(xdg¬xU 1998owËlk ÌfgÛØtwkyËZ eÞwPøxgbøw eÞKwmdy KZêÙK eÞKwxmZ Ggv mwioÖËŒwpw iwxdK KZêÙK oóewxbZ ‘gwOwly RwZytZwgwËbk þñkÕe o¬wËd’ dwiK ovKld MÞìÿ ÌaËK ovKxlZ„ xdg¬xU xlxLZ pt 1997-ÌZ„ Zwuejê xgËgPdw KËk GxU GLwËd eÞKwm Kkw pl„ KËtKxU RwtMwt gwdwd exkgZêd I owiwdø KËtKxU ovËmwcd Qwrw Awk ÌKwdI ckËdk exkgZêd Kkw pt dwB„ ­ ÌlLK, 26 ÌfgÛØtwky, 2009)

 

 

GKxU eÞRËdôk hÔxiKwk eÖdiêÔløwtd

 

AwRËKk gwvlwËbm-kwËÄÛk hÔLË¡ gwŠwlyk RwxZ ÌPZdwk xgKwËm 1948-’52-Gk hwnw AwËëbwlËdk †kØZò AexkËit„ hwnw AwËëbwldËK Awikw G ÌbËm gwŠwly RwZytZwgwËbk oÔPdw xgëbÖ xpowËg ÌbLËZ ewxk„ xKìç ’50-Gk bmËK gwŠwlyk þñZìè RwxZ ÌPZdwk DËdôn NUËlI GxU gwŠwlyk þñZìè RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk ÌPZdwt kÕe Ìdt eÞKÚZeËq ’60-Gk bmËK„ GB ÌPZdwk fËl NËU ’71-G gwŠwly RwxZk BxZpwËo eÞai RwZyt iÖx£ßjÖ¦ jwk lqø xQl ciê-owóeÞbwxtK kwËÄÛk exkgËZê gwŠwly RwxZk GKxU þñwcyd ÌlwKgwby (Secular)  kwÄÛ eÞxZÅw Kkw„

 

G Kaw oKËlkB Rwdw Ìj, hwnw AwËëbwlËdk eÞcwd PwxlKw mx£ß xQl Qw¢ oóeÞbwt„ iÔlZ Qw¢Ëbk KwkËY hwnw AwËëbwld oiMÞ RdMY I RwxZk AwËëbwlËd exkYZ pËtxQl„ xKìç GKxU xgkwU I AZyg †kØZòeÔYê NUdw AwËRw eÞwt AþñyKÚZ Ggv AdÖbzNwxUZ kËtËQ, ÌoxU pl gwŠwlyk ÌoxKDlwk gw ÌlwKgwby Ggv MYZwxìèK RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk AwËëbwld MËr ÌZwlwt nwËUk bmËKk Qw¢ oóeÞbwt xgËmnZ xgeögy gw gwieìÿy Qw¢-jÖg mx£ßk hÔxiKw„ hwnw AwËëbwlËdk iZB gwŠwlyk þñwcyd RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk ÌPZdw I AwËëbwld Ìj, GK oit Qw¢Ëbk xhZk ÌaËK ¢ßi eÞowxkZ pËt oiMÞ RdMY I RwxZk AwËëbwlËd exkYZ pËtxQl ÌoB oZøxU AwËRw eÞwt oóeÔYêkÕËe AþñyKÚZ pËt kËtËQ„

 

GkI xdúPt KwkY AwËQ„ ÌoB KwkY AwiwËbk gÖSËZ pËg„ Awk ÌoUw gÖSËl Awikw gÖSg gwvlwËbm kwËÄÛk gwŠwlyk RwxZ-kwÄÛ xpowËg o‰U I oyiwg¦Zw Ggv G ÌbËm gwŠwly RwZytZwgwËbk dwËi owcwkYhwËg eÞPwxkZ cwkYwkI o‰U I xg¸wxìæ ÌKwdLwËd ÌoB xgntxU„

 

Awiwk AwËlwPdwt GB xgnËtk Dek Awxi dÔZd xbK ÌaËK AwËlwKewZ Kkg Ggv Zwk icø xbËt Awxi G ÌbËm eÞKÚZ gwŠwly RwZytZwgwËbk xgKwËm Ggv gwŠwlyk RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk ovMÞwËik xgKwËm nwËUk bmËKk xgeögy gw gwieìÿy Qw¢-ZkØYËbk ÌKëbÛyt hÔxiKwxUËK DbzNwxUZ Kkg Ìj hÔxiKwxU e^xPm guoËkk AxcKKwl jwgu AþñyKÚZ pËt AwËQ„* AwoËl ÌoB bmËK xgeögy ZkØY eÞRdô Gid GK ÌPZdwËK cwkY KËkxQl jwËK oxVKhwËg GxMËt xdgwk iZ Z£ò, AxhšZw I PxkË¢k AxcKwky ÌdZÚZò Ìo KwËl xQl dw„ ZwQwrw GB ÌPZdwk mx£ßk owfËløk Rdø AdÖKÔl AwìæRêwxZK exkxþÿxZI ÌoKwËl xQl dw„ GB oKl KwkËY H eÞRdô GK AËaê gøaê pËtxQl„ Awk GB gøaêZwk KwkËY Zwkw Ìjid AþñyKÚZ pËtËQ ÌZid AþñyKÚZ pËtËQ ZwËbk AddøowcwkY HxZpwxoK hÔxiKw„ ZwËbk Agbwd I hÔxiKw Adøkw AwZôowu KkËZ ÌPËtËQ„ ZgÖI Zwkw oóeÔYê gøaê dt„ gøaê dt gËl gwŠwly RwZytZwgwb Ggv gwŠwlyk ÌlwKgwby RwxZ-kwÄÛ ÌPZdwk AxhNwËZB RwZyt iÖx£ßjÖ¦ pËtËQ Ggv ewxKþæwd ÌhËŠËQ Ggv ZuKwlyd eÔgê gwvlwk gÖËK gwvlwËbm dwËi GKxU kwÄÛ eÞxZxÅZ pËtËQ gwŠwlyk RwxZ-kwËÄÛk exkPt xdËt„

 

---

* gwËkw guok ek ÌlLwxU eÖd:eÞKwm KkËZ xMËt bÖ:ËLk owËa glËZ pËâQ Ìj GB Agþÿwk exkgZêd AwR Agxc pt dwB„ ­ ÌlLK, 24 ÌfgÛØtwky, 2009

---

 

Awiwk GB g£ßËgøk Zwuejê GB AwËlwPdwt þeÄ KkËZ ÌPÄw Kkg„ Ggv GB AwËlwPdwt eÞoŠ¢ßËi H bmËK Awiwk hÔxiKwI xKQÖUw DËV AwoËg„ ZËg iÔl AwËlwPdwt jwgwk eÔËgê nwËUk bmËK RwZytZwgwËbk xgKwËmk eUhÔxi oóeËKê  GKUw cwkYw ewgwk Rdø LÖg ovËqËe eéwËmk bmËKk kwRÐdxZK MxZcwkwk GKUw xP¢ xbËZ ÌPÄw Kkg„

 

 

eéwËmk bmK

 

1947-G cËiêk xhx£ËZ gwvlw I hwkZ xgh£ß pËt bÖ’ËUw xhdí kwÄÛ ewxKþæwd I hwkZ eÞxZxÅZ pt„ gwvlwk eÔgêwél Zaw eÔgê gwvlw ewxKþæwd kwËÄÛk AìæhÖê£ß pt Ggv exúPiwél Zaw exúPi gwvlw hwkZ kwËÄÛk AìæhÖê£ß pt„ GBhwËg 1947 ÌaËK gwŠwly RwxZ ciê oóeÞbwËtk xhx£ËZ xgh£ß pËt bÖ’xU þñZìè cwkwt AMÞok pt„ xKìç ewxKþæwd eÞxZÅwk ek ewxKþæwËdk AgwŠwly mwoK ÌMwÅy ewxKþæwËdk ovLøw†kØ RdËMwÅy gwŠwlyk hwnw gwvlwËK AþñyKwk KËk DbêÔËK GKiw¢ kwÄÛhwnw xpowËg gwŠwlyk Dek ÌRwk KËk PwxeËt xbËZ PwBËl gwŠwlyk iËd xdbwkØY eÞxZx¢ßtw NËU„ eÔgê gwvlwt gwvlw hwnwk ijêwbw Ggv AxcKwk xdËt Gid GK ÌPZdwk RwMkY NUËZ ÂkØ KËk jw ewxKþæwËdk Bolwiy owóeÞbwxtK ÌPZdwk xgekyËZ gwŠwly ÌPZdwk D¨g I xgKwm NUwt„ 1948-G ÂkØ pËt hwnw AwËëbwld 1952 ejêìæ GxMËt jwt„ 1952-Gk 21Ìm ÌfgÛØtwkyËZ kwÄÛyt oìèwo I pZøwKwË¡k eÞxZx¢ßtwt gwŠwly ÌPZdwk Gid GK xgËýfwkY NËU jw ewxKþæwËdk owóeÞbwxtK hwgwbËmêk xhx£ËK dxrËt Ìbt„ ciê-owóeÞbwxtK exkPt ÌgwËck KwVwËiw ÌhËŠ GK AËPZd RwxZo£wk RwxZ exkPt Ìgwc iwaw Z×Ël b^wrwËZ ÂkØ KËk„ GB Agþÿwt 1954 owËlk xdgêwPËdk eÔËgê 1953-ÌZ eÔgê gwvlwt jÖ£ßfÝëU MxVZ pËl 21 bfw KiêoÔPy kxPZ  pt„ 21 bfw ewxKþæwËdk AdøZi kwÄÛhwnw xpowËg ÂcÖ gwvlwhwnw Ggv Ggv ÌoB oËŠ eÞwËbxmK þñwt£mwoËdk bwgyËK DexþÿZ KËk dwB, Dekìç KÚnK-mÛxiKop eÔgê gwvlwk RdMËYk GKxU Axhdí KiêoÔPyI DexþÿZ KËk„ gþçZ 21 bfw xQl eÔgê gwvlwk oiMÞ gwŠwly RwxZ I RdMËYk Gid GK MYZwxìèK KiêoÔPy jwk Zwuejê xQl AexkËit„ hwnw AwËëbwlËdk icø xbËt Dx¤Z ÌPZdw 21 bfwt GKUw eÔYêZw Ìdt„

 

’54-Gk xdgêwPËd jÖ£ßfÝëU xgeÖl ÌhwUwxcËKø Rtlwh KËk Ggv Ìj iÖoxli lyËMk ÌdZÚËZò ’47-Gk ewxKþæwd eÞxZxÅZ pËtxQl Zwk Kgk kxPZ pt„ GBhwËg ’52-Gk hwnw AwËëbwld Ggv ’54-Gk xdgêwPËd eÔËgê gwvlwt gwŠwly RwxZ ÌPZdwk AwZôeÞKwm NËU„

 

xKìç G xgRt xQl owixtK Ggv hŠÖk„ KwkY xdgêwPËdk ek jÖ£ßfÛËëU Aìæ§êë§ ÌbLw Ìbt Ggv 1955-ÌZ jÖ£ßfÝëU ÌhËŠ jwt„ ewxKþæwËdk ÌKëbÛyt okKwk Gk oÖËjwM xdËt 1955 owËl eÔgê gwvlwt 92-K cwkw Rwxk KËk okwoxk ÌKËëbÛk mwod eÞxZxÅZ KËk„ 1956-ÌZ AwItwiy lyËMk AdøZi ÌdZw ÌowpkwItwbêy ewxKþæwËdk eÞcwd iìèy pgwk ek dgZk o‰U ÌbLw Ìbt„ jÖ£ßfÝËëUk eÞcwd kwRÐdxZK bl xQl AwItwiy lyM Ggv 21 bfw KiêoÔPyk eÞxZ AwItwiy lyM xQl AŠyKwkwg¦ jwk 19 dv cwkwt þñwt£mwoËdk eÞËmí glw pËtxQl : “lwËpwk eÞþæwËgk xhx£ËZ eÔgê gŠËK eÔYê þñwt£mwod eÞbwd I owgêËh#xiK Kkw pBËg GKv Ìbmkqw, ekkwÄÛ I iÖbÛ gøZyZ Awk oiþæ xgnt (AgxmÄwZôK qiZwoiÔp) eÔgê gŠ okKwËkk pwËZ Awdtd Kkw pBËg Ggv Ìbmkqw xghwËMk þÿl gwxpdyk ÌpW ÌKwtwUêwk exúPi ewxKþæwËd I Ìd#gwxpdyk ÌpW ÌKwtwUêwk eÔgê ewxKþæwËd þÿwed Kkw pBËg Ggv eÔgê ewxKþæwËd Aþè xdiêwËYk KwkLwdw xdiêwY KkZ: eÔgê ewxKþæwdËK AwZôkqwt þñtvoóeÔYê Kkw pBËg„ Awdowk gwxpdyËK omþè gwxpdyËZ exkYZ Kkw pBËg„” xKìç ÌpwËod mpyb ÌowpkwItwbêy ewxKþæwËdk eÞcwd iìèy pgwk ek eÔgê gwvlwËK þñwt£mwod xbËZ AþñyKwk KËkd„ xZxd ÌNwnYw KËkd Ìj, xZxd eÞcwd iìèy pgwk fËl eÔgê gwvlwËK mZKkw 98 hwM þñwt£mwod ÌbItw pËt ÌMËQ„

 

GLwËd DËlöLø Ìj, 1956 owËl ewxKþæwËdk RwZyt AwBd ohwt ewxKþæwËdk ovxgcwd MÙpyZ pt Ggv GB ovxgcwËd eÔgê gwvlwk dwi exkgZêd KËk eÔgê ewxKþæwd Kkw pt Ggv eÔgê gwvlwk þñwt£mwoËdk bwgyËK AþñyKwk Kkw pt„ AdøxbËK GËZ exúPi ewxKþæwËd ew™wg, xo¬×, D£k-exúPi oyiwìæ eÞËbm Ggv ÌglÖxPþæwd GB PwkxU eÞËbmËK GKyhÔZ KËk exúPi ewxKþæwdËK GKxU iw¢ eÞËbËm exkYZ Kkw pt„ GBhwËg exúPi ewxKþæwËdk xgxhdí RwxZo£wËK ew™wgyËbk ebZËl xdËqe Kkw pt„ GB ovxgcwd eÞYtËd ÌowpkwItwbêyk hÔxiKw xQl xgËmn †kØZòeÔYê„ Aaêwu  ewxKþæwËdk kwÄÛyt qiZwt eÞËgËmk oÖËjwM ewItw iw¢B ÌowpkwItwbêy 21 bfwk AŠyKwk hŠ KËkd„

 

Aek xbËK AwItwiy lyM xQl þñwcyd I ÌRwU xdkËeq ÑgËbxmK dyxZ AdÖokËYk eËq„ xKìç ewxKþæwËdk eÞcwd iìèy pËt ÌowpkwItwbêy AwItwiy lyËMk KiêdyxZ xgoRêd xbËt ewxKþæwËK AwËixkKwk owxikK ÌRwUhÖ£ß kwLwk ÌqË¢ hÔxiKw Ìdd„ GB oKl KiêKwË¡ ÌmL iÖxRgÖk kpiwd ÌowpkwItwbêyËK oiaêd Ìbd„

 

xKìç AwItwiy lyËMk eÞxZÅwZw-ohwexZ iIlwdw hwowdy ÌowpkwItwbêyk Gog KiêKwË¡k ZygÛ xgËkwxcZw KËkd Ggv AwItwiy lyËMk KiêdyxZ I AwbËmêk eZwKwËK bÙshwËg EËcµê Z×Ël cËkd„ fËl Z^wk oËŠ ÌowpkwItwbêy-iÖxRËgk §ë§ ZygÛ pËt IËV„ AwItwiy lyM ÌdZÚËZòk GK gÙpu Avm GB oit qiZwk ÌlwËh eÔgê gwvlwk þñwt£mwod Ggv þñwcyd I ÌRwU xdkËeq ÑgËbxmK dyxZk bwgy Rlw™xl xbËt ÌowpkwItwbêy-iÖxRgËK oiaêd Ìbt„ fËl 1957 owËl iIlwdw hwowdy Z^wk oiaêKËbk xdËt AwItwiy lyM exkZøwM KËk ewxKþæwd døwmdwl AwItwiy ewxUê MVd KËkd„ eÔgê gwvlwt eÞcwdZ gwieìÿy Ggv KxiDxdýUkw døwmdwl AwItwiy ewxUê gw døwËek iÔl xhx£ ÑZky Kkl„ GBhwËg eÔgê gwvlwk RdMËYk kwRdyxZk iÔlcwkw AwItwiy lyM ÌhËŠ xMËt AwItwiy lyM Ggv døwe GB bÖBxU cwkwt xgh£ß pËt erl„ bxqYeìÿykw kËt ÌMl AwItwiy lyËM„ Ggv døwe exkYZ pl gwieìÿy gw AwiÔl exkgZêdgwbyËbk kwRÐdxZK ovMVËd„

 

ÌowpkwItwbêy-iÖxRg ÌdZÚZòwcyd AwItwiy lyM ÌdZwËbk xWMgwRy Ggv AwItwiy lyËMk hwŠd RdiËd ZygÛ pZwmw oÙxÄ KËk„ 1957-ÌZ ÌowpkwItwbêy ÌdZÚZòwcyd ixìèohwk eZd NËU„ Ggv ewxKþæwËdk ÌKëbÛyt okKwËk bÛØZ hwŠd Ggv exkgZêd NUËZ awËK„ RdiËd pZwmw Ggv kwRÐdxZK AxþÿkZwk oÖËjwM Ìdt Ìodwgwxpdy„ ÌRdwËkl AwBtÔg LwËdk ÌdZÚËZò Ìodwgwxpdy 1958-Gk A˃wgËk ewxKþæwËdk kwÄÛyt qiZw bLl KËk Ìdt„ 1958 ÌaËK 1962 ejêìæ AwdÖÅwxdKhwËg owixkK mwod PËl„ xKìç owixkK mwod eÞZøwpwËkk Aùe xKQÖ xbd eÔËgê 1962-k  31 RwdÖtwky ÌaËK eÔgê gwvlwt AwBtÖg xgËkwcy Qw¢ AwËëbwld ÂkØ pt„ 30 RwdÖtwky ÌowpkwItwbêy ÌMÞfZwk pËl Zwk eÞxZgwËb Ìj AwËëbwld ÂkØ pt Zw GK oit AwBtÔg okKwk xgËkwcy GK xgmwl Qw¢ MY-AwËëbwlËd exkYZ pt„ ’62 Gk GB Qw¢ AwËëbwlËdk icø xbËt ¢ßËi Gid GK xgeögy eÞRËdôk D¤wd NËU jw ekgZêyKwËl AwBtÔg xgËkwcy MYZwxìèK AwËëbwldËK gwŠwly RwxZk þñwcyd kwÄÛ eÞxZÅwk AxhiÖL bwd KËk„ GB xgnt ÌgwSwk Rdø GLd Awxi nwËUk bmËK Qw¢ AwËëbwlËd xgeögy cwkwk xgKwm eÞx¢ßtwk GKUw ovxq® xggkY xbg„

 

 

xgeögy eÞRËdôk D¤wd

 

