WE WILL REMEMBER WHILE THE LIGHT LASTS : IN THE DARKNESS WE WILL NOT FORGET.

xgËmðk AËdK ÌbËmk dwdw mpËk jÖ˦ xdpZ Ìjw¦wËbk þôkY KËk Z^wËbk ÌbpwgËmn xdËt MËr DËVËQ war cemetery. P›MÞwi mpk ÌaËK AwrwB iwBl Ggv gëbk ÌaËK e^wP iwBl bÔËk GidB GKxU  Chittagong war cemetery kËtËQ„ GLwËd AwËQ 1939 ÌaËK 1945 ejêìæ Ìo oiËtk hwkZgËnêk (gZêiwd hwkZ-ewxKþæwd-gwvlwËbm) dwdw þÿwËdk x§Zyt ipwjÖ˦ xdpZ xgxhdí ÌbËmk xhdí hwnwk, xhdí gËYêk xhdí cËiêk 755 Rd Ìjw¦wk oiwxc„ GLwËd ÂËt AwËQd gÙxUm, KwdwWw, AËýUÛxltw, xdDxRløw¡, hwkZgnê, eÔgê AwxfÝKw, exúPi AwxfÝKw, gwiêw (gZêiwd iwtwdiwk), Ìdbwkløw¡o, RwewxdR Ìjw¦wkw„ G^Ëbk AxcKwvËmk gto K×xrk owiwdø DeËk„ Pxlöm gw eéwËmk ÌKwVwt kËtËQ iw¢ KËtKRËdk dwi„ G^Ëbk eÞËZøËKk Rdø GKB AwKwËk GKBhwËg GKB ckËYk KwËlw ewaËk gÛË™ ÌlLw dwi flK„ ogÖR NwËok PwbËk xgQwËdw PwxkxbËK f×Ëlk oiwËkwËpk GB oiwxc†xlk AËdK dwi flËKB xdpËZk xdKU AwZôyt Aagw xdËRk exkPt dw xbËt AËdËKB ÌQwU ÌQwU gwKø owxRËt eÞtwZËK xPkþôkYyt KËk ÌkËLËQd„ ÌZixd GKUw gwKø DeËk DËlöL Kkw pËlw„ ogêËmn 2006 owËlk xWËo¹Ëk xMËtxQlwi GB exg¢ þÿwËd„ xWËo¹k AwiwËbk ÌM#kËgk-bÖ:ËLk iwo gËlB Ky oiwxck Dek ÌlLw gwYy†xl jZB erxQlwi ZZB iËd pxâQl GËZw AwiwËbk iÖx£ßjÖ˦ mpybËbk Rdø ÌlLw„ ÌilwËZ ewkxQlwi x§Zyt ipwjÖ˦k mpybËbk RygdbwËdk owËa AwiwËbk iÖx£ßËjw¦wËbk„ xKìç ÌilwËZ ewkxQlwi dw, ekwRËtk iÖËL ggêk ewxKþæwdy gwxpdyk ÌicwmÔdø gwvlwËbm exkYZ Kkwk exkKùedwËK„ Awikw Rwxd jÖ¦Kwlyd oiËt xpUlwk I xpUlwËkk dwuxo gwxpdy Møwo ÌP¹wËk Ggv Adøwdø gyhuo AZøwPwËkk iwcøËi gÖx¦Rygyop oKl ÌmÛYyk owcwkY iwdÖnËK xdcd KËkxQl jw xgmð BxZpwËok GK Kl‰RdK Acøwt Ggv jwk xgPwk AwRI pËâQ„ ZËg GUwI lqYyt jÖ˦ ekwRt jLd Awodí ZLd dkxemwP xpUlwk Ggv Zwk owŠewŠ AËdËKB AwZôpZøw KËkxQl„ AdøxbËK 1971 owËl xWËo¹k iwËok 10 ZwxkËLk ek jLd gwvlwËbm-hwkZ xi¢ gwxpdyk pwËZ ewxKþæwdy gwxpdyk ekwRt xdxúPZ ZLd GËbËmk †xU KËtK bwlwl Awlgbk-kwRwKwkËbk opwtZwt ewK ÌodwdwtËKkw KweÖkØËnwxPZ hwËg GËbËmk gËkYø xmqK-owxpxZøK-owvgwxbK-xPxKuoK-eÞËK#mlyop gÉ gÖx¦RygyËK ewmxgK xdjêwZËdk iwcøËi pZøw KËk„ eÙxagyk BxZpwËo Gid ÑemwxPK pZøwKwË¡k dxRk ewItw hwk„ gwvlwËbËmk iÖx£ßjÖ¦ dt iwo þÿwty pËlI, eÔYê AËþè oxŒZ xi¢gwxpdyk owËa ewK-gwxpdyk ÌNwxnZ omþè oóiÖL jÖ¦ pt iw¢ ÌP#¥ xbd„ GKw£Ëkk xWËo¹Ëkk xZd ZwxkËL ÌNwxnZ jÖ¦ xWËo¹Ëkk Ìnwl ZwxkËL RËtk iwcøËi Ìmn pt„ KweÖkØn ewxKþæwdy ÌodwdwtËKkw 93 pwRwk Ñodø xdËt GKw£Ëkk ÌnwlB xWËo¹k xgËKl PwkUw GK×m xixdËU ÌowpkwItwbêy DbøwËd gwvlwËbm-hwkZ Ìj#a KiwË¡k KwËQ xgdw mËZê AwZôoieêY KËk„ xKìç ekwRËtk AgøgxpZ eÔËgê 12 ÌaËK 15 xWËo¹Ëkk iËcø GB ggêk