’62-Gk Qw¢ AwËëbwlËdk oÔPdwt xjxd ogËPËt †kØZòeÔYê hÔxiKw kwËLd xZxd pËld Ìiwpwóib fkpwb„ xZxd xQËld ÌMwed I xdxn¦ ovMVd eÔgê ewxKþæwd KxiDxdýU ewxUêk Kiêy„ xKìç ’62-Gk icøgZêy ejêwt ÌaËK xjxd Qw¢ AwËëbwldËK dgZk MxZËgM Ìbd Ggv Zwk owiËd PËl AwËod xZxd pËld KwRy Rwfk Awpib„ KwRy RwfËkk ÌdZÚËZò owixtKhwËg xþæxiZ pËt erw AwBtÔg xgËkwcy Qw¢ AwËëbwld owkw Ìbmgøwey GK gøweK Qw¢ MY-AwËëbwlËd exkYZ pt Ggv ’62-Gk Ìmn xbËK GK KdËhdmËdk iwcøËi eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtd eÖdoêvMxVZ pËl xZxd Zwk owcwkY oóewbK xdgêwxPZ pd„

 

GLwËd DËlöLø Ìj, ÌoB oit eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtd Ggv eÔgê ewxKþæwd Qw¢ lyM GB bÖB Qw¢ ovMVd xQl Qw¢ AwËëbwlËdk eÞcwd mx£ß„ ZËg AwËëbwlËd eÞcwdZi mx£ß xQl døwËek oËŠ oóexKêZ eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtd„ Qw¢ AwËëbwlËdk x§Zyt eÞcwd mx£ß Qw¢ lyM xQl AwItwiy lyËMk oËŠ oóexKêZ„

 

’62-Gk Qw¢ AwËëbwld ÂkØ pt ÌowpkwItwbêyk iÖx£ß Ggv owixkK AwBd eÞZøwpwËkk bwgyËZ„ xKQÖxbd ek owixkK AwBd eÞZøwpwk Kkw pt Ggv ÌowpkwItwbêyop xgxhdí kwRÐdxZK ÌdZw gëbybmw ÌaËK iÖ£ß pËZ ÂkØ KËkd„ GB oit Qw¢Ëbk xmqwMZ Ggv xgxhdí MYZwxìèK kwRÐdxZK bwgyËZ Qw¢ AwËëbwld xgKwm I xgþæwk lwh KkËZ awËK„ GB AwËëbwlËdk cw~wt RdMËYk xgxhdí  ÌemwMZ Ggv kwRÐdxZK bwgy AwbwËtk AwËëbwld ÂkØ pËZ awËK„ GhwËg Qw¢ AwËëbwld ÌaËK MY-AwËëbwld ÌRËM DËV„

 

G Kaw gËlxQ Ìj, Qw¢ AwËëbwlËdk eÞcwd mx£ß xQl eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtd„ xKìç 1963 ÌaËK eÔgê ewxKþæwd Qw¢  BDxdtËdk xhZk xgxhdí eÞËmí Ìiwpwóib fkpwb Ggv KwRy Rwfk AwpiËbk iËcø §ë§ ZygÛ pËZ awËK„ fkpwb xQËld iÔlZ KxiDxdýU ÌdZw„ Ggv xZxd 1962-Gk Ìmn xbK ÌaËK eÞKwmø Qw¢ AwËëbwld ÌaËK oËk xMËt AwZôËMwed KËk Qw¢ BDxdtdËK exkPwldw KkËZ awËKd„ AdøxbËK KwRy Rwfk xQËld Qw¢ BDxdtËdk eÞKwmø Ggv AwdÖÅwxdK ÌdZw Ggv Qw¢ AwËëbwlËdkI og ÌPËt RdxeÞt ÌdZw„ KxiDxdýU ewxUêk oËŠ Z^wk oóeKê awKËlI ÌoLwËd Z^wk †kØZò Ggv hÔxiKw xQl ÌM#Y„ GB Agþÿwt Qw¢ AwËëbwld I ovMVËdk Dek xdtìèY Ggv xgxhdí e¦xZMZ eÞËmí Ìiwpwóib fkpwb Ggv KwRy Rwfk AwpiËbk iËcø §ë§ ÌbLw Ìbt„ fkpwb Qw¢ BDxdtËdk xhZk ÌMwed KxiDxdýU ewxUêk ovMVd MËr Z×Ël Qw¢ BDxdtdËK exkPwldw KkxQËld Ggv ÌoB oËŠ KwRy RwfkËKI xdtìèY KkËZ PwBxQËld„ xKìç eÞKwmø ovMVd I AwËëbwlËdk oioøw Z^wk eËq og oit ÌgwSw oºg xQl dw„ Adø xbËK eÞKwmø MY-AwËëbwlËdk ÌdZwk AwKwáqw, eÞËtwRd I bÙxÄhŠyk oËŠI Z^wk Ggv Ìj ÌMwed KxiDxdýU ewxUêËK xZxd eÞxZxdxcZò KkxQËld Zwk og oit oŠxZ awKwk KwkY xQl dw„ Gid Agþÿwt KwRy Rwfk Ggv Qw¢ AwËëbwldËK xdtìèY KkËZ xMËt fkpwb Ggv KxiDxdýU ewxUê KwRy Rwfk Ggv AwËëbwldKwky Qw¢ ÌdZw-KiêyËbk oËŠ Gid GK §Ëë§ AgZyYê pt jwk fwlfl pl jÖMwìæKwky„ AwewZ bÙxÄËZ GB §ë§ xQl bÖB gøx£ßËZòk §ë§„ xKìç Gk MhyËk xQl bÖ’ËUw eÞx¢ßtw gw cwkwkI §ë§„ ÌMwed KxiDxdýU ewxUêk oËŠ MY-AwËëbwld I ovMVËdk §ë§„ ÌMwed Ggv ÌoB oËŠ AxZ xpowgy I kqYmyl GK cwkwk oËŠ eÞKwmø Ggv ÌoB oËŠ eÞgl ÌZR I MxZ xdËt Dbytiwd GK cwkwk §ë§„

 

GLwËd Awk GKxU †kØZòeÔYê xgnt DËlöL Kkw bkKwk Ìj, ZLdKwk ÌMwed KxiDxdýU ÌdZÚZò RwZyt AwËëbwlËd AwItwiy lyËMk ÌdZÚZò Ggv Zwk oËŠ HËKøk Dek ogêwxcK †kØZò xbZ„ fËl Zwkw Qw¢ AwËëbwlËdk MxZËKI ÌoBhwËg xdtìèY KkËZ PwBZ jw exkYZ pZ AwItwiy lyM I Qw¢ lyËMk ÌlRÖrgÙx£ËZ„ þñwhwxgKhwËg Qw¢ AwËëbwlËdk ogËPËt RdxeÞt I mx£ßmwly ÌdZw KwRy RwfËkk eËq GB ÌlRÖrgÙx£ ÌiËd ÌdItw KxVd pZ„ fËl GUwI pËt DËVxQl §Ëë§k GKUw KwkY„

 

1963 owËl GB §ë§ AwiwËbk xdKU eÞKwm ÌeËl Awxi oxVKhwËg GB §ë§ËK iÔlZ kwRÐdxZK §ë§ xpowËg xPxpßZ Kxk Ggv Z^wËK §ë§xUËK gøx£ßMZ §ë§ xpowËg dw ÌbËL GxUËK GKxU xgeögy kwRÐdxZK lqøwxhiÖËL exkPwxlZ KkËZ AdÖeÞwxYZ Kxk„ Awiwk xdËRk KawUw glËZ ewxk Ìj, Awxi ZuKwlyd KxiDxdýU ewxUêk xgeög xgiÖL ÌPZdwk xgekyËZ GKxU RwZytZwgwby Ggv xgeögy kwRdyxZ Mrwk lËqø GB §ë§ËK gøgpwk I exkPwldw KkËZ ÌPÄw KkËZ awxK„ 1962 owËl Awxi XwKw xgmðxgbøwlËt hxZê pB„ Ggv Zwk AËdK eÔgê ÌaËKB Awiwk lqø xQl gwŠwly RwxZk GKxU þñwcyd kwÄÛ eÞxZÅw Kkw„ KwRy RwfËkk oËŠ Awiwk HËKøk ÌeÞkYw GËoxQl GB lËqø GKxU xgeögy mx£ß MËr ÌZwlwk eÞËtwRd Ìgwc ÌaËK„ Pyd-ÌowxhËtZ iZwbxmêK §ë§ xKìç eÞaËi AwiwËbk xdKU AwËo dwB„ 1964 Ggv ’65-ÌZ GB iZwbxmêK §ë§ þeÄ I eÞKwmø kÕe xdËt AwiwËbk oóiÖËL GËl iËÆweìÿy ewxUêËK ÌiwKwxglw KkËZ xMËt KwRy Rwfkop Awikw PyËdk lwBËdk eËq b^wrwB„ GBhwËg ewxUê Ggv fkpwËbk oËŠ KwRy Rwfk Ggv Qw¢ MY-ÌdZÚËZòk §ë§ËK Awikw GKxU þeÄ kwRÐdxZK-iZwbxmêK §Ëë§ exkYZ KkËZ oqi pB„ ZËg iZwbxmêK eÞmí†xl 1965-Gk GxeÞËl Qw¢ BDxdtd xgh£ß pgwk eÔgê ejêìæ oËPZd I AMÞMwiy KiêyËbk iËcø oyiwg¦ Ggv AeÞKwmø xQl„

 

GLwËd DËlöL Kkw bkKwk Ìj, 1963-ÌZ Qw¢ BDxdtËdk Ìj oËóild pt ZwËZ gbkØl pK ohwexZ Ggv pwtbwk AwKgk Lwdw kËdw owcwkY oóewbK xdgêwxPZ pd„ gbkØl pK I kËdw DhËt ewxUêk oËŠ oóexKêZ xQËld„ gbkØl pK ewxUk A¬ AdÖMZ pËlI Qw¢ AwËëbwlËdk AxcKZk AMÞMwiy Qw¢ ÌdZw kËdw Zw xQËld dw„ gkv MY-cwkwk ÌdZw xpowËg xZxd KwRy RwfkËKB AdÖokY KËkd Ggv ÌoB oËŠ eÞxZxdxcZò KËkd Qw¢ AwËëbwlËdk AMÞYy I owpoy KiêyËbk eÞwMÞok ÌPZdwk„ GB AxhšZwk ek KxiDxdýU ewxUê 1965-ÌZ oóeÔYêkÕËe A¬ oiaêK I KiêyËbk xdËt Qw¢ BDxdtËdk ÌKëbÛyt KxixU MVËdk Ggv KwRy Rwfk I þñwcyd MY-cwkwk oiaêKËbk ÌdZÚZò ÌaËK gwb xbgwk xo¦wìæ Ìdt„ xKìç 1965-Gk GxeÞËl AdÖxÅZ oËóilËd þñwcyd MY-cwkwk oiaêKkw eÞwcwdø ARêd KËk„ ZgÖ AwËewËok eìÿw xpowËg Zwkw xdËRËbk eÞxZxdxc xpowËg kwËmb Lwd ÌiddËK ohwexZ Ggv ewxUêk eÞxZxdxc xpowËg owBf×x¥d Awpib iwxdKËK owcwkY oóewbK xdgêwxPZ KËk„ ÌMwed KxiDxdýU ewxUê Zwk lqø pwxoËl gøaê pËl Zwk KiêyËbk oËóild Kq exkZøwM Kkwk xo¦wìæ Ìbt Ggv kwËZk Ìglw ZuKwlyd BKgwl pl (gZêiwËd owËRêëU RÉkØl pK pl)-Gk QwËb ixZtw ÌP#cÖkyËK ohwËd¢y Ggv owBf×¥yd Awpib iwxdKËK owcwkY oóewbK KËk ewùUw KxixU MVd KËk Ggv GBhwËg Qw¢ BDxdtdËK x§cwxgh£ß KËk„

 

Qw¢ BDxdtd x§cw xgh£ß pgwk ek ZuKwlyd Axgh£ß iËÆweìÿy KxiDxdýU ewxUêËK ÌiwKwxglw KkËZ xMËt eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtd ¢ßËi PyËdk eÞxZ S^ÖËK eËr Ggv ekgZêy KwËl Pydeìÿy Qw¢ ovMVd kÕËe AwZôeÞKwm KËk„ AdøxbËK Qw¢ BDxdtd (ixZtw) iËÆweìÿy kwRdyxZk eÞg£ßw xpowËg AwZôeÞKwm KËk„

 

Qw¢ BDxdtËdk xghx£ßk ek GKUw ejêwËt KxiDxdýU ewxUêk icø ÌaËK oÖËLëbÖ bxþæbwk, Aw²Öl pK, Ìiwpwóib ÌZwtwpw eÞiÖL KxiDxdýU ÌdZw ÌMweËd Ìidd ÌdZÚZòwcyd eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtdËK oiaêd xbËZ ÂkØ KËkd Ggv PyËdk lwBËdk oiaêËd xdËRËbk AgþÿwdI ¢ßËi ÌRwkbwk KkËZ awËKd„ GB AvËmk oËŠ iIlwdw hwowdyk HKø pt„ GBhwËg ¢ßËi eÔgê gwvlwk RwZyt kwRdyxZËZ Pydeìÿy cwkw mx£ßmwly pËt DËV„

 

GLwËd glw bkKwk Ìj, eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtd iËÆweìÿy ewxUêk oËŠ 1965-ÌZ xgËâQËbk ek ixZtweìÿy Qw¢ BDxdtËdk oËŠ xdR kwRÐdxZK ewaêKøËK þeÄ Kkwk Rdø owiÛwRøgwb xgËkwxcZwËK oóiÖËL xdËt AwËo„ iËd kwLËZ pËg Qw¢ BDxdtËdk ÌdZÚZò I KiêyËbk iËd oiwRZìè I xgeöËgk Ìj hwgdwB awK×K Qw¢ MY-ovMVd xpowËg Qw¢ BDxdtËd AwdÖÅwxdKhwËg ZLdI Ìoog Awdw oºg xQl dw„ oÖZkwv owiÛRøgwb xgËkwxcZwËK kwRÐdxZK ewaêËKøk eÞcwd xbK xpowËg ÌbLwËdwUw xQl GKUw ÌK#ml„ KwkY AwBtÔg-xgËkwcy MYZwxìèK AwËëbwlËdk eÞËmí Qw¢ BDxdtËdk bÖB AvËmk iËcø Ìi#xlK ÌKwd iZewaêKø ZLd ejêìæ xQl dw„

 

xKìç 1965-Gk ÌoËïU¹Ëk ewK-hwkZ jÖ˦k xKQÖ eÔËgê AwBtÔg okKwk PyËdk oËŠ oÖoóeKê þÿwed KkËZ awKËl, xgËmn KËk jÖ˦k ek Qw¢ BDxdtd Ggv døwe AwBtÔg okKwk xgËkwcy AwËëbwldËK xþæxiZ KËk„ xexKveìÿy cwkw xpowËg gwi AwËëbwlËdk ÌdZÚZò GB oit AwBtÔg okKwËkk iËcø owiÛRøgwb xgËkwcy eÞMxZmylZwk DewbwdËK eÞgl xpowËg ÌbLËZ ÂkØ KËk„ ewK-hwkZ jÖ˦ Pyd KZêÙK ewxKþæwËdk eÞxZ oiaêd bwËdk fËl gwieìÿy ÌdZÚZò hwkZ xgËkwcy Agþÿwd xdËZ xMËt ewxKþæwËdk eÞxZI oiaêd oÔPK hÔxiKw Ìdt„

 

1966-ÌZ eÔgê ewxKþæwd KxiDxdýU ewxUê x§cwxgh£ß pt Ggv oÖËLëb bxþæbwk, AwgbÖl pK I Ìiwpwóib ÌZwtwpwk ÌdZÚËZò eÔgê ewxKþæwËdk KxiDxdýU ewxUê (iwKêogwby-Ìlxddgwby) MxVZ pt„ GB ewxUê xQl xexKveìÿy Ggv ÌoB oËŠ eÞKÚZeËq ewxKþæwdeìÿy„ xghx£ßk eÔgê ÌaËKB oÖËLëbÖ-pK-ÌZwtwpw AwBtÔg I ewxKþæwËdk eÞxZ bÖgêl KiêdyxZ AdÖokY KkËZ awËKd jwk iÔl Kaw xQl “ÌWwëUz xWoUwgêz AwBtÔg”„ eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtËdk Ìidd ÌdZÚZò GB KiêdyxZ AdÖokËY AwBtÔg xgËkwcy AwËëbwld gRêd KËk ÂcÖ owiÛwRøgwb xgËkwcy f^wKw ÌþöwMwd xbËlI Qw¢ BDxdtËdk gøweK Kiêykw xQl Gk xgËkwcy„ KwkY eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtËdk xgeögy cwkwk xgKwm pËtxQl iÔlZ AwBtÔg xgËkwcy RŠy MYZwxìèK AwËëbwlËdk icø xbËt„

 

eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtËdk owcwkY Kiêy-oiaêKËbk iËcø MYZìè Ggv eÔgê gwvlwk þñwt£mwoËdk ÌPZdw xQl eÞgl„ ÌoB oËŠ oiwRZËìèk ÌPZdwI xQl ¢ßigcêiwd„ Awiwk xdËRk cwkYw xQl þñwt£mwoËdk AwËëbwld Ggv oiwRZwxìèK ÌPZdwk xgþæwËkk fËl GK oit eÔgê gwvlwk þñwcydZwk AwKwáqw xgþæwk lwh KkËg Ggv ÌoB oËŠ omþè ovMÞwËik ÌPZdwI„ GB ckËdk ÌPZdw ÌoB oit KiêyËbk GKxU mx£ßmwly Ggv xdcêwkK AvËmk iËcø cyËk cyËk xgþæwk lwh KkxQl„

 

xKìç  xexKveìÿy KxiDxdýU ÌdZÚZò Ggv døwËe ZwËbk AdÖowkykw eÔgê gwvlwk RwZyt eÞmí Ggv þñwt£mwoËdk bwgyk †kØZòËK GB oit ÌM#Y KËk ÌbËL Ggv owkw ewxKþæwd xhx£K kwRdyxZËK AMÞwxcKwk bwd KËk„ xgËmn KËk oiwRZwxìèK xgeöËgk xPìæw ÌaËK Gl iwKêoyt ÌmÛYy ovMÞwËik Z£ò Ìj Z£ò gwŠwly RwxZk þñwxcKwk eÞxZÅwk ovMÞwËik †kØZòËK Lgê Kkl„ GBhwËg eÔgê gwvlwk þñwt£mwoËdk eÞxZ eéwËmk bmËK Ìj AŠyKwk xdËt døwËek Rdô Zw ÌaËKB eÞKwkìæËk Zw oËk ÌMl nwËUk bmËK„ eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtËd Ìidd, iwdíwd h^ÔBtw eÞiÖLI 1965, ’66, ’67 eËgê GB kwRdyxZk AdÖowky xQËld„ Gk fËl Qw¢  BDxdtËdk xhZk ÌdZÚËZòk xgkØ˦ ZygÛ AoËìæwn I Ìqwh ÌRËM IËV„

 

gwieìÿykw jLd GB kKi xg¸wxìæ I Aìæ§êËë§ xl® ZLd 1966 owËl ÌmL iÖxRgÖk kpiwd AwItwiy lyËMk eq ÌaËK eÔgê ewxKþæwËdk eÔYê þñwt£mwoËdk bwgy xpowËg 6 bfw KiêoÔPy ÌNwnYw KËkd„ 6 bfw KiêoÔPy xQl H exkxþÿxZËZ GK jÖMwìæKwky KiêoÔPy„ GUw xVK Ìj, 6 bfw 21 bfwk Z×ldwt AËdK eúPwueb I oyiwg¦ KiêoÔPy xQl„ GUw xQl iÔlZ eÔgê gwvlwk icøxgË£k KiêoÔPy„ GËZ KÚnK, mÛxiKop gÙp£k RdMËYk Awk ÌKwd bwgy AwËo dwB„ ZgÖ þñwt£mwoËdk eÞËmí GxU xQl oÖþeÄ„

 

1966-ÌZ døwe ÌaËKI 14 bfw bwgy o¹xlZ GKxU KiêoÔPy ÌbItw pt„ 14 bfw KiêoÔPyËZ eÔgê ewxKþæwËdk bwgy D¤wed Kkw pËlI Zw xQl oiMÞ ewxKþæwd xhx£K GKxU KiêoÔPy„ oiMÞ ewxKþæwËdk xgxhdí RwxZ I RdMËYk xgxhdí bwgy†xlËK Gid hwËg oxdíËgxmZ Kkw pl jwËZ KËk ÌoLwËd eÔgê gwvlwk gwŠwly RwxZk þñZìè RwZytZwk †kØZòËK eÞKÚZeËq AþñyKwk Kkw pt Ggv eÔgê gwvlwk xgKwmiwd þñwZìèø ÌgwcËK ewxKþæwd xhx£K kwRdyxZk iËcø †xlËt Ìflw pt„ 21bfw Gid xK 6 bfwk Z×ldwt 14 bfw xQl GKxU eúPwueb Ggv AdÖeËjwMy KiêoÔPy„ GUwk eÞKÚZ DË¥mø xQl eÔgê gwvlwk þñwxcKwk Ggv gwŠwly RwxZk RwZyt ÌPZdwk DŒygd I xgKwmËK xgeaMwiy Kkw„ oÖZkwv gwŠwlyk RwZyt ÌPZdwk xgKwËmk H KwlUwËZ gøweK RdMËYk iËcø ÌZw gËUB Gid xK Qw¢ BDxdtËdk iËcø 14 bfw ÌKwd AwËgbd oÙxÄ KkËZ ewËk dwB„ GB oit Qw¢ BDxdtËdk KiêyËbk gÙp£k Avm døwe ÌdZÚËZòk xdKU ÌaËK 6 bfwk oiwìækwËl eÔgê gwvlwk þñwt£mwoËdk bwgyËK ÌKËëbÛ ÌkËL eÔgê gwvlwk Rdø GKxU eÔYêwŠ RwZyt KiêoÔPy bwgy KkËZ awËK„*

 

---

* 14 bfw KiêoÔPyk ¢ØxU I oyiwg¦Zw oóeËKê Awiwk oiwËlwPdw awKËlI GB xdg¬ ÌlLwk oitI GxUËK ÌjhwËg oiwËlwPdw KËkxQ GLd Awk ÌohwËg oiwËlwPdw Kxk dw„ 14 bfwk GKxU eÞcwd oioøw xQl ÌoB oitKwk ZkØY eÞRËdôk AMÞMwiy ÌPZdwk oËŠ Zwl xilwËZ dw ewkw„ ÌoB eÞRËdôk iÔl cwkwk xhZk KwR KkxQl ewxKþæwdËK ÌhËŠ ÌfËl gwŠwlyk ÌlwKgwby I oiwRZwxìèK-MYZwxìèK þñwcyd kwÄÛ eÞxZÅwk eÞP¡ AwxZê„ fËl ZwËbk bwgy xQl 1953-Gk 21 bfwk iZ iÔlZ eÔgê ewxKþæwd xhx£K þñwt£mwoËdk KiêoÔPy eÞbwd Kkwk jwËK owiËd ÌkËL Zwkw ÌMweËd gw AeÞKwËmø þñwcydZwk kwRdyxZ Mrwk Rdø KwR KkËZ ewkËg„ xKìç gwieìÿy ÌdZÚZò G ckËdk ÌKwdI KiêoÔPy xbËZ Aqi xQl„ ewxKþæwËdk KwVwËiwk xhZk eÔgê I exúPi Dht AéËlk þñwt£mwoËdk bwgyk Dek oi-†kØZò xbgwk fËl 14 bfw KiêoÔPy ÌKwd ¢ßËiB ZkØY eÞRËdôk oiaêd lwËh oiaê xQl dw„ GK AËaê 14 bfw 6 bfwk iZB oiMÞ ewxKþæwd xhx£K GKxU KiêoÔPy xQl„ xKìç Zw 6 bfwk iZ ovxq®, oÖþeÄ Ggv ÌRwkwËlw xQl dw„ ogËPËt gr Kaw 14 bfwËK GxMËt xdgwk iZ ÌKwd mx£ß xQl dw„ hwowdy gwËb døwe ÌdZÚZò xQl AwËëbwld xgiÖL„ Awk gwieìÿy Qw¢kw GB KiêoÔPyËK eÞZøwLwd KËkxQl„ ÌKd KËkxQl Ìo Kaw GKU× AwËMB gËlxQ„ Qw¢kw xQl Ìo KwËl AwËëbwlËdk eÞcwd mx£ß„ oÖZkwv xgþôÙxZk AZËl pwxkËt jwItwB xQl 14 bfwk xdtxZ„ xKìç 6 bfwk hwMø xQl xhdí„ ÌdZÚZò Ìjid AwËëbwlËd ÌMl ÌZid Qw¢ lyM 6 bfwËK xdËt ÌMl RdMËYk iwËS„ ­ ÌlLK : 24 ÌfgÛØtwky, 2009 

---

 

1967-ÌZ døwËek iËÆweìÿy Avm døwe xgh£ß KËk Itwly LwËdk ÌdZÚËZò døwe dwi xdËtB þñZìè GKxU ovMVd eÞxZÅw  KËk„ GK oit GB Avm  eÔgê gwvlwt AwItwiy lyËMk 6 bfwËK oiaêd Ìbt„ eÔgê gwvlwt  GxU ZwËbk iÖLø kwRdyxZ pËt IËV„ Aaêwu kwRdyxZËZ ZwËbk iÔl hÔxiKw xQl ÌlRÖrgÙx£Kwkyk„

 

xKìç hwowdyk ÌdZÚZòwcyd døwËek iÔl Ggv eÞcwd AvËmk hÔxiKw kBl eÔgêgu bÖ:LRdK„ KwkY GB ejêwËt døwËek iÔl xdtìèY xQl pK-ÌZwtwpw ÌdZÚZòwcyd xexKveìÿyËbk pwËZ jwkw xQl PyËdk eÞxZ A¬ AwdÖMËZøk KwkËY ewxKþæwdeìÿy I AwBtÔËgk eÞxZ bÖgêl„ xgËmnZ AwItwiy lyM 6 bfw KiêoÔPy xbgwk ek Zwkw Gk iËcø ewxKþæwd I PyËdk xgkØ˦ AwËixkKwk nrjìè ÌbLËZ ewt„ xKìç Zwkw eÔgê gwvlwk Rdø xgKùe RwZyt KiêoÔPy dw xbËt 6 bfwËK xgËkwxcZw Kkwk Dek ogêmx£ß xdËtwM KËk„

 

GB Agþÿwt ÌmL iÖxRg Ggv AwItwiy lyËMk xgkwU lwh pt„ BxZeÔËgê ’56-’57-ÌZ eÔgê gwvlwk þñwt£mwod Ggv 21 bfwk eÞxZ AŠyKwk hŠ Kkwt AwItwiy lyM I ÌmL iÖxRËgk RdxeÞtZwt Ìj xgejêt NËU Zwk eÞhwg KwxUËt DVw ÌMl 6 bfwk owpwËjø„ 6 bfwk owpwËjø ÌmL iÖxRg ¢ßËi xgeÖlhwËg RdxeÞt pËt DËVd„ AdøxbËK gwieìÿykw Ggv hwowdy Ggwk Z^wËbk GZKwËlk hwgiÔxZê pwkwËZ ÂkØ KËkd„

 

hwowdy GK oit xgeb gÖSËZ ewËkd„ 1967-Gk GKxU ohw ÌaËK Awxi Z^wk oioøw gÖSËZ ewxk„ ZLd Awxi MÞwiwéËl KÚnK ovMVd KkxQlwi„ 1967-Gk Ìi Aagw RÖd iwËo eÔgê ewxKþæwd KÚnK oxixZk ÌKëbÛyt KxixUk Ìj ohw pt GKRd owcwkY KÚnK Kiêy pËlI AwiwËK ÌoLwËd DexþÿZ pgwk Rdø AwiìèY RwdwËdw pt„ ÌoB ohwt DexþÿZ ÌaËK Awxi gÖSËZ ewxk hwowdyk xd:oŠZw I AopwtZw„ xZxd H ohwt AwBtÔg xgËkwcy AwËëbwlËdk eÞËtwRd DexþÿZ KËkd„ AwËëbwlËdk KiêoÔPy dw awKwk Rdø Ìqwh eÞKwm KËkd„ xKìç DexþÿZ 25/30 Rd ÌdZwk iËcø GKRdI Z^wk oiaêËd GKxU KawI gËld dwB„ iIlwdw hwowdy g£ßgø kwLwk xKQÖ eÔËgê Awxi KÚnK oxixZk ÌKëbÛyt KxixUk oboø dw pËtI døwËek eq ÌaËK eÔgê gwvlwk GKxU RwZyt KiêoÔPy Ìbgwk †kØËZòk Kaw gxl„* xKìç ZuKwlyd xexKveìÿy ÌMwed KxiDxdýU ewxUêk ÌdZw Ggv eÞKwËmø eÔgê ewxKþæwd KÚnK oxixZk owcwkY oóewbK AwgbÖl pK AwiwËK awxiËt Ìbd„ Ggv Awiwk RwZyt KiêoÔPyk bwgyxU GLwËd DexþÿZ døweop ÌKwd gwi ÌdZwk KwQ ÌaËKB ÌKwdI oiaêd ewt dwB„ GUw xgþôtKk iËd pËZ ewËk Ìj, gwieìÿy ÌdZÚËZòk ÌKDB ZLd eÔgê gwvlwk þñwt£mwod ÌKxëbÛK ÌKwdI AwËëbwlËdk eÞËtwRd AdÖhg KkZ dw„ KwkY Gk iËcø Zwkw RwZytZwgwb ÌbLËZ ÌeZ„ Awk RwZytZwgwbËK Zwkw ÌbLËZ ÌeZ ZwËbk iwKêoyt ÌmÛYyZ£ò Ggv xexKv ÌKxëbÛK AwìæRêwxZKZwgwËbk m¢Ø xpowËg„

 

---

* ohwt hwowdy DexþÿZ pgwk Aùe xKQÖ eÔËgê Awxi g£ßgø xbB„

---

 

ZËg Gk gwBËk xQl eÞcwdZ Qw¢-ZkØYËbk gøweKZi Avm„ Aaêwu eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtËdk gøweK Kiêy-oiaêKkw ZLd PwBxQl 6 bfwk oiwìækwËl gwŠwlyk GKxU eÔYêwŠ RwZyt KiêoÔPy„ xKìç ZwËbk eÞxZxdxcZòKwky RwZyt ÌdZÚZò xQl dw„ Qw¢ BDxdtËdkI ÌdZÚZò 1967 ejêìæ xQl Ìidd-iwdíwd h^ÖBtw-Ìiwþæfw Rwiwl pwtbwËkk pwËZ j^wkw xQËld ZLd xexKveìÿy ÌdZÚËZòk kwRÐdxZK lwBËdk AdÖowky„

 

xKìç 1967-ÌZ eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtËdk oËóild pËl ZwËZ Ìiwþæwfw Rwiwl pwtbwk ohwexZ Ggv iwpgÖgDlöwp owcwkY oóewbK xdgêwxPZ pd„ iwpgÖgDlöwp Qw¢ BDxdtËdk gwieìÿy RwZytZwgwby cwkwk eÞxZxdxc xpowËg owcwkY oóewbK xdgêwxPZ pd„ ¢ßËi Qw¢ BDxdtd gwŠwly RwZytZwgwby Ggv þñwxcKwkeìÿyËbk xdtìèËY PËl jwt„ KwRy RwfËkk AdÖowky Ìiwþæwfw Rwiwl pwtbwkI ¢ßËi GB cwkwk oËŠ GKwZô pd„ Aaêwu KwRy Rwfk, kËdw, Ìidd, iwdíwd hÔ^Btw eÞiÖL jÖg ÌdZwI GK oit A¬ xexKveìÿw exkpwk KkËZ ÂkØ KËkd„

 

1968 ÌaËK eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtd pËt IËV G ÌbËm gwŠwlyk RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk kwRdyxZËZ D§Ö¦ GK xgmwl ZkØY eÞRËdôk eÞcwd eÞKwmø ovMVd„ ZËg GB kwRdyxZËK dÔZd MxZËgM I iw¢w bwd Kkwk ÌqË¢ xokwR xmKbwËkk hÔxiKw xQl AZøìæ †kØZòeÔYê„ xokwR xmKbwk eÞai þñwcyd eÔgê gwvlw eÞxZÅwk ÌPZdwËK GKxU ovMxVZ kÕe Ìbd„ ZËg xZxd xQËld eÞKwmø MY-AwËëbwld xgËkwcy Ggv ÂcÖiw¢ ÌMwed I omþè ovMÞwËik iwcøËi þñwcyd Rd-MYZwxìèK eÔgê gwvlw eÞxZÅwk eÞg£ßw„ GB ea xQl xgeögy eÞRËdôk Rdø AZyg xgeŒdK Ggv pVKwky jw ZwËbkËK xdËZ ewkZ MY-xgxâQdíZw I cµvËok iÖËL„ ZgÖ xZxd ÌoB ÌdZÚZòpydZw I xg¸wxìæk KwËl ZkØY eÞRËdôk ÌPZdwt Gid GKxU cw~w xbËtxQËld jw ZwËbkËK þñwcyd RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk kwRdyxZk eËa GxMËt jwgwk Rdø dÔZd ÌeÞkYw I mx£ß xbËtxQl„ xKìç GKB oËŠ ZwËbkËK ÌVËl Ìbt Gid GK o‰ËU jwk fËl ÌoB KwËl ZkØY eÞRËdôk owiËd oÖxþÿkhwËg GxMËt jwItw AwkI bÖ:owcø pËt eËr„ xokwR xmKbwk, ÌmL iÖxRg Ggv xexKveìÿy ÌdZÚZò GB xZd mx£ßk PwËe MY-AwËëbwld I RwZytZwgwËbk cwkwt Aw†twd xgeögy Qw¢-jÖg mx£ßk Rdø  KwlUw xQl xdbwkØY o‰ËUk„ xKìç GB o‰U oË£òI gwŠwlyk RwxZ kwÄÛ eÞxZÅwk ovMÞwiËK ÌoB KwlUwËZ GxMËt Ìdgwk ÌqË¢ ZkØY eÞRËdôk hÔxiKw xQl xgþôtKk„ Ggwk Awxi ZkØY eÞRËdôk ÌoB hÔxiKwk xbKxUk Dek AwËlwKewZ Kkg„

 

 

RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk ovMÞwËi ZkØY eÞRdô

 

nwËUk bmËK gwŠwlyk RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk kwRdyxZk D¨g I xgKwËmk Dek AwËlwPdw KkËZ ÌMËl xokwR xmKbwËkk eÞoŠ AxdgwjêhwËg GËo eËr„ xokwR xmKbwk xQËld 1967-ËZ xdgêwxPZ eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtËdk ÌKëbÛyt KxixUk op-ohwexZ„ Qw¢ BDxdtËdk op-ohwexZ pËlI xZxd MY-ovMVd I AwËëbwld xgËkwcy pËt DËVd Ggv eÔgê gwvlwk þñwcydZwk lËqø omþè ovMÞwi MËr ÌZwlwk Rdø ÌMwed  ovMVd eÞxZÅwk DË¥Ëmø KwR KkËZ awËKd„ 1968-Gk eÞai xbËK (RwdÖtwky iwËo) xZxd ÌMwed ovMVd xpowËg eÔgê gwvlwk mÛxiK AwËëbwld MVd KËkd„ ekgZêy KwËl Zw eÔgê gwvlwk ogêpwkw ewxUê dwi MÞpY KËk„

 

ÌoB oit Awxi ZuKwlyd xbdwReÖk ÌRlwt KÚnK AwËëbwld I ovMVd MËr ÌZwlwk Rdø KwR KkxQlwi„ 1968-Gk ÂkØËZ ÌKwd GK oit Awxi XwKwt GËl xokwR xmKbwËkk þñwcyd eÔgê gwvlwk lËqø MY-ovMVd xgËkwcy KiêdyxZ oóeËKê RwdËZ ewxk„ AwËMB gËlxQ Ìj, eÔgê gwvlwk þñwcydZwk lqø byNêKwl cËk Awiwk xhZk xQl„ ZËg 1967 owËl MY-AwËëbwlËdk eÞËmí xokwR xmKbwËkk oËŠ Awiwk iZewaêKø pt„ Awiwk g£ßgø xQl eÔgê gwvlwËK iÖ£ß KkËZ pËl ÌMwed I eÞKwmø KwËRk oiìñt NUwËZ pËg„ MY-lwBd gRêd KËk ÂcÖ ÌMwed cwkwt AMÞok pËl Zwk exkYxZ pËg MY-xgxâQdíZw Ggv cµvo„

 

jwBËpwK, 1968-Gk ÂkØËZ xokwR xmKbwËkk ebËqe oóeËKê RwdËZ ewkËl Awxi Zwk xgËkwxcZw Kxk„ Awiwk Agmø GZKwl ejêìæ cwkYw xQl Ìj, eÔgê gwvlwk þñwt£mwoËdk AwËëbwld ¢ßËi xgKxmZ pËt GK oit RwxZ-kwÄÛ ÌPZdw I omþè ovMÞwËik kwRdyxZk xgKwm NUwËg„ ZLd GKUw ejêwËt AwiwËbk eËq þñwcydZwk KiêoÔPy xbËt ovMÞwi ÂkØ Kkw oºg pËg„ xKìç GB ckËdk RwZyt KiêoÔPy AwiwËbk cwkwt AgxþÿZ RwZyt ÌdZÚZò Zaw døwe ÌaËK ÌbItw pt dwB„ GB kKi GK oiËt gwieìÿy Qw¢-ZkØYËbk iËcø eÞP¡ Ìqwh I pZwmw ÌbLw Ìbt„ AaP ZwËbk iËcø RwZytZwgwby AwKwáqw eÞgl ÌoÛwËZ exkYZ pxâQl„ GB kKi Agþÿwt eÞxZxÅZ gwi ÌdZÚËZòk eÞxZ q׳ xgeögy Qw¢-ZkØYËbk iËd xokwR xmKbwËkk eÔgê gwvlwk þñwcydZwk lËqø ÌMwed ovMVËdk kwRdyxZ eÞP¡ AwËgM oÙxÄ KËk„ GUw ZkØY eÞRËdôk owiËd GKxU xgKùe kwRdyxZ DexþÿZ Kkl„

 

xKìç Awxi xokwR xmKbwkËK Zaw Zwk e¦xZËZ AwiwËbk eÞRËdôk xgeögy mx£ßk Rdø ht‰k xgeb xpowËg xgËgPdw Kxk Ggv ZwËK eÞxZpZ KkwËK Awiwk KkYyt xpowËg xdcêwkY Kxk„ MY-lwBËdk xhx£ËZ þñwcyd eÔgê gwvlwk AwËëbwld MËr ÌZwlwk DË¥Ëmø 1968-Gk GxeÞËl Awiwk DËbøwËM eÔgê gwvlwk xgeögy KxiDxdýU AwËëbwld dwËi GKxU ÌMwed ovMVd MxVZ pt jw xQl ZuKwlyd eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtËdk gÙp£k AvËmk eÞxZxdxcZòKwky„ ÌoB oËŠ ZkØY eÞRËdôkI GK gøweK AvËmk eÞxZxdxcZòKwky xQl GB ovMVd„ Gk ÌKëbÛyt ovMVdy KxixUËZ xQËld iwpgÖg Dlöwp, AwgÖl KwËoi fRlÖl pK, AwiRwb ÌpwËod Ggv mwioÖËŒwpw iwxdK„*

 

---

* dÔkØl pwowdI ovMVdy KxixUËZ eÞai xbËK xQËld„ xKìç KËtK xbd ek xokwR xmKbwËkk oËŠ AwiwËbk GK Ìj#a AwËlwPdw ohwt xZxd Z^wk GËRëU xpowËg AwZôeÞKwm KkËl ZwËK ovMVd ÌaËK gwb ÌbItw pt„ ­ ÌlLK, 24 ÌfgÛØtwky, 2009

---

 

ovMVd MVËdk fËl xokwR xoKbwËkk gøweK I xgbÖøuMxZ D¤wd Ìkwc pl„ KwkY Awikw ZkØY eÞRËdôk RwZytZwgwby AwKwáqwk eÞxZld NxUËt eÞKwmø kwRdyxZ I AwËëbwlËdk iwcøËi þñwcyd Rd-MYZwxìèK eÔgê gwvlw eÞxZÅwk ovMÞwi MËr ÌZwlwk ea xdlwi„ GBhwËg eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtd pËt DVl þñwcydZwKwiy RwZytZwgwby mx£ßk SxUKw gwxpdy„ ¢ßËi KwRy RwfËkk AdÖowky Ìiwþæwfw Rwiwl pwtbwk Ggv Z^wk AdÖowky Qw¢ ÌdZw-KiêykwI GB kwRdyxZ MÞpY KËkd„ 1969-G KwRy RwfËkk ÌdZÚËZò MxVZ pt ÌMwed ovMVd KxiDxdýU xgeögyËbk eÔgê gwvlw oiìñt KxixU„ ZwkI lqø xQl eÔgê gwvlwk þñwcydZw Ggv gwŠwlyk Rd-MYZwxìèK kwÄÛ eÞxZÅw Kkw„ Ggv GB ovMVdI xgmðwo KkZ eÞKwmø I ÌMwed AwËëbwlËdk oiìñËt„ GB ebËqËek iwcøËi KwRy Rwfk ÌdZÚZòwcyd Qw¢-jÖg ÌMwÅy pK-ÌZwtwpw ÌdZÚZòwcyd xexKveìÿy KxiDxdýU kwRdyxZk oËŠ oóeKêËâQb KËk„

 

GBhwËg G ÌbËm gwŠwlyk RwZyt AwËëbwlËd bÖ’ËUw cwkw DexþÿZ pl„ GKxU AwItwiy lyM ÌdZÚZòwcyd, jwk lqø xQl 6 bfwk xhx£ËZ eÔgê gwvlwk eÔYê þñwt£mwod eÞxZÅw„ AekxU ÌMweËd eÞaËi eÔgê gwvlwk xgeögy KxiDxdýU AwËëbwld Ggv eËk KxiDxdýU xgeögyËbk oiìñt KxixUkI ÌdZÚËZò Ggv eÞKwËmø eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtËdk ÌdZÚËZò, jwk lqø xQl eÔgê gwvlwk þñwcydZw ARêd„ xokwR xmKbwk MY-ovMVd I AwËëbwld ÌaËK eÞZøwpwk Kkwt Ggv Qw¢-jÖg mx£ßk gr Avm dw ewItwt RwZyt kwRdyxZk iÔl cwkw ÌaËK xgxâQdí pËt ÌMËld„ oÖZkwv RwZyt kwRdyxZËZ ZLd RwZytZwgwËbk oeËq eÞKwmø bÖ’ËUw mx£ß b^wrwl ­ GKxU AwItwiy lyM Ggv AekxU eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtd„

 

xKìç oioøw xQl GB bÖB mx£ßk ekþek xgËkwcy AgþÿwËdk KwkËY„ GB xgËkwËck iÔl KwkY xQl oiwRZìè Ggv e^ÖxRgwËbk xgËkwc„ AwItwiy lyM xQl e^ÖxRgwËbk oiaêK„ AdøxbËK eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtd xQl oiwRZËìèk oiaêK„ xgËkwËck AwkI xbK xQl„ eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtËdk ÌdZÚZò I Kiêy gwxpdy xgmðwo KkZ omþè ovMÞwËi„ xKìç AwItwiy lyM xQl xdtiZìè I mwxìæeÔYê DewËt qiZwk pwZ gbËl xgmðwoy„ ZwQwrw AwItwiy lyM Ìj 6 bfw xbËtxQl Zw eÞKÚZeËq gwŠwlyk RwxZ kwÄÛ eÞxZÅwk AwËëbwld MËr ÌZwlwk KiêoÔPy xQl dw„ KwkY Zwk iËcø gwŠwly ÌPZdwk iiêgþç awKËlI ÌoB oËŠB xQl ewxKþæwd xhx£K ciê-owóeÞbwxtK ÌPZdw I iiêgþç„ eÞKÚZeËq 6 bfw xhx£K RwZytZwgwby ÌPZdwt xQl eÞPxlZ cËiêk xgRrd„

 

xKìç GUwI xVK Ìj, eÞKwËmø RwZyt AwËëbwld Mrwk Rdø Gid GKxU ѧZ ÑgxmÄø cwkYKwky RwZyt KiêoÔPyk eÞËtwRd xQl jwk AwrwËl ÌaËK gwŠwlyk ÌlwKgwby kwÄÛ eÞxZÅwk ÌPZdw I AwËëbwld MËr ÌZwlw ÌjZ„ Ìj KwËl døwe gw gwi ÌdZÚZò ÌZid ÌKwd KiêoÔPy dw ÌbItwt AwewZ bÙ’xÄ ekþek xgËkwcy AgþÿwËd ÌaËKI 6 bfw Ggv þñwcyd Rd-MYZwxìèK eÔgê gwvlwk kwRdyxZ ekþeËkk exkeÔkK pl„ 6 bfwk oyiwg¦Zw bÔk Kkl AxcKZk AMÞMwiy Ggv eÞPxlZ cËiêk xgRrdiÖ£ß þñwcyd Rd-MYZwxìèK eÔgê gwvlwk kwRdyxZ„

 

GLd Awikw jxb Ìo KwËl eÔgê gwvlwk RwZyt AwËëbwld ejêwËlwPdw Kxk ZËg Zwk xgKwm cwkwËK GhwËg ÌbLËZ ewg„ 1966-ÌZ AwItwiy lyËMk 6 bfw eÔgê ewxKþæwËdk þñwt£mwod I gwŠwly RwZytZwgwËbk ¢ßigcêiwd AwKwáqw I AwËgMËK GKxU KiêoÔPyk iwcøËi ovpZ kÕe xbl„ GBhwËg 6 bfw Zwk oKl oyiwg¦Zw oË£òI xQl RwxZk þñwZìèø I þñwxcKwk ÌgwËck xgKwËmk ÌqË¢ GKxU AdÖKÔl AxhNwZ gw ÌeÞkYw„ GB AxhNwZËK MÞpY KËk 1968-ÌZ xokwR xmKbwk ZkØY eÞRËdôk ÌPZdwt Awk GKxU AxhNwZ pwËdd MY-ea gxRêZ omþè ovMÞwËik iwcøËi þñwcyd eÔgê gwvlw eÞxZÅwk kwRdyxZ DexþÿZ KËk„ xokwR xmKbwËkk e¦xZ hÖl pËlI xZxdB eÞai RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk kwRdyxZËK owiËd xdËt GËo ZkØY eÞRËdôk ÌPZdwt AxhNwZ pwËdd„ gwieìÿy RwZyt ÌdZÚZò 6 bfwk AxhNwZ ÌaËK ÌKwdI xmqw dw xdËt ZwËK eÞxZpZ Kkwk ea Ìdt„ xKìç HKwËlk ZkØY eÞRËdôk eËq jw Kkw oºg xQl Zw Zwkw Kkl„ xokwR xmKbwËkk AxhNwZ ÌaËK xmqw Ggv ÌeÞkYw xdËt Zwkw 1968-ÌZB gwŠwlyk RwxZ-kwÄÛ xpowËg þñwcyd eÔgê gwvlw eÞxZÅwËK oiþæ RwxZ I RdMËYk kwRdyxZ xpowËg MËr ÌZwlwk Rdø MY-AwËëbwlËdk ea xdl„ ¢ßËi ZwËbk kwRdyxZUwB GK oit 6 bfw I Adøwdø AwËëbwlËdk AxhiÖL gbËl xbËt 1971-Gk RwZyt iÖx£ßjÖ¦ËK Axdgwjê  KËk„

 

ZkØY eÞRËdôk kwRÐdxZK MxZcwkwk eÞhwg xMËt eËr HxZxpøK cwkwt MËr IVw xexKveìÿy KxiDxdýU kwRdyxZËZI„ 1968-Gk Ìmn xbËK eÔgê ewxKþæwËdk KxiDxdýU ewxUê (iwKêogwby-Ìlxddgwby) xgh£ß pt Ggv ÌbËgd xmKbwk, AwgbÖl ixZd, AwlwDx¥d  AwpiËbk ÌdZÚËZò eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUê MxVZ pt„ GB ewxUê MVd pËl Awxi eÔgê gwvlwk xgeögy KxiDxdýU AwËëbwlËdk ÌKëbÛyt ovMVdy KxixUËZ ZwËbk oËŠ HËKøk AwËlwPdw ÂkØk eÞþæwg xbB„ KwkY ZLdI xokwR xmKbwËkk xgeb htwdKhwËgB xQl„ ZwQwrw ZLd RwZyt kwRdyxZËZ bÛØZ KwjêKk hÔxiKw ewlËdk eÞËtwRd Awxi ZygÛhwËg AdÖhg KkxQlwi„ H ewxUêk AwgbÖl ixZd, AwlwDx¥d Awpib Ggv AwgÖl gwmwk xQËld døwe Ggv gwi kwRdyxZËZ eÞhwgmwly gøx£ß„ oÖZkwv Z^wËbkËK AwiwËbk kwRdyxZËZ ewItw Awiwk xdKU AZøìæ †kØZòeÔYê xQl„ Awiwk eÞþæwg xgeögy KxixdýU AwËëbwlËd MÙpyZ pËl Awxi eÔgê  gwvlwk KxiDxdýU ewxUêk oËŠ HËKøk AwËlwPdw ÂkØ Kxk„ GB AwËlwPdwt Z^wkw eÔgê gwvlw þñwcydZwk eÞËmí AwiwËbk oËŠ GKiZ pËl Awikw eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêËZ ÌjwMbwËdk xo¦wìæ xdB„* GB xo¦wìæ KwjêKk pt 1969-Gk eÞaiwËcê„

 

---

* AwdÖÅwxdK xo¦wìæ Agmø ÌjwMbwËdk xQl dw, xQl HËKøk„ xKìç Awikw ÌjhwËg HKøg¦ ewxUê MVd Kxk ZwËZ ÌoUw ÌjwMbwd pËt b^wxrËtxQl„ GB KwkËY Awxi AËdK oit hÖl KËk xo¦wìæxUËK ÌohwËg gxl„ GLwËdI ÌohwËg DËlöL KËkxQ„ ­ ÌlLK, 24 ÌfgÛØtwky, 2009

---

 

BxZiËcø 1968-Gk 6 xWËo¹k iIlwdw hwowdy AwBtÔg xgËkwcy AwËëbwld ÂkØ KkËl Zw RwdÖtwkyk 20 ZwxkËL AwowËbk iÙZ×øk icø xbËt owkwËbm gøwey eÞP¡ I xgmwl MY-AhÖø¤wËd exkYZ pt„ AwiwËbk Ìo#hwMø Ìj, Awikw xokwR xmKbwËkk eÞhwgËK jaw oiËt eÞxZpZ KkËZ ÌeËkxQlwi„ Zw dw pËl GB MY-AwËëbwlËdk eÞcwd PwxlKw mx£ß Qw¢ËbkËK ptËZw hwowdyk eËq ewItw oºg pZ dw„ eÞKÚZeËq xokwR xmKbwËkk D¤wËdk Rdø oitUw xQl LÖgB AdÖKÔl„ 6 bfw xbgwk ek ÌmL iÖxRgop AwItwiy lyM ÌdZÚËZòk iÔl Avm Kwkwkئ„ ÌdZÚZòpydZw I xgejêËtk KwkËY kwRdyxZk iwËV AwItwiy lyËMk DexþÿxZ LÖg owiwdø xQl„ døwe Ggv gwieìÿykw ZLd iwËV„ xKìç gøweK eÞhwg oË£òI ZwËbk xbK ÌaËK RwZyt KiêoÔPy dw awKwt RdiËd ZwËbk eÞxZ Adwþÿw gwrxQl„ Gid Agþÿwt ZkØY eÞRdô xgKùe ea o¬wd KkxQl„ RdMY PwBxQl þñwt£mwod„ xKìç ÌdZÚËZòk eÞxZ Awþÿwpyd ZkØY eÞRdô ¢ßigcêiwdhwËg PwBxQl þñwcydZw Ggv þñwcydZwk Rdø ewxKþæwËdk xgkØ˦ omþè jÖ˦k eÞþçxZ„ eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtËdk xhZk GB ÌPZdwk gøweK I bÛØZ xgþæwk NUxQl„ GB Agþÿwt xokwR xmKbwk jxb GB mx£ßËK xdR eËq ÌUËd xdËZ ewkËZd ZËg eÔgê ewxKþæwd Qw¢ lyËMk gøweK AvmI Zwk ÌdZÚZòpydZwk H Agþÿwt Z^wk oËŠ PËl ÌjZ Gid oºwgdw jËaÄ xQl„ Gid ckËdk NUdw NUËl ÌoUw oiMÞ ZkØY eÞRdôËK GKUw AKwl I MY-xgxâQdí omþè ovMÞwËi xdËt ÌjËZ ewkZ„ Ggv oºgZ ewxKþæwdy Ìodwgwxpdy opËRB ZwËK xgxâQdí Agþÿwt ÌeËt cµvo KkËZ oqi pZ„ fËl RwxZk RygËd GKUw AKwl MhêewZ NËU ÌjËZ ewkZ Ggv ÌoËqË¢ 1971-Gk RwZyt iÖx£ßjÖ˦k ÌPZdwk mx£ßUw AwËMB cµvo pItwt H jÖ¦UwI Awk NUZ dw„

 

p^w, GUw AwiwËbk Ìo#hwMø Ìj, Awikw jawoiËt xokwR xmKbwkËK Ìkwc Kxk þñwcydZwk xgKùe KiêoÔPy I Kiêe¦xZ xbËt jxbI AwiwËbkI oyiwg¦Zw xQl eÞKwmø RwZyt KiêoÔPyk xdRþñ Awrwl AwiwËbk Rdø dw awKwt„ GB Agþÿwt ’68-’69-Gk MY-AhÖ¤wd NUËl eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêËZ ÌjwM xbËt Awikw þñwcyd Ggv Rd-MYZwxìèK eÔgê gwvlwk ÌPZdwËK owkw ÌbËm xgþæÙZ Kkwk KwR ÂkØ Kxk„

 

eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêËZ ÌjwMbwËdk ek H ewxUêk ÌdZÚZò AwiwËbk icø ÌaËK iwpgÖg Dlöwp Ggv AwiRwb ÌpwËodËK Z^wËbk ewxUêk ÌKëbÛyt KxixUËZ MÞpY KËkd„ xKìç AwiwËK kwËLd owcwkY oboø xpowËg„ AaP Z^wkw RwdËZd Awiwk hÔxiKw oóeËKê Ggv RwdËZd Ìj, Z^wËbk oËŠ HËKøk AwËlwPdw eÞwt oóeÔYêkÕËe Awxi PwlwB„ eÔgê gwvlwk þñwcydZwk eÞËmí Awiwk bÙsZw Ggv ZkØY eÞRËdôk Dek Awiwk eÞhwg oóeËKêI Z^wkw RwdËZd„ Ggv Z^wkw RwdËZd Ìj, Awxi iZw¬ gøx£ß xQlwi dw„

 

eÖgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêËZ xbgwk ek Awiwk Agþÿw pl o‰URdK„ ÌoLwËd ÌjwM Ìbgwk ek ÌaËKB Zwk ÌdZÚZò AwiwËK ÌKwYVwow KËk kwLwk Dek mx£ß xdËtwM KËkd Ggv ÌexU gÖËRêwtw RwZytZwgwby xpowËg AwiwËK xPxpßZ KkËZ awËKd„

 

ZgÖ Awxi iËd Kxk Awxi gøaê pB dwB„ Ìj iÖpÔËZê Z^wkw Qw¢-ZkØYËbk bwgy eÔgê gwvlwk þñwcydZwk KiêoÔPy Ggv ÌoB oËŠ Qw¢-ZkØYËbk MÞpY KkËld ÌoB iÖpÔËZê  Z^wkw AwiwËbk kwRdyxZk AËPZd pwxZtwËk exkYZ pËld„ ’69-Gk MY-AhÖø¤wËdk icø xbËt døwËek Dek ÌaËK pK-ÌZwtwpwk xdtìèY DuLwZ pt Ggv ZwËZ ixZd-AwlwDx¥d-gwmwËkk xdtìèY eÞxZxÅZ pt„ Awk Gk fËl AwiwËbk eÞRdô oiMÞ døwe Ggv Zwk oËŠKwk MY-ovMVd†ËlwËK þñwcyd eÔgê gwvlw eÞxZÅwk kwRdyxZ eÞPwËkk iËé exkYZ Kkl„ GBhwËg AwItwiy lyËMk ÌdZÚËZò exkPwxlZ þñwt£mwoËdk AwËëbwlËdk xhZk eÞËgm KkËZ awËK þñwcydZw I omþè ovMÞwËik ÌPZdw I Dewbwd„ ÌdZÚZò jZB ÌPÄw KkØK Qw¢-ZkØYËbkËK gwcw xbËZ ewËk dwB„

 

jwBËpwK, ’69-Gk MY-AhÖø¤wËdk xhZk Qw¢ ovMÞwi exknb ÌaËK 11 bfw KiêoÔPy ÌNwnYw Kkw pËl MY-AwËëbwld GKxU dÔZd MxZËgM lwh KËk„ 6 bfwk Z×ldwt GxU xQl AËdK Ìgmy eÞwMÞok I MYiÖLy„ xKìç eÞgl AwËëbwlËdk PwËe ÌmL iÖxRg iÖx£ß ÌeËl Qw¢Ëbk 11 bfwk AwËgbd óöwd pËZ awËK„ ÌmL iÖxRg eÞai xbËK 6 bfwk oËŠ 11 bfwk Kaw glËlI ekgZêy oiËt ÂcÖ 6 bfwk KawB glËZ awËKd„ døwËek eq ÌaËK ZLdI ÌKwd RwZyt KiêoÔPy ÌbItw pl dw„ ZËg iIlwdw hwowdy 11 bfwk eÞxZ oiaêd AgøwpZ kwËLd AËdK xbd ejêìæ„ 1969-Gk 25 iwPê AwBtÔg okKwËkk eZd NËU„ AwBtÔg Lwd Ìodwgwxpdy eÞcwd ÌRdwËkl Btwxptwk pwËZ qiZw pþæwìæk KËkd„

 

AwBtÔËgk eZËdk ek ÌmL iÖxRËgk RdxeÞtZw ¢ßigcêiwd MxZËgM ARêd KkËZ awËK„ Z^wk xQl 6 bfw KiêoÔPy jw xQl RdMËYk xdKU opRËgwcø Ggv RdMËYk oKl AvËmk xdKU MÞpYËjwMø„ xKìç Qw¢ I jÖg Kiêykw þñwcydZwk ÌþöwMwd xbËZ awKËlI RdMËYk xdKU ÌgwcMiø I MÞpYËjwMø ÌZid GKxU KiêoÔPy døwe ÌaËK Awk Gl dw„ ptZ ZLd ÌZid GKxU KiêoÔPy  xbËtI døwe Awk AwItwiy lyËMk RdxeÞtZwk ÌoŠ ewlöw xbËZ ewkZ dw„ ZgÖ døwe I gwi AwËëbwlËdk qxZk exkiwYUw ptZ KiwËdw ÌjZ„ gkv Qw¢-jÖgKËbk þñwcydZwk bwgy ZLdI RdMËYk bwgy pËt dw DVwt GB ckËdk AMÞMwiy bwgyk eÞhwg gwrËZ awKËlI Zw gwieìÿy AwËëbwlËdk MY-xgxâQdíZwI gwrwxâQl„ xgËmnZ iËd kwLËZ pËg Ìj, þñwcydZwk ÌþöwMwd Qw¢-ZkØY gwieìÿykw xbËlI ZwËbk eÞKwmø AwËëbwlËdk RwZyt KiêoÔPy dw awKwt mÔdø þÿwdUw eÔkY Kkl gkv 6 bfw„

 

gwi kwRdyxZk GB xg¸wxìæk KwËl Qw¢-jÖgKËbk iËcø KiêoÔPyk ZwxMb ZygÛ pËt DVËl eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêk ÌdZÚZò eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtËdk iwcøËi þñwcyd Rd-MYZwxìèK eÔgê gwvlwk KiêoÔPy ÌNwnYwk xo¦wìæ Ìdt„ KxiDxdýU xgeögyËbk eÔgê gwvlw oiìñt KxixUI GB KiêoÔPyk eÞËmí GKiZ pt„ 1970-Gk 22 ÌfgÛØtwky eùUËdk Rdohwt eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtËdk eq ÌaËK þñwcyd Rd-MYZwxìèK eÔgê gwvlwk 11 bfw KiêoÔPy ÌNwnYw Kkw pl„ ZLd Qw¢ BDxdtËdk ohwexZ Ìiwþæfw Rwiwl pwtbwk Ggv owcwkY oóewbK iwpgÖg Dlöwpz„ GB Rdohwt 11 bfw KiêoÔPyk oiaêËd eÞw£ßd Qw¢ ÌdZw I ZuKwlyd mÛxiK ÌdZw KwRy Rwfk Awpib g£ßÙZw KËkd„ G Qwrw eÞw£ßd Qw¢ ÌdZw  kwËmb Lwd Ìidd, ZuKwlyd Qw¢ ÌdZw Ìiwþæfw Rwiwl pwtbwk I iwpgÖg Dlöwpz eÞiÖL g£ßgø kwËLd„ GB ohwt g£ßgø kwLwk KwkËY owixkK AwbwlZ KwRy Rwfk Awpib kwËmb Lwd ÌiddËK 7 guok KËk Ggv Ìiwþæfw Rwiwl pwtbwk I iwpgÖg DlöwpzËK 1 guok KËk omÛi Kwkwb¡wËbm Ìbt„ Z^wkw oKËl AwZôËMwed KËkd, xKìç iwpgÖg Dlöwpz iwPê iwËo ÌMÞfZwk pËt þñwcyd gwvlwËbm kwÄ eÞxZÅw ejêìæ Kwkwkئ awËKd„

 

eÞKwmø Rdohwt þñwcyd eÔgê gwvlwk KiêoÔPy ÌNwnYw AZøìæ †kØZòeÔYê xQl„ Awk xKQÖ dw awKwt ZLd HUwkB eÞËtwRd xQl„ eÖkwZd ÌdZÚËZòk xdxû¢ßtZw I RwZyt KiêoÔPypydZwk Z×ldwt GUwk †kØZò xQl AexkËit„ Qw¢-jÖgKËbk eËq jw Kkw oºg xQl Zw Zwkw Kkl„ xKìç ZgÖ glg þñwt£mwoËdk KiêoÔPy dw xbËt xKvgw ZwËK ewm KwxUËt pVwu KËk þñwcydZwk KiêoÔPy eÞbwd xQl GKxU Ìgmy AMÞMwiy ebËqe„ Awk Zw Qwrw GUw xbËt GZ xbËd RwZyt kwRdyxZËZ oÙÄ MY-xgxâQdíZwI Awk opow bÔk Kkw oºg xQl dw„ gkv GB KiêoÔPy eÞKwËmø ÌNwnYwk fËl Qw¢-jÖg ÌdZÚZò Kwkwkئ pItwt xKvgw AwZôËMwed KkËZ gwcø pItwt xgeögy Qw¢ AwËëbwld eÞKÚZeËq ÌdZÚZòpyd pl„ Zw Qwrw H KiêoÔPy KxiDxdýU kwRdyxZk ÌmÛYy Z£ò §wkw Ìgmy eÞhwxgZ awKwt ÌoUw xQl jËaÄ ovKyYê gw oyiwg¦„

 

Awiwk cwkYw Gk xeQËdI KwjêKk xQl eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêk eÞgyY ÌdZÚËZòk KÔUËK#ml I nrjìè„ Z^wkw GB e¦xZËZ ZkØY eÞRËdôk ZygÛ AwËgMËK Z×Ä AaP Q¢hŠ KkËZ ÌPËtxQËld„ oÖZkwv KwRy Rwfk, Ìidd g£ßÙZw xbËld„ xKìç eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêk eÞcwd ÌdZw AwgbÖl ixZd, AwlwDx¥d Awpib DexþÿZ awËKd dwB xKvgw Z^wËbk ÌKD g£ßÙZw Ìbd xd„ GLwËd DËlöL Kkw bkKwk Ìj, eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêk eÞai oóewbK ÌbËgd xmKbwk ZLd Kwkwgëby Ggv AwgbÖl ixZd ZLd eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêk oóewbK„

 

GB oiMÞ oitUwËZ Awxi xgxâQdíhwËg MÞwËi eËr ÌaËK KÚnK AwËëbwld KkxQlwi„ 1969 ÌaËK Awxi ZuKwlyd kveÖk ÌRlwt KwR KkxQlwi„ eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêk ÌdZÚZò PwBËZd dw Ìj, Awxi XwKwt Qw¢Ëbk oËŠ ÌjwMwËjwM kwxL„

 

1970-Gk RÖlwB iwËo eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêk eÞai KvËMÞo AdÖxÅZ pt„ H KvËMÞËo AwxiI DexþÿZ pB„ ZLd ewxUê Ggv gwi kwRdyxZk oiMÞ xP¢ Awiwk KwËQ þeÄhwËg ckw eËr„ Awiwk KwËQ GUw þeÄ pl Ìj, oiMÞ RwZyt AwËëbwlËdk xdtìèY AwItwiy lyËMk pwËZ PËl ÌMËQ Ggv eÞKwmø AwËëbwlËdk iwcøËi AwiwËbk eËq Awk Zwk Dek xdtìèY eÞxZÅw Kkw oºg dt„ AwiwËbk ÌdZÚËZòk gøaêZw I AËjwMøZwI ZLd Awiwk KwËQ oÖþeÄ Ggv ZwËbk DË¥møUwI ZLd Awiwk KwËQ þeÄ„ Zwkw þñwcydZw BZøwxbk Kaw gËl Kwl ÌqeY KkËZ PwBËQ Ggv GKUw kwRÐdxZK eUexkgZêd pËl Zwkw eÖdkwt ÌmÛYy kwRdyxZ I xgeöËgk dwËi ZwËbk ovKyYê Ìemwxhx£K I ovÆwkgwby kwRdyxZ PwlÖ KkËg„

 

GB kKi exkxþÿxZËZ Awxi KvËMÞËo gËo PwkØ iRÖibwËkk MY-ovMVd gRêd I ÌmÛYym¢Ø LZËik kwRdyxZËK ewxUêk ¸wìæ kwRdyxZ eÞxZpZ Kkwk ea xpowËg ÌbLËZ ewB„ Awiwk xgËgPdwt xKìç BxZeÔËgê PwkØ iRÖibwËkk lwBd xQl xgeŒdK I ¸wìæ„ H KvËMÞËo DexþÿZ pgwk eÔgê ejêìæ Awxi Ìjid xokwR xmKbwËkk lwBd xgËkwcy xQlwi ÌZid PwkØ iRÖibwËkk lwBd xgËkwcyI xQlwi„ xKìç Ìj ewxUê ÌmÛYy kwRdyxZ Qwrw Awk xKQÖ gÖSËZ PwBZ dw ZwËK RwZyt jÖ˦ Ìdgwk Rdø Awxi oÙRdmylhwËg PwkØ iRÖibwËkk lwBd MÞpËYk Zwuejê Z×Ël cklwi„ Awxi jÖx£ß xblwi RwZyt kwRdyxZk xdtìèY AwItwiy lyËMk pwËZ PËl ÌMËQ, fËl MY-AhÖø¤wËdk iwcøËi Awk eÔgê gwvlwk þñwcydZwk Rdø AwiwËbk ewxUêk ÌdZÚËZò RwZyt jÖ¦ MËr ÌZwlw oºg dt„ GB Agþÿwt AwiwËbk ewxUêk ÌdZÚËZò RwZyt jÖ¦ ÂkØ Kkwk e¦xZ pËZ ewËk MY-ovMVd I AwËëbwld gRêd KËk ÌMweËd KÚnK I mÛxiKËbk xdËt ÌmÛYy m¢Ø LZËik iwcøËi MY-gwxpdy MVd Kkw Ggv MÞwiwéËl N^wxU GlwKw MËr ÌZwlw„ Gk fËl jLd ewxKþæwdy kwËÄÛk oËŠ ovNwZ NUËg ZLd ÌmÛYy §Ëë§k RwZyt §Ëë§ D£kY NUËg Ggv Awikw eÔYêwŠkÕËe RwZyt jÖ¦ ÂkØ Kkg„ Awxi Agmø ZLd xgntxUËK hwggwk Rdø DexþÿZ Kklwi„

 

Awiwk g£ßgø ewxUê ÌdZÚZò xgËgPdw KkËZ kwRy pËld„ GB KvËMÞËo ewxUêk DexþÿZ KiêyËbk AxcKwvmB Awiwk xPìæwËK †kØËZòk oËŠ xdËld„ Ggv GB KvËMÞËo AwiwËK eÞai ewxUêk ÌKëbÛyt KxixUk oboø xdgêwxPZ Kkw pt„

 

1970-Gk RÖlwB ÌaËK xWËo¹k ejêìæ oitUw xQl eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêk Rdø ZwuejêeÔYê„ H oiËt gwi AwËëbwld xdËþæR pËt eËr„ mÛxiK-KÚnKËbk bwgy-xhx£K AwËëbwldI ZLd 6 bfwk dyËP ZxlËt xMËt eÞwt ÌaËi ÌMËQ„ 7 xWËo¹ñk ewxKþæwËdk owcwkY xdgêwPd pËl eÔgê ewxKþæwËd AwItwiy lyM xgeÖlhwËg Rtlwh KËk„ GB xdgêwPd døwe gRêd KËk„ GB gRêËdk xeQËd iIlwdw hwowdy Ggv eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêk hÔxiKwB xQl iÖLø„ oÖËLëbÖ-pK-ÌZwtwpw ÌdZÚZòwcyd eÔgê ewxKþæwËdk KxiDxdýU ewxUê (iwKêogwby-Ìlxddgwby) 1970-Gk eÞai xbËK AwdÖÅwxdKhwËg døwe Ggv MY-ovMVd gRêd KËk MÞwiéËl omþè ÌmÛYy ovMÞwi MËr ÌZwlwk lËqø KwR ÂkØ KËk„ ZwËbk oËŠ eÔgê gwvlwk RwZyt AwËëbwlËdk Awk ÌKwdI oóeKê xQl dw„ gþçZ ’69-Gk MY-AhÖø¤Ëdk fËl Zwkw døwe Ggv Zwk oËŠ oóexKêZ MY-ovMVd†Ëlwk Dek xdtìèY pwxkËt ÌfËl„ fËl ZwËbk PËl jwItw Qwrw DewtI xQl dw„

 

ÌKëbÛyt KxixUk oboø pgwk ek Awxi PwkØ iRÖibwËkk lwBd MÞpËYk Rdø ewxUêËK ZwxMb xbËZ awxK„ 1970-Gk xWËo¹Ëkk xdgêwPËd AwItwiy lyËMk xdk‰×m xgRt pËl Awxi ewxUêËK Awk oit dw xbgwk xo¦wìæ xdB„ Ggv ewxUêËK RwdwB Ìj, RwZyt jÖ¦ MËr ÌZwlwk lËqø pt ewxUê PwkØ iRÖibwËkk lwBd MÞpY KkËg dt Awikw ewxUêËK xgh£ß KËI Awlwbw ewxUê MVd Kkg„ GB eÞËmí eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêk ÌKëbÛyt KxixUk oboø AwiRwb ÌpwËod AwiwËK oiaêd Ìbd Ggv ÌoB oËŠ ZkØY KiêyËbk gøweK AvËmk oiaêd ewB„ ZËg AwiRwËbk oËŠ Awiwk xPìæwk Ìi#xlK ewaêKøI xQl„ xZxd ZLd PwkØ iRÖibwËkk lwBËdk A¬ oiaêK pËtxQËld ÌjUw Awxi xQlwi dw„ Awxi xQlwi RwZyt iÖx£ßjÖ˦ ewxUêËK xdËt jwgwk Rdø PwkØ iRÖibwËkk lwBËdk owixtK I oÙRdmyl eÞËtwËMk eqewZy„ gþçZ ZLd Pyd PwkØ iRÖibwkËK oiaêd Kkwt Pydeìÿy eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêk ÌdZÚËZòk eËq GB lwBËdk xgËkwxcZw Kkw xQl bÖ:owcø„

 

jwBËpwK, Awiwk PwËek iÖËL ewxUê ÌdZÚZò GB eÞËmí xo¦wìæ xdgwk Rdø bÛØZ xgËmn KvËMÞËo WwËKd„ xgËmn KvËMÞËo AdÖxÅZ pt 1970-Gk 30, 31 xWËo¹k Ggv 1971-Gk 1 RwdÖtwky ZwxkËL„ ZygÛ xgZËKêk icø xbËt PwkØ iRÖibwËkk lwBdËK ewxUêk AdøZi lwBd xpowËg ÌdItw pËlI ewmwewxm MY-ovMVd I MY-AwËëbwld AgøwpZ kwLwk xo¦wìæ ÌdItw pl„ GBhwËg ÌdZÚZò GKUw AwËewËok gøgþÿw Kkl„ ZËg ewxUê ÌdZÚZò PwkØ iRÖibwËkk lwBdËK ewxUêk AdøZi lwBd xpowËg MÞpY KkËlI AwiwËK ÌKëbÛyt KxixU ÌaËK AeowkY KËk Ggv AwiRwbËK ÌKëbÛyt KxixUËZ ÌkËL Z^wËK GB lwBd eÞËtwËMk bwxtZò eÞbwd KËk„ DË¥mUw þeÄ„ jwËZ ewxUêËK RwZyt jÖ˦ ÌdItw dw jwt„ Awk GBhwËg eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêk ÌdZÚZò ZwËbI gwŠwlyk RwxZ kwÄÛ eÞxZÅwk ovMÞwi xgËkwcy P¢ßwìæiÔlK kwRdyxZËK oÖþeÄ Kkl„

 

GLwËd DËlöL Kkw bkKwk Ìj, PwkØ iRÖibwËkk lwBd MÞpËYk iw¢ KËtK xbd AwËM AwlwDx¥d-ixZËdk xdËbêËm Aagw oóixZËZ Ggv ewxUêk ÌKëbÛyt KxixUk AËMwPËk (ZLd Awxi ÌKëbÛyt KxixUk oboø) xWËo¹Ëk xdgêwxPZ eÞwËbxmK exknb oboø Ggv ewgdwk AwItwiy lyM ÌdZw Awpib kxfKËK ÌmÛYy m¢Ø xpowËg pZøw Kkw pt„ AaP ZLdI ewxUêËZ GB lwBd ÌdItw pt dwB Ggv Z^wkw xQËld GB lwBd xgËkwcy„ Gk DË¥møI þeÄ„ jwËZ KËk AwItwiy lyM Ggv gwieìÿy xmxgËkk icøKwk Ñgky oóeKêUw Gid GKUw ejêwËt Ìe^#Qwt jwËZ ewxKþæwËdk xgkØ˦ Dht xmxgËkk HKøg¦ ovMÞwËik ÌKwdI xhx£ AgxmÄ dw awËK„

 

jwBËpwK, Awiwk xgËgPdwt þñwcyd eÔgê gwvlw eÞxZÅwk lËqø MxVZ eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêËZ PwkØ iRÖibwËkk lwBd MÞpËYk flwfl xQl jÖMwìæKwky„ GB ewxUêk ÌNwxnZ lqø xQl eÔgê gwvlwk þñwcydZw„ xKìç Zwk Rdø jawja KiêoÔPy I Kiêe¦xZ xdcêwkY Kkwk ÌjwMøZw xKvgw oxbâQw Zwk ÌdZÚËZòk xQl dw„ gkv xgxhdí KiêKwË¡ eÞiwxYZ pËtËQ Ìj, GB ÌdZÚZò xQl iÔlZ iZw¬, AËjwMø, o‰yYê Ggv P¢ßwìæKwky„ xgxhdí NUdw ÌaËK Awiwk KwËQ GUw þeÄ Ìj, gwieìÿy Qw¢-ZkØYËbk xhZËk ¢ßigcêiwd RwZytZwgwby AwËgMËK þñyt o‰yYê ÌdZÚZò eÞxZÅwk þñwËaê gøgpwk KkËZ ÌPËt GKUw ejêwËt GB ÌdZÚZò eÔgê gwvlwk þñwcydZwk g£ßgø MÞpY KËk„ Agmø Ìj Kaw AwËMB gËlxQ Ìj, Gk fËl ZkØY eÞRËdôk þñwcydZwk ÌPZdw bÛØZ I gøweKhwËg RwZyt kwRdyxZËZ eÞËgËmk oÖËjwM ewt Ggv GBhwËg 6 bfw xhx£K þñwt£mwod AwËëbwlËdk AxhiÖL exkgZêd KËk ZwËK þñwcydZw jÖ˦k xbËK ÌjËZ gwcø KËk„

 

jwBËpwK, PwkØ iRÖibwËkk lwBd MÞpËYk fËl ewxUêk gøweK Kiêykw GKUw dÔZd MxZmylZw ewt„ ewxUêËZ GB cwkYw xQl Ìj, ÌmÛYy ovMÞwËik xhx£ËZ RwZyt iÖx£ß ovMÞwi MËr DVËg„ GB lwBd ÌoB cwkYwËK eÞËtwM Kkwk GKUw oÖËjwM GËd xbl„ xKìç ÌdZÚZò eÞKÚZeËq RwZyt iÖx£ß ovMÞwi Ggv gwŠwlyk RwxZ kwÄÛ eÞxZÅwk lqø xgËkwcy xQl gËl Zwkw AwiwËK ÌKëbÛyt KxixU ÌaËK oxkËt Ìbt Ggv GB lwBËdk A¬ AdÖowky AwiRwb ÌpwËodËK ÌKëbÛyt KxixUËZ ÌkËL Ìbt„ xKìç ZgÖ GB lwBdËK ewxUêk AdøZi lwBd xpowËg MÞpY Kkwk Axdgwjê exkYxZ pl RwZyt iÖx£ßjÖ˦k oÔPdw„ iËd kwLËZ pËg KxiDxdýU ewxUêk ZLd GK gøweK MY-xhx£ xQl„ PwkØ iRÖibwËkk lwBd MÞpËYk fËl owkw ÌbËm GUw eÞPwk pl Ìj, eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUê, døwe Ggv gwi ovMVd†Ëlwk Kiêykw ÌmÛYy m¢Ø LZËik iwcøËi þñwcydZw jÖ¦ ÂkØ KkËZ jwËâQ„ owkw Ìbm ZLd þñwcydZwk AwËëbwlËdk D£wl ÌRwtwËk hwoËQ„ ZLd “mÛxiK-KÚnK Aþè cËkw, eÔgê gwvlw þñwcyd KËkw”, “ÌmÛYy m¢Ø LZi KËkw, eÔgê gwvlw þñwcyd KËkw”, “MYgwxpdy MVd KËkw, eÔgê gwvlw þñwcyd KËkw” GB ÌþöwMwd†Ëlw xgËmn Zwuejê I †kØZò xdËt RwxZk owiËd DexþÿZ pt„ ewxUê ÌdZÚËZòk iËd Ìj DË¥mø gw exkKùedwB awK gwBËk GB og ÌþöwMwd I eÞPwËkk eÞhwg xQl eÞP¡„ gþçZ eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêËZ PwkØ iRÖibwËkk lwBËdk AìæhêÖx£ß AwItwiy lyMop ogwBËK Gid GK ÌdZÚËZòk eÞxZËjwxMZwt ÌVËl Ìbt Ìj, Btwxptw-iÖxRËgk AwËewËok og ea g¬ pËt jwt„

 

1956’-57-ÌZ oiwËR GB kKi xgeögy DewbwËdk AdÖexþÿxZk KwkËY ÌowpkwItwbêy-iÖxRËgk eËq 21 bfwk eÞxZ AŠyKwk hŠ Kkw oºg pËtxQl„ xKìç ’71-G 6 bfwk gwþægwtdI Awk oºg xQl dw„ þñwcydZw GKiw¢ AxdgwjêZw pËt ÌbLw xbl„ eÞmí pl ÌK GB þñwcydZw ovMÞwËik ÌdZÚZò xbËg? AwItwiy lyM, dwxK eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUê? AwItwiy lyMËKB Zw xbËZ pZ, KwkY Zw ZZxbËd gøweK RdMËYk eÞxZxdxcZòKwky kwRÐdxZK mx£ß xpowËg b^wxrËt ÌMËQ„ xKìç jxb AwItwiy lyM GB ÌdZÚZò xbËZ AþñyKwk KkZ ZËg eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêk pwËZ Zw PËl ÌjZ„ gþçZ þñwcydZw jÖ˦ AwItwiy lyM dw GËl eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêk RwxZ xgËkwcy ÌdZÚZò DuLwZ pZ Zwk KiêyËbk §wkw„ xKìç AwItwiy lyM GB ÌdZÚZò xbËZ GxMËt GËl KxiDxdýU ÌdZÚZò RwZyt jÖ¦ xgËkwcy P¢ßwËìæ ewxUêËK cËk kwLwk oÖËjwM ewt AwItwiy lyËMk eÞxZ KiêyËbk oËëbp, Axgmðwo I xZ£ßZwËK gøgpwk KËk„ jwBËpwK, oŠZ KwkËYB eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêk eËq ÌdZÚZò eÞbwd oºg pt dwB„ KwkY AwItwiy lyM AZ ÌgwKw dt Ìj, iwVUw KxiDxdýU ewxUêk pwËZ ÌQËr xbËg„ oÖZkwv ZwkwI Gid GKUw ejêwËt RwZyt AwËëbwldËK GxMËt xdl jLd ewxKþæwËdk Ìodwgwxpdy 1971-Gk 25 iwPê Aw¢ßiY Axhjwd ÂkØ Kkl„ Gk xgkØ˦ RwxZk eÞxZËkwc jÖ¦ ÂkØ pËl AwItwiy lyM ZwËZ ÌdZÚZò xbl hwkZ kwËÄÛ Agþÿwd KËk„ ZËg GUw ZwuejêeÔYê Ìj, ÌmL iÖxRg GB jÖ˦ ÌdZÚZò xbËld dw, gkv gwryËZ gËo ÌaËK ewxKþæwdy Ìodwgwxpdyk pwËZ ckw xbËld„

 

ÌmL iÖxRg Z^wk 7 iwËPêk hwnËY gËlxQËld, “Awxi jxb ÉK×i xbgwk dw ewxk.....” BZøwxb„ ZËg xK GUw AwËMB xdcêwxkZ pËt xQl Ggv xZxd RwdËZd Ìj, Ky NUËZ jwËâQ? ptZ ewxKþæwËdk Aw¢ßiY, iÖxRËgk AwZôoieêY, AwItwiy lyM KZêÙK hwkZ kwËÄÛ AwmÛt MÞpY, hwkZ kwËÄÛk owpwjø, GKUw ejêwËt ewK-hwkZ jÖ˦k iwcøËi gwŠwlyk RwZyt iÖx£ßjÖ¦ËK ewK-hwkËZk iËcø kwÄÛyt jÖ˦ exkYZ KËk RwZyt iÖx£ßjÖ˦k bÛØZ oiwx® ­ G oËgk dyl dKmw eÞYyZ pËtxQl iwxKêd jÖ£ßkwËÄÛk oËgêwâP ejêwËt„ DË¥mø xK eÔgê gwvlwt xgeögy mx£ßk qiZw bLËlk oºwgdwËK xgdÄ Kkw? jwBËpwK, GUw GB AwËlwPdwk Rdø GLd AeÞwoxŠK„ ZËg G xgnËt Mhyk AdÖo¬wd I iÔløwtËdk eÞËtwRd AwËQ„

 

jwBËpwK, ’71-Gk RwZyt iÖx£ßjÖ¦ ÂkØ pËl gwieìÿy KxiDxdýU ÌdZÚËZòk þñkÕe DbzNwxUZ pl„ pK-ÌZwtwpwkw eÔgê ÌaËKB gwŠwlyk RwxZ ÌPZdw I þñwaê xgËkwcy xQËld„ Z^wËbkËK xPdËZ AoÖxgcw pt dw„ xKìç RwZyt jÖ¦ ÂkØ pËl eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUê ÌdZÚZò Zwk xgkØ˦ Agþÿwd xdl„ Zwkw Agmø þeÄhwËg þñwcydZw jÖ˦k xgËkwxcZw KËk dwB„ xKìç ewxKþæwd Ggv AwItwiy lyM-hwkZ Dht eËqk xgkØ˦ bÖB fÝËëU lrwBËtk dwËi Zwkw RwZyt jÖ¦ËK xgh£ß I bÖgêl Kkwk KwR KËk„

 

xKìç GB oiËt nwËUk bmËKk xgeögy eÞRËdôk GK gøweK Avm RwZytZwgwby AwËgM xdËt jÖ˦ S^wxeËt eËr„ eÔgê gwvlwk KxiDxdýU ewxUêk ÌbËgd xmKbwk-AwgÖl gwmwËkk ÌdZÚZòwcyd Avm ewxUê eÖdMêxVZ KËk exúPi gwvlw I x¢eÖkw ÌaËK RwZyt jÖ¦ exkPwldw KËk„ GB oit KwRy RwfËkk ÌdZÚZòwcyd KxiDxdýU xgeögyËbk eÔgê gwvlwk oiìñt KxixU exúPi gwvlw ÌaËK eÔgê gwvlwk iÖx£ßjÖ˦ †kØZòeÔYê hÔxiKw kwËL„ G QwrwI xgxhdí gwieìÿy ÌMwÅyk hÔxiKw xQl RwZyt iÖx£ßjÖ˦„

 

ZËg RwZyt iÖx£ßjÖ¦ Mrwt gwieìÿyËbk owiËd xQl ARoÛ gwcw„ eÔgê gwvlwk xhZËk ewxKþæwdy Ìodwgwxpdy I Zwk bwlwlËbk Aw¢ßiY I bid Axhjwd QwrwI xQl odwZd KxiDxdýU cwkwt MËr DVw xexKveìÿy KxiDxdýU ÌdZÚËZòk eÞgl gwcw„ Awk hwkZ-kwËÄÛk xhZk xQl xblöy okKwk I AwItwiy lyM okKwËkk xbK ÌaËK eÞgl gwcw Ggv nrjìè„ gþçZ gwieìÿyËbk jÖ¦ xQl Aþè, Aaê I kwÄÛyt oiaêdpyd jÖ¦„ AaP Gk xgekyËZ AwItwiy lyËMk xQl ogB„

 

ZLdKwk gwieìÿyËbk oioøw oóeËKê Awiwk AxhšZwk Kaw gxl„ Qw¢ BDxdtËdk kveÖk ÌRlw KxixUk owcwkY oóewbK mxfK jÖ¦ ÂkØ pËl hwkËZ PËl jwt RwZyt iÖx£ßjÖ˦ Avm xdËZ„ Ìo xQl Mkyg xgcwg iwËtk 7 oìæwËdk iËcø GKiw¢ eÖ¢ oìæwd„ diÛ I hbÛ eÞKÚxZk Awbmêgwby GB ZkØYËK iÖx£ßjÖ˦k eÞai xbËKB AwItwiy lyMwkkw ZwËbk oËŠ GKË¢ ewUMÞwi ÌoƒËk ewxKþæwdy Ìodwk xgkØ˦ jÖ¦ Kkwk oit xeQd ÌaËK †ly KËk pZøw KËk„

 

Awxi ZLd RwZyt iÖx£ßjÖ¦ ovMxVZ Kkwk Rdø Dht gwvlwt gøweKhwËg ÌNwkwNÖxk Kxk„ G ewËm xQl ewxKþæwdy Ìodwgwxpdyk ÌMÞfZwky eËkwtwdw„ I ewËm xQl hwkZ I AwItwiy lyM okKwËkk ÌMÞfZwky eËkwtwdw„ Awiwk Agþÿw ÌgwSwËZ xMËt GKUw NUdwk Kaw DËlöL Kkg„ VwK×kM^wk GK ÌQËl Qw¢ BDxdtd KkZ„ owcwkY oiaêK„ XwKw xgmðxgbøwlËtk Qw¢ xQl„ Zwk WwK dwi xQl iwxdK„ jÖ¦ ÂkØ pgwk ek exúPi gwvlwt AwkI AËdËKk iZ AwmÛt Ìdt„ xKìç iwxdK dwi awKwk Rdø ZwËK hwkZ okKwk ÌMÞfZwk KËk„ oËŠ oËŠ hwkËZ AwmÛtMÞpYKwky VwK×M^wk þÿwdyt ÌdZÚgÙëb Zwk iÖx£ßk Rdø ÌPÄw KkËl Ìo eÞwËY Ìg^ËP jwt„ xKìç iwxdK dwi awKwk Rdø ZwËK eÞwt 7 iwo Kwkwgëby awKËZ pt„ KwËRB Ìj iwxdKËK Zwkw LÖ^RxQl ZwËK ÌeËl Zwkw Zwk Ky Agþÿw KkZ Zw AdÖËit„

 

GBhwËg GKxbËK eÖkwZd xexKveìÿy ÌdZÚZò Ggv AekxbËK hwkZ okKwk Ggv Zwk AwmÛËt awKw AwItwiy lyËMk eÞgwoy okKwk DhËtk xgËkwxcZwk iÖËL gwieìÿy xKvgw xgeögy RwZytZwgwby mx£ßk eËq RwZyt iÖx£ßjÖ¦ MËr ÌZwlw xQl GK eÞwt Aowcø owcd„ ZgÖ Zwkw GB Aowcø owcd KkxQl„ Ggv Gk iÔl KÚxZZò nwËUk bmËKk ZkØY eÞRËdôk jwkw byNêKwl cËk oiþæ eÞxZKÔlZw I iZwbxmêK xg¸wxìæk iËcøI ÌlwKgwby I MYZwxìèK gwŠwly RwZytZwgwËbk xhx£ËZ þñwcyd eÔgê gwvlwk kwRdyxZ MËr Z×ËlxQl„ jÖ¦ xKQÖ Ìgmy Kwl þÿwty pËl Ìj, gwieìÿyËbk ÌdZÚËZò RwZyt iÖx£ßjÖ˦k þñwcyd I HKøg¦ cwkw MËr DVZ ÌZid oºwgdw xQl LÖg Ìgmy„ xKìç 1971-Gk xWËo¹Ëk ewxKþæwd I hwkËZk iËcø jÖ¦ ÂkØ pËl ewxKþæwËdk ekwRËtk iwcøËi 16 xWËo¹k jÖ˦k oiwx® NUl„ hwkZyt Ìodwgwxpdy Ggv AwItwiy lyËMk ÌdZÚËZò þñwcyd gwvlwËbm kwÄÛ eÞxZxÅZ pl„ fËl eÔgê gwvlw þñwcyd pl„ ÌoB oËŠ GB hÔLË¡ Ìmn pl KxiDxdýU kwRdyxZk HxZpwxoK hÔxiKw„

 

KxiDxdýU kwRdyxZ G ÌbËm AwewZ bÙxÄËZ gøaê pËlI Zw GKUw jÖMwìæKwky hÔxiKw oóedí KËkxQl gwŠwly RwZytZwgwËbk xgKwËm Ggv omþè ovMÞwËik iwcøËi gwŠwlyk ÌlwKgwby gw ÌoxKDlwk RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk ÌPZdwk DËdôn owcËd„ G ÌqË¢ nwËUk bmËK iwKêogwby cwkwt xgKxmZ Qw¢-jÖg mx£ßk hÔxiKw xQl AexkËithwËg iÔløgwd„ Awgwk iwKêogwby ZË£òk KwkËYB Zwk iËcø Gid GK AwZô§ë§ I o‰U Rdô Ìbt jw ZwËK Zwk KwxáqZ lËqø xdËt jwgwk eËa gwcw pt„ GB xgnËtk Dek GLd Awxi ovxq® AwËlwPdw Kkg„

 

 

KxiDxdýU kwRdyxZ I RwZytZwgwËbk xgKwm

 

gwvlwËbËm gwŠwly RwZytZwgwËbk D¨g I xgKwËmk eÞwaxiK xhx£ kPdw KËkxQl hwnw AwËëbwld„ GUw xQl ewxKþæwËdk AgwŠwly mwoK ÌmÛYy KZêÙK gwŠwly RwxZo£wk ijêwbw I þñwZìèø ÌgwËck Dek AwNwËZk eÞxZx¢ßtw„ xKìç Gk fËl gwŠwlyk RwxZ ÌPZdwk RwMkY NUËlI gwŠwlyk þñZìè RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk AwKwáqw RwMÞZ Kkwk Ìq¢ iwKêogwb I KxiDxdýU kwRdyxZk hÔxiKw xQl AZøìæ †kØZòeÔYê„

 

GUw xVK Ìj, eéwËmk bmËK 21 bfw Ggv nwËUk bmËK 6 bfw eÔgê gwvlwk gwŠwly RdMËYk iËd eÔgê gwvlwk kwRÐdxZK-AaêÐdxZK þñwZìèø I AxcKwk oóeËKê ÌPZdwËK eÞgl KËk Ggv eÔgê gwvlwk þñwt£mwoËdk AwËëbwlËK GKxU ovpZ kÕe bwd KËk„ xKìç iËd kwLw bkKwk Ìj, eÞwËbxmK þñwt£mwod Ggv RwZytZwgwb GËK AeËkk exkeÔkK pËlI bÖ’xU xhdí eÞeé„ xgËmnZ eÔgê gwvlwk ÌqË¢ RwZytZwgwËbk †kØZò I Zwuejê AexkËit„

 

KwkY 1947-G ciê-owóeÞbwxtK ÌPZdwk xhx£ËZ AL¡ gwvlw I gwŠwly RwxZ xgh£ß pËt ewxKþæwd I hwkZ GB bÖB eÙaK kwËÄÛk AìæhêÖ£ß pt„ fËl eÔgê gwvlwk þñwt£mwod ÌPZdwk oËŠ ciê-owóeÞbwxtK ÌPZdwk xgËkwc dwI ÌbLw xbËZ ewËk„ Gid xK AgwŠwly iÖoxli mwoK ÌmÛYyk oËŠ þñwaêMZ ovNwËZk KwkËY eÔgê gwvlwk RdMY ciê-owóeÞbwxtKZwËK Aq×Y ÌkËLB xdËRËbk Rdø GKxU þñZìè kwÄÛ PwBËZ ewkZ„ ÌoËqË¢ eÔgê gwvlwk gwŠwly iÖoliwËdk Awk GKxU kwÄÛ eÞxZÅwk eÞmí AwoËZ ewkZ„

 

ZËg 21 bfw I 6 bfw Dht KiêoÔPyËZB lwËpwk eÞþæwgËK þñwt£mwod bwgyk iÔl xhx£ xpowËg DËlöL Kkw pt„ lwËpwk eÞþæwËgk iÔl xhx£ Ìj, ciêyt x§-RwxZZ£ò xQl Zw Awikw Rwxd„ kwRÐdxZK ÌK#ml xpowËg GUw oxVK pËlI GB jÖx£ß gwŠwly RwxZk ÌlwKgwby kwÄÛ MVËdk xhx£ kPdw KËk dw„ ZËg GUw xdúPt þñwt£mwod ÌPZdwk Gid GK kqweÞwPyk MrËZ ewËk jwk AwrwËl ÌlwKgwby gwŠwly RwZytZwgwËbk xgKwm NUËZ ewËk„ Awk GB ekgZyê KwËRk Rdø GKxU ÌlwKgwby bmËêdk eÞËtwRd„

 

hwnw AwËëbwld I ÌPZdw ÌlwKgwby bmêËdk xhx£ kPdwt xgmwl hÔxiKw ÌkËLxQl„ xKìç ÂcÖ hwnw ÌPZdw bmêËdk eÞËtwRd eÔkY KkËZ ewËk dw„ G ÌbËm Rd ÌPZdwËK ciê-owóeÞbwxtK ÌPZdwk xdMriÖ£ß KËk gwŠwly RwZytZwËgwËck DËdôËnk Rdø GKxU mx£ßmwly ÌlwKgwby bmêËdk eÞËtwRd xQl„ ÌoUw xQl iwKêogwb Ggv KxiDxdýU kwRdyxZ„ GB kwRdyxZk fËl RdMY xgËmnZ xmxqZ RdËMwÅy ÌlwKgwby ÌPZdwt D§Ö¦ pZ„ Gk fËl owóeÞbwxtK ÌPZdw ÌhËŠ erZ Ggv gwŠwlyk Dek exúPiwËbk RwxZMZ xdeyrËdk H KwlUwËZ gwŠwlyk xdKU gwŠwly RwZytZwgwËbk AwËgbd eÞgl pËt DVZ„ xgËmn KËk nwËUk bmËK jLd AwBtÔg okKwk xgËkwcy Qw¢ AwËëbwlËdk icø xbËt MYZwxìèK AwËëbwlËdk dgZk D¤wd NUl ZLd iwKêogwb Ggv RwZytZwgwËbk iËcø xgRrËdk icø xbËt gwŠwly RwZytZwgwb Ggv RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk ÌPZdw bÛØZËgËM iwaw Z×Ël b^wrwl„

 

Adø xbËK ÂcÖ xdtiZwxìèK DewËt Ggv xdgêwPËdk kwRdyxZk iwcøËi Gid GKxU RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅw Kkw xQl Aoºg gøwewk„ Gk Rdø eÞËtwRd xQl omþè ovMÞwi„ GB ovMÞwi MËr ÌZwlwk DeËjwMy GKUw e¦xZI xQl iwKêogwb I KxiDxdýU kwRdyxZËZ„ oÖZkwv RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk eÞËtwRËdI GB kwRdyxZk eÞhwg pl xgeÖl„

 

xKìç Z£òMZhwËg iwKêogwËbk xhx£ pl ogêpwkwk GKdwtKZò eÞxZÅwk Rdø ÌmÛYy ovMÞwËik cwkYw„ iwKêogwËbk lqø RwxZ-kwÄÛ  eÞxZÅw dt gkv ÌmÛYypyd oiwR Zaw KxiDxdRi eÞxZÅwk lËqø mÛxiK ÌmÛYyk kwÄÛ eÞxZÅw Kkw„ iwKêogwËbk omþè ovMÞwi GB Z£ò xdhêk„

 

Awk GLwËdB Ìo KwËl iwKêogwb GK xdbwkØY o‰U oÙxÄ KËk„ iwKêogwb Zwk ÌlwKgwby ÌPZdw iwcøËi eÞai ejêwËt RwZytZwgwËbk ÌPZdw MrËlI ekgZêy ejêwËt Zwk xgkØ˦ b^wrwZ„ ZuKwlyd gwieìÿy RwZytZwgwbyËbkËK Awikw Awcw iwKêogwby glËZ ewxk jwËbk xdKU GKxU døwt xgPwk I oÖni oiwR eÞxZÅwk e¦xZ xpowËg oiwRZËìèk AwËgbd awKËkI mÛxiK ÌmÛYyk GKdwtKZò gw ÌdZÚZò Ggv iwKêoyt ÌmÛYy ovMÞwËik xgËmn ÌKwdI AwËgbd xQl dw„ xgËmnZ iwKêogwËbk xgxhdí Zwx£òK oÔË¢k xg¦Zw kqwk ZwxMb ZwËbk xQl dw Aagw awKËlI Zw LÖg owiwdø xQl„ xKìç jwkw iwKêogwby pËt DVZ Zwkw ¢ßËi RwZytZwgwb Ggv RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk AwKwáqw gwb xbËt ÌmÛYy ovMÞwËik iwcøËi mÛxiK ÌmÛYyk GKdwtKZò eÞxZÅwk dwËi iwKêogwËbk AdÖmylËd PËl ÌjZ„

 

Qw¢ ZkØYkw xQl ZË£ò K^wPw Aagw iwKêogwËb byqw oóeÔYê pËZ ZwËbk AËdK oit xdZ„ xKvgw gtËok KwkËYI ZwËbk id xQl AËdK oRyg, gwþæg ÌaËK ÌmLwk I ÌgwSwk Zwrdw ZwËbk iËcø xQl eÞgl„ fËl Zwkw RwZytZwgwby pZ„ xKìç ÌdZÚZò AwoZ GK byNê eÞx¢ßtwk icø xbËt ÑZky pËt„ fËl ZwËbk iËd RwZytZwgwËbk ÌKwdI AwËgbd ÌZw awKZB dw gkv Zwkw AwìæRêwxZKZwgwby bmêd iwKêogwËbk AdÖowky pËt RwZytZwgwbËK ÌbLËZ ÌeZ ZwËbk iwKêogwby iZwbËmêk eÞcwd eÞxZ§ë§y gw m¢Ø xpowËg„ AaP GB ÌdZÚËZòk eÞhwg glËt eÞKÚZ ÌlwKgwby RwZytZwgwËbk eÞgl ÌoÛwZUw ÌRËM DVxQl eÞgl I ÌgMgwd owiwxRK mx£ß xpowËg Qw¢-jÖg oóeÞbwËtk iËcø„ GËbk gwb xbgwkI Dewt xQl dw„ Awgwk ZwËbk AwKwáqw I eÞËtwRËdk eÞxZxdxcZò KkwI oºg xQl dw GB eÞx¢ßtwRwZ ÌdZÚËZòk eËq„ fËl Zwkw nwËUk bmËK ZkØY eÞRËdôk oËŠ Aid og eÞZwkYwiÔlK AwPkY Ggv ZwËbk xgkØ˦ P¢ßwËìæk ea ÌgËQ Ìdt„

 

GBhwËg iwKêogwb Gid GK Aìæ§êë§ oÙxÄ KËk jw gwieìÿy RwZytZwgwby AwËëbwldËK Ìmn ejêìæ gøaêZwt Ìdt„ H KwËl RwZytZwgwËbk RwMkËY jwkw †kØZòeÔYê hÔxiKw ewld KËk Zwkw iwKêogwby exkPt gøgpwk KkËlI ZwËbkËK eÞKÚZ iwKêogwby glw jwt dw„ Ìjid xokwR xmKbwk„ Ìo jÖËM xgmðRÖËr eÞowkiwd eÞgl iZwbmê xpowËg iwKêogwbËK gøgpwk KËk xZxd gwŠwlyk GKxU RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅw KkËZ ÌPËtxQËld„ Z^wk ea I e¦xZ hÖl xQl, xKìç lqø iÔlZ oxVK xQl„ Gid GKxU lqø xdËt AwxiI byNêKwl cËk KwR KËkxQlwi„ Ìo KwËl Awiwk owiËd iwKêogwËbk xgKùe ÌKwËdw iZwbmê gw Z£ò dw awKwt AwxiI ZwËK gøgpwk KËk GxMËt ÌjËZ ÌPËtxQlwi„ xKìç iwKêogwËbk eÞxZ A¬Zò xQl dw gËl G ÌbËm ÌlwKgwby RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk ovMÞwiËK GxMËt Ìdgwk ÌqË¢ Awxi KËtKxU †kØZòeÔYê ebËqe xbËZ ÌeËkxQlwi„ xKìç Ìj iZgwb xdËt Awxi GËMwËZ ÌPËtxQlwi G ÌbËmk ÌeÞxqËZ Zwk AdÖeËjwxMZwk KwkËY AwxiI Ìmn ejêìæ Awk GËMwËZ ewxk dwB, gkv KxiDxdýU kwRdyxZk ¸wxìè Ggv ÌdZÚËZòk P¢ßwËìæk xmKwk pB„

 

AwoËl gwŠwlyk GKxU DdíZ, AwcÖxdK, ÌlwKgwby Ggv MYZwxìèK RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk Rdø bkKwk xQl GKxU xgeögy RwZyt MYZwxìèK gÖËRêwtw bmêËdk„ ÌoUw Ìo KwËl dw awKwt Awikw KxiDxdýU bmêd xbËt Ìo KwRUw KkËZ ÌPËtxQlwi„ AaP ÌoUw oºg xQl dw„ G ÌbËmk oioøwUw xQl GKUw Duewbdmyl gÖËRêwtw AaêdyxZ MVËdk Ggv GKxU RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk„ iwKêoyt oiwRZËìèk dwËi kwÄÛyt e^ÖxRgwb Ggv AwìæRêwxZKZwgwËbk bmêd iwKêogwb xbËt ÌoUw oºg xQl dw„ AdøxbËK xdtiZìè I xdgêwPËdk cwkwt MËr DVw AwItwiy lyËMk ÌZid GKxU xgeögy I Duewbdmyl gÖËRêwtw bmêd Ggv Pxk¢ xQl dw gËl GKxU ÌlwKgwby I MYZwxìèK RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk ÌqË¢ ZwkI gøaêZw NËUËQ„ fËl xblöyk owpwjø xdËt Zw gwvlwËbm dwËi Ìj kwÄÛ eÞxZÅw Kkl Zw eÞKÚZeËq RwxZ-kwÄÛ pgwk exkgËZê ciê-owóeÞbwxtK iiêgþçËKB kqw Kkl Ggv ¢ßËi Awk GKxU ewxKþæwd kÕËeB Zw AwxghêÔZ pl„ ZgÖ Ìj NUdwxU xgeÖlhwËg ZwuejêeÔYê Zw pl 1971-Gk RwZyt iÖx£ßjÖ¦ jwk iÔl ÌeÞkYw  xQl gwŠwlyk RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅw Kkw„ gwvlwËbm-kwÄÛ jwk ÌdZÚËZòB eÞxZxÅZ ÌpwK, Zwk gøaêZw ÌjidB ÌpwK H ÌeÞkYwUwB GB RwxZk ogËPËt gr ARêd„ KwkY gwvlwËbm-kwÄÛ RdôMZhwËg H ÌeÞkYwk KwËQ AŠyKwkwg¦„ Awk GLwËdB nwËUk bmËKk eÞRËdôk HxZpwxoK owflø„

 

gþçZ nwËUk bmËK Gid GK eÞRËdôk D¤wd NËU jwk hÔxiKwk Zwuejê dw gÖSËl Awikw gwvlwËbm-kwËÄÛk D¨Ëgk iÔl mx£ßUwËKB gÖSËZ ewkg dw„ AwBtÔg-xgËkwcy AwËëbwlËdk icø xbËt GB eÞRËdôk D¤wd„ Ggv Gk eÞcwd mx£ß xQl Ìo KwËlk gwi Qw¢ AwËëbwld„ AwkI xdxbêÄ KËk glËl xgeögy RwZytZwgwby AwKwáqw xdËt xgKxmZ eÔgê ewxKþæwd Qw¢ BDxdtd Ggv Zwk icø ÌaËK Dx¤Z jÖg mx£ß„

 

GB AwKwáqwk owiËd ÌaËKËQd xgxhdí ejêwËt xgxhdí Qw¢ ÌdZw, j^wËbk ogwk hÔxiKw Ìj og oit GB AwKwáqwk jawja eÞxZfld NxUËtËQ Zw dt„ ZgÖ Qw¢-jÖg AwËëbwlËdk owiËd ÌaËK GB AwËëbwlËdk AìæMêZ AwKwáqwËK eÞxZxdxcZò KËk Z^wËbk AìæZ GKUw ejêwt ejêìæ AMÞok pËZ pËtËQ„ Z^wËbk KwËkw KwËkw hÔxiKw KLdI eÞmí owËeq pËtËQ gw KLdI eÞPxlZ KxiDxdýU I gwi kwRÐdxZK ÌdZÚËZòk hÔxiKwk Acydþÿ gw Avm pËtËQ„ ZgÖ Z^wkw Ìj Qw¢-jÖg AwËëbwldËK ÌdZÚZò xbËtËQd ÌoB AwËëbwld AeÞxZËkwcøhwËg GxMËt ÌMËQ GKxU ÌgMgwd I gcêiwd ÌoÛwZcwkwk iZ„ GB cwkwk owiËd eÞaËi ÌaËKËQd KwRy Rwfk Awpib Ggv Zwkek pwtbwk AwKgk Lwd kËdw, kwËmb Lwd Ìidd, AwgbÖl iwdíwd h^ÔBtw, Ìiwþæfw Rwiwl pwtbwk Ggv iwpgÖg Dlöwp eÞiÖL„ G^Ëbk KwËkw hÔxiKw KLdI xgZxKêZ pËtxQl Ìj Kaw GKU× AwËMB gËlxQ„ xKìç GËbk xbËtB H cwkwxUËK xgPwk KwkwUwI GKUw hÖl Ìj hÖlUw AËdËKB KËkd„ eÞKÚZeËq H cwkw GxMËt xMËtxQl gwŠwlyk RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk lËqø AËdK oitB Aýf×U ÌPZdw xdËt„ xKìç ÌPZdwk RMËZ jZ AþeÄZw I xg¸wxìæB awK RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk lqøxU xQl cÛØg dqË¢k iZ xþÿk, APél„

 

GB cwkwxU xQl eÞKÚZeËq ÌdZÚZòpyd„ Aaêwu nwËUk bmËK Gid GK xgeögy ZkØY eÞRËdôk eÞgl D¤wd NËUxQl jwËK ÌdZÚZò xbgwk iZ owiwxRK-kwRÐdxZK mx£ß xQl dw„ xKìç ÌdZÚZò xbgwk Rdø Ìj šwd-AxhšZw-Aaê-eÞxZÅw BZøwxbk eÞËtwRd Ìo og GB eÞRËdôk xQl dw„ Ìj gwi cwkwt Zwk D¨g I Agþÿwd ÌoLwdKwk ÌdZÚZò xQl Zwk eÞxZ Ñgky xKvgw GB eÞRËdôk AwKwáqwk  oËŠ Zwk ÌKwdI oŠxZ xQl dw„ fËl eÞgl mx£ß awKËlI GB eÞRdô PZ×xbêËKk kwÄÛyt-owiwxRK-kwRÐdxZK gwcw, P¢ßwìæ I Aw¢ßiËYk iÖËL xQl AËdKUwB Aopwt„ ZgÖ GB eÞRdôB MËr Z×ËlxQl gwŠwly RdMËYk RwZyt iÖx£ßjÖ˦k kwRdyxZ Ggv Axdgwjê KËkxQl gwŠwlyk BxZpwËok eÞai RwZyt jÖ¦„

 

xKQÖ eÖdkØx£ß pËlI glg Ìj, RwZyt iÖx£ßjÖ¦ Axdgwjê Kkwt AwItwiy lyM Ggv 6 bfwkI xdúPt GKUw hÔxiKw xQl„ xKìç ÌoB hÔxiKwUw Ìi#l xQl dw, gkv xQl opwtK„ 6 bfw xQl iÔlZ eÔgê gwvlwk Dbytiwd icøxg£ Ggv xgKwmKwiy gÖËRêwtwk KiêoÔPy„ GUw xVK Ìj, 6 bfwt gwŠwly RwxZk þñwxcKwk ÌPZdw eÞxZfxlZ pËtxQl„ xKìç RwxZ xK ÂcÖ icøxg£ËK xdËt? KÚnK, mÛxiK, dwky Ggv xgxhdí Ìemw I ÌMwÅyk RdMYËK xdËt Ìj RwxZ MxVZ ZwËbk þñwaê I AwKwáqwk KZU×K× eÞxZfld ÌoLwËd xQl Ìj, Zwkw GB KiêoÔPyËK gwþægwtËdk Rdø jÖ˦k iZ GK eÞP¡ k£ßqty NUdw NUwËZ GxMËt jwËg? gþçZ 6 bfw Gid GK KiêoÔPy ÌjLwËd gøweK RdMËYk xdRþñ ÌKwdI hÔxiKw kwLwk AgKwm xQl dw„ GUw icøxgË£k Gid GK KiêoÔPy jwËZ RdMËYk oiaêd awKËlI ÌMwUw ÌdZÚZò Ggv DËbøwËM RdMËYk gøweKZk AvËmk AvmMÞpËYk oÖËjwM xQl dw„ fËl GUw xQl iÔlZ oiwËRk Dek Zlwk AwËëbwlËdk KiêoÔPy, GKxU xdtiZìè I xdgêwPËdk KiêoÔPy jwËK RdMY oiaêd xbËg Ggv xdgêwPd GËl Zwk oeËq ÌhwU xbËt Zwk ÌdZwËbk qiZwt ewVwËg„

 

Awk GB xdtiZËìèk ea ÌgËt xK ÌlwKgwby ÌPZdw xhx£K gwŠwlyk RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅw Kkw oºg xQl? 6 bfw gr ÌRwk GKxU m£ß GKËKxëbÛK ewxKþæwËdk gbËl GKxU ÌfWwËkl ewxKþæwd kwÄÛ eÞxZÅw KkËZ oqi pZ„ ptZ oiËtk ea cËk GK oit iÔlZ AwËewËok iwcøËi eÔgê ewxKþæwd Awlwbw pËt ÌjZ Ggv GLwËd GKxU þñwcyd kwÄÛ eÞxZxÅZ pZ„ xKìç ÌoUw Ky pZ? iÔl lwËpwk eÞþæwËgk gwþægwtd Aaêwu Awk GKxU ewxKþæwd eÞxZÅw„ p^w, gwŠwly exkxPxZ ÌgwcI GKUw awKZ ÑgxK„ ZgÖ Zwk eÞcwd xbKUw pZ iÖoxli exkxPxZ Ìgwc„ Aaêwu ÌoUw gwŠwlyk kwÄÛ pZ dw„ pZ iÖoliwdËbk kwÄÛ„ gr ÌRwk glw ÌjZ gwŠwly iÖoliwËdk kwÄÛ„ Aaêwu 1947-G hwkZgnê bÖB hwM pËtxQl„ Ggwk pZ xZd hwM„ ZËg GKB iÖoliwd owóeÞbwËtk bÖ’ËUw Awlwbw kwÄÛ pZ„

 

xKìç ’71-Gk RwZyt iÖx£ßjÖ¦ ÌoB AgþÿwËKB kwËL dwB„ dt iwËok jÖ˦ gwŠwlyk RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk ÌPZdwk AwNwËZ lwËpwk eÞþæwg Ggv ewxKþæwËdk ÌMwUw ciêyt hwgwbxmêK ÌPZdw Ggv kwÄÛyt KwVwËiw ZQdQ pl„ GUw xVK Ìj, hwkZ-kwËÄÛk opwtZwt AwItwiy lyM ÌdZÚËZò gwvlwËbm-kwÄÛ eÞxZÅw KËk ewxKþæwËdk ÌhËŠ erw kwÄÛyt-owiwxRK gøgþÿwËK cyËk cyËk eÖdxgêdøþæ Kkw pl Ggv ÌoUw Kkw pl MYZìè, oiwRZìè Ggv ÌoxKDlwk gwŠwly RwZytZwgwËbk Kaw gËlB„

 

G KawUw gÖSËlB PlËg Ìj, 6 bfw ËKwËdw AËaêB ewxKþæwËdk kwxÄÛK, owiwxRK, AaêÐdxZK Ggv hwgwbxmêK KwVwËiw hwŠwk KiêoÔPy xQl dw, ZËg GB KwVwËiwËK bÖgêl Kkwk KiêoÔPy xQl„ Gk oÖËjwM xdËtxQl nwËUk bmËKk MYZwxìèK gwŠwly RwZytZwgwby AwKwáqwk eÞxZhÔ ZkØY eÞRdô, Ìo KwËlk gwieìÿy Qw¢-jÖg mx£ß„

 

GB Qw¢-jÖg mx£ß oŠZ KwkËYB 6 bfwËK oiaêd KËk  dwB„ KwkY 21 bfwk iZ GËZ RdMËYk Duewbdmyl Avm†xlk KiêoÔPy I bwgyk oiwËgm dw NUwËdwt 6 bfw xQl Gid GK icøxg£ I gÖËRêwtw xgKwËmk KiêoÔPy jw pËg Duewbd xgiÖL, lÖËUkw Ggv owiÛwRøgwËbk bwlwl Aaêwu jw pËg PxkË¢ lÖËóed Ggv iÖuoÖx¥„ Gid GK lÖËóed I iÖuoÖx¥ ÌmÛYyk eÞËtwRd eÔkËYk Rdø ÌowpkwItwbêy 1956 xKvgw Gid xK ZwkI eÔgê ÌaËKB AwItwiy lyËMk Ìj jw¢wea xdiêwY KkxQËld ÌoB ea cËk GxMËt GËo 1966-ÌZ ÌowpkwItwbêyk xmnø iÖxRg 6 bfw eÞbwd KËkd„ ZgÖ Gk GKUw eÞMxZmyl xbK xQl ewxKþæwdËK bÖgêl Kkwk ÌqË¢, Ìj KawxU BxZeÔËgê gËlxQ„

 

xKìç døwËek iÔl xdtìèY jwËbk pwËZ xQl ÌoB KxiDxdýUkwI xQl RwZyt MYZwxìèK gÖËRêwtw ÌmÛYy MVËdk KiêoÔPyk xgËkwcy„ gþçZ Duewbdmyl I mÛiRygy RdMYËK owËa xdËt Ìj gÖËRêwtwk D¨g Zw-B ÌZw RwZyt MYZwxìèK gÖËRêwtw pËZ ewËk„ xKìç iwKêoyt iZgwËbk KwkËY KxiDxdýU ÌdZÚZò xQl GB gÖËRêwtwk ÌdZÚZò xgËkwcy„ AaP G ÌbËmk gwþægZwt Gid GK gÖËRêwtw ÌmÛYyk ÌdZÚZò Qwrw gwŠwlyk ÌlwKgwby I MYZwxìèK RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅw Ggv RwZyt Zaw þñwcyd gÖËRêwtw AaêdyxZ Mrw oºg xQl dw„ iIlwdw hwowdy xQËld G ÌbËmk gwþægZwt ÌZid GK RwZyt gÖËRêwtw ÌdZw„ xKìç KxiDxdýUkw RwZyt gÖËRêwtw ÌdZÚZòËK Zwk HxZpwxoK hÔxiKw ewld KkËZ xbËZ dw PwItwt Z^wËKI Z^wk HxZpwxoK hÔxiKw ewld KkËZ Ìbt dwB„

 

xKìç xgeögy Qw¢-jÖg mx£ßËK Ìkwc Kkw jwt dwB„ KwkY ZwËbk iÔl ÌeÞkYw xQl gwŠwlyk ÌlwKgwby RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅw Ggv ÌoB oËŠ GKxU RwZyt MYZwxìèK gÖËRêwtw xgeöËgk iwcøËi Duewbdmyl þñwcyd gÖËRêwtw AaêdyxZ ovMVd Kkw„ GB ÌeÞkYw ÌaËK GËoxQl ZwËbk RwZyt Rd-MYZwxìèK xgeöËgk cwkYw„ GB ÌeÞkYw ÌaËK ZwËbk xQl 6 bfwk xgKùe xpowËg GKxU RwZyt KiêoÔPyk bwgy, jw Zwkw Ìo KwËl ZwËbk ÌdZÚËZòk xdKU ÌaËK ewt dwB„ GB Agþÿwt GK oit Zwkw gwŠwly RwxZk þñwcyd Rd-MYZwxìèK kwÄÛ eÞxZÅwk KiêoÔPyËKB GKiw¢ Agl¹d KËk GxMËt ÌjËZ gwcø pt„ xKìç xdR ÌdZÚËZòk xdKU ÌaËK GKxU eÞKwmø KiêoÔPyk Awrwl dw awKwt Zwkw xQl GËqË¢ Aopwt„ GKxbËK ÌmL iÖxRg I 6 bfw Ggv Aek xbËK xokwR xmKbwËkk AMÞMidËK ÌiwKwxglw KkËZ xMËt GB eÞRËdôk eÞcwd AvmxU GK oit eÖkwZd KxiDxdýU ÌdZÚËZòk GKwvËmk AwmÛt Ìdt Ggv GBhwËg ¸wxìæ Ggv xdbwkØY P¢ßwËìæk xmKwk pËt Ìmn ejêìæ cµvo eÞw® pt, xKìç Zwk eÖËgê gwŠwlyk RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk Rdø RwZyt iÖx£ßjÖ¦ NxUËt Ìbt„ GBhwËg GK HxZpwxoK owflø ARêd KËk„ oiMÞ hwkZgËnê GB eÞai RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk Rdø Gid xgmwl AwtZËd RdMËYk RwZyt iÖx£ßjÖ¦ ovNxUZ pl„ GBhwËg nwËUk bmËK gwŠwlyk RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk ovMÞwi Ggv 1971-G gwŠwly RwxZk iÖx£ßjÖ¦ ÂcÖ ewxKþæwËdk ciêyt x§-RwxZZË£òk ÑdxZK xhx£ËK cµvo KËk dwB, GKBhwËg hwkËZk ZawKxaZ AowóeÞbwxtK I ÌoxKDlwk GKRwxZZË£òk ÑdxZK xhx£UwËKI cµvo Kkl„ gþçZ GB xgntxU gÖSw AZøìæ †kØZòeÔYê Ìj, gwŠwly RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk ÌPZdw DexþÿZ K’Ëk nwËUk bmËK ZkØY eÞRdô ÂcÖ ZuKwlyd eÔgê gwvlwk kwRdyxZËK dÔZd AxhiÖL Ìbt dwB, Dekìç oiMÞ DeipwËbËmk kwRdyxZËKI dÔZd AxhiÖL xbËtËQ„ ZkØY eÞRËdôk hÔxiKwk GB Zwuejê þeÄ Kkwk Rdø GLd Awxi DeipwËbËmk x§-RwxZZ£ò Ggv GK-RwxZZË£òk ¸wxìæk xbËK bÙxÄ xbg„

 

 

gwŠwlyk RwxZ-kwÄÛ gdwi DeipwËbËmk GKRwxZZ£ò I x§RwxZZ£ò

 

iÖoxli owóeÞbwxtK ÌPZdw oºÔZ iÖoxli lyËMk x§RwxZZË£òk oiwËlwPdw Kkwk oit GB oËZøk xbËK AËdK oiËtB bÙxÄ eËr dw Ìj, hwkËZk GKRwxZZ£ò eÞKÚZeËq xpëbÖ owóeÞbwxtK ÌPZdw oºÔZ„ gþçZ eÞPxlZ ciêËK gwb xbËl hwkZyt RwZytZwgwb gËl ÌKwdI xKQÖ awËK dw„ KwkY hwkZgên GK RwxZk Ìbm dt, gkv gÉ RwxZk GK DeipwËbm„

 

gÉKwl cËk hwkZËK GK kwÄÛhÖ£ß KËkxQl ÑgËbxmK Aw¢ßiYKwkyËbk Zkgwky„ ZwËbk ogêËmn eÞxZxdxc xQl xgÛxUm DexdËgmgwbykw„ gxpkwMZ xgÛxUm mwoËdk Agowd pËl DeipwËbËmk xgxhdí RwxZ†xlËK HKøg¦ Kkwk AhøìækyY mx£ß xpowËg eÞPxlZ ciê þÿwd xdËZ ewËk„ Gid Agþÿwt HKøg¦ hwkZyt kwÄÛ eÞxZÅwk eÞËtwRËd hwkËZk bÖB eÞcwd ciê xpëbÖ Ggv Bolwi owiËd PËl AwËo„ xgÛxUm mwodwcyd hwkËZ xpëbÖkw xQl ovLøw†kØ ciê-oóeÞbwt„GB KwkËYI ZwËbk Rdø ciêyt kwRdyxZk eZwKw DrwËdwk eÞËtwRd xQl dw„ xKìç þñwcyd AL¡ hwkZ-kwÄÛ ÌPZdwk iÔËl xQl GB ciê-owóeÞbwxtK Ìgwc„Gk eÞxZx¢ßtwt iÖoliwd oóeÞbwt xpëbÖ hwkZ-kwËÄÛk xgekyËZ iÖoliwd hwkZ-kwÄÛ eÞxZÅw KkËZ PwBl„ ewxKþæwd pl ÌoB bwgyk kÕewtd„GBhwËg GK hwkZ xQl Ìjid xpëbÖ kwÄÛ ÌPZdwk eÛKwm ÌZik bÖB hwkZ Aaêwu hwkZ Ggv ewxKþæwd xQl iÖoxli kwÄÛ ÌPZdwk eÛKwm„ Awk GB Dht AËlwKgwby Ggv icøjÖMyt ciê ÌPZdwk ZËl Pwew eËr ÌMl hwkËZk RwxZo£w†xlk eÞKÚZ ÌlwKgwby I AwcÖxdK kwÄÛ I oiwR ÌPZdw„ Gk fËl 1947-G hwkZ hwM pl cËiêk xhx£ËZ„ ewxKþæwd pl iÖoliwd oóeÞbwËtk kwÄÛ„ xKìç hwkZ-kwÄÛ xdËRËK AwdÖÅwxdKhwËg AowóeÞbwxtK I ÌlwKgwby gw ÌoxKDlwk kwÄÛ xpowËg ÌNwnYw KkËlI ÌPZdw I AìægêþçËZ GxU pl xpëbÖ kwÄÛ„ GBhwËg Dht kwËÄÛk eÞcwd xdtwiK pËt kBl eÞwPyd ciêËgwc„

 

nwËUk bmËK eÔgê gwvlwt gwŠwlyk þñwcyd RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk ÌPZdw xdËt ÌRËM IVw ZkØY eÞRdô iÖoxli I xpëbÖ kwÄÛ ÌPZdwk xgekyËZ Ggv gwBËk GK xhdí Ggv eÖËkweÖxk ÌlwKgwby kwÄÛ ÌPZdw DexþÿZ Kkl„ ’70-Gk iËcø GB ÌPZdwk xgþæwk GidhwËg pl Ìj, ewxKþæwdy Ìodwgwxpdyk xgkØ˦ b^wrwËZ xMËt ’71-G AwItwiy lyM GB ÌPZdwËK gøgpwk KkËZ gwcø pl„ hwkZ-kwÄÛ Zaw xblöy okKwkI GUwËK gøgpwk KkËZ gwcø pl„

 

xKìç GUw hwkZ-kwËÄÛk Rdø GK AxZ xgeŒdK NUdw„ Ggv ewxKþæwËdk RdøI„ KwkY gwŠwly RwxZk  kwÄÛ xpowËg eÔgê gwvlwt gwvlwËbm-kwËÄÛk D¨g hwkZ I ewxKþæwd Dht kwËÄÛk AwbxmêK xhx£ËZ AwNwZ pwËd„ GB KwkËY Dht kwËÄÛk RdøB eÞËtwRd xQl gwŠwly RwxZk ÌlwKgwby RwxZ ÌPZdwk jawja xgKwËmk AwËMB gwŠwly RwxZk RwZyt iÖx£ßjÖ˦k Agowd NUwËdw„ xgËmn KËk gwvlwËbËmk iÖx£ßjÖ¦ hwkZ-kwËÄÛk AìæhêÖ£ß gwŠwly RwxZo£wk owiËdI GKxU xgKùe DexþÿZ KkxQl„ eÞKÚZeËq ’71-Gk RwZyt iÖx£ßjÖ¦ Dht gwŠwlyk HKøg¦ RwZyt iÖx£ßjÖ˦k AìægêþçËK cwkY KkxQl„ xgËmn KËk xblöyk xdtìèËYk gwBËk gwieìÿyËbk ÌdZÚËZò þñwcydhwËg xgKxmZ RwZyt iÖx£ßjÖ˦ Dht gwvlwk gwŠwlyk HËKøk kÕexU iÔZê pgwk xbËK AMÞok pxâQl„ GB þñwcyd cwkwt RwZyt iÖx£ßjÖ¦ xgKxmZ pËt DVËl gwŠwlyk RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk ovMÞwËik eÞai ejêwtxU pZ ewxKþæwËdk Kgl ÌaËK eÔgê gwvlwk iÖx£ß Ggv x§Zyt ejêwtxU AxdgwjêhwËg pËt DVZ hwkZ-kwËÄÛk Kgl ÌaËK exúPi gwvlw I x¢eÖkwk iÖx£ß„ Awk GBhwËg GK oit iÔZê pËt DVZ xZd LË¡ xgh£ß gwŠwly RwxZk HKøg¦ MYZwxìèK I ÌlwKgwby kwÄÛ eÞxZÅwk gwþægZw„ GB kKi GKxU gwþægZw ewxKþæwd I hwkZ Dht kwËÄÛk Rdø xgeŒdK xQl„ ZwQwrw GB jÖ˦k icø xbËt oiwRZwxìèK xgeögy mx£ßk xgKwmI NUxQl bÛØZMxZËZ, jw Dht kwËÄÛk Awaê-owiwxRK gøgþÿwËK xgedí KkËZ ewkZ„ oÖZkwv RwZyt iÖx£ßjÖ˦k bÛØZ oiwx®k eÞËtwRËd ewxKþæwd I hwkËZk iËcø jÖ¦ ovNxUZ pl„ jÖ˦ ewxKþæwËdk pwk pËl hwkZ-kwÄÛ Zwk AwmÛËt I xdtìèËY ovkxqZ AwItwiy lyMËK gwvlwËbËmk kwÄÛ qiZwt Awoyd KËk xbËt ÌMl„ GBhwËg gwŠwly RwxZkI GKUw Rt pl xVK xKìç Zwk ÌPËtI  AËdK Ìgmy Rt pl xblöyk„

 

GBhwËg GKUw eÞRdô jwkw þñwcyd eÔgê gwvlw Zaw þñwcyd gwvlwËbm kwËÄÛk kwRdyxZUw MËr Z×ll ZwËbk GKUw xgRt pl xVKB xKìç ekwRtI pl„ GB kwËÄÛk ÌdZÚZò ZwËbk pwËZ Gl dw„ fËl Ìj kwRdyxZUw Zwkw Mrl ZwËK Zwk exkYxZËZ xdËZ ewkl dw„ xblöy ofl pl„ GKUw ÌlwKgwby gw ÌoxKDlwk RwxZ-kwÄÛ eÞxZÅwk kwRdyxZ Ggv ÌoB kwRdyxZk Rdø Aexkpwjê RwZyt Rd-jÖ˦k kwRdyxZ AwItwiy lyM MËr ÌZwËl dwB„ fËl Zw AwdÖÅwxdKhwËg Ggv ovxgcwËd gwŠwly RwZytZwgwb, ÌlwKgwb, MYZìè, oiwRZìè BZøwxb glËlI Kkl xhdíUw„ ewxKþæwËdk kwRÐdxZK, hwgwbxmêK, kwÄÛyt, AaêÐdxZK KwVwËiw eÖdxgêdøþæ Aagw eÖdkØŒyxgZ Kkwk KwRUwËKB iÖxRg GxMËt xdËld ewxKþæwËdk KwkwMwk ÌaËK iÖ£ß pËt GËo„ xKìç RwZyt iÖx£ßjÖ˦k oËŠ Z^wk Ggv Z^wk bËlk dwi RxrËt jwItwt Z^wk o‰UI xQl„ GUw Z^wËK Gid GK AwZô§ë§ xbËtxQl jw ÌaËK iÖ£ß pItw Z^wk eËq oºg xQl dw„ GB AwZô§ë§ xdËt xZxd ÌgmybÔk GËMwËZ ewËkd dwB„ fËl Z^wËK eÞwY xbËt GB §ë§ iyiwvowk ea KËk xbËZ pËtËQ„ ¢ßËi gwvlwËbm AËdKwvËm pËt DËVËQ GKxU Lx¡Z ewxKþæwd„

 

xKìç kËt ÌMËQ dt iwËok RwZyt jÖ˦k ÌPZdw Ìj ÌPZdwËK MËr Z×ËlxQl nwËUk bmËKk xgeögy eÞRdô xdËRËbk Nwi I k£ß xbËt„ GB ÌPZdw gwvlwËbm-kwÄÛËK eÖdkwt Zwk lqøwxhiÖËL xdËZ gwcø Ìj lqø ÌaËK GKxbd ea¸Ä pËtxQl G ÌbËmk ovMÞwi„ AwItwiy lyM ÌdZÚËZòk oyiwg¦Zw, KxiDxdýU kwRdyxZk ¸wxìæ I ÌdZÚËZòk P¢ßwìæ Ggv xblöyk KÔUËK#ml BZøwxb KwkËY ÌoB ovMÞwi Ìo xbd ea¸Ä pËtxQl„ xKìç Qwxgµm guoËk gwŠwly RwxZ AËdK exkeKò pËtËQ„ GK AoËPZd RwxZo£w  ÌaËK oËPZd RwxZk xgKwËmk eËa Zwk AËdKUw AMÞMid NËUËQ„ GUw ÂcÖ GB gËŠB dt, Aek gËŠI Zwk lqY ÌbLw jwËâQ„

 

xKìç gwŠwly RwxZk AMÞMiËdk iÔl mx£ßUw, ÌdZÚZòKwky mx£ßUw AwËRw kËt ÌMËQ G ÌbËmk nwËUk bmËKk ÌoB xgeögy eÞRËdôk xhZk„ Ìj KwRxU Ìoxbd Zwkw xdËRËbk AdxhšZw I xg¸wxìæk KwkËY oóedí KkËZ ewËk dwB Ìo KwRxU oóedí Kkwk icø xbËtB Zwkw ZwËbk HxZpwxoK hÔxiKw ewlËdk KwRxU oóeÔYê KkËZ ewËk„ ZwËbk Aoiw® hÔxiKwk oiwx®k KwRxU GKxU HxZpwxoK AxdgwjêZw pËtB kËtËQ„ ZËg Gk Rdø eÞËtwRd AwR ZwËbk AwZôwdÖo¬wd„ Awk ZLdB GB AwZôwdÖo¬wd RwxZkI AwZôwdÖo¬wËd exkYZ pËg„

 

ÌlLK : oóewbK, gŠkwÄÛ

 

kPdw : 7 GxeÞl ­ 18 GxeÞl, 1997

 

AdlwBd :  13 iwPê, 2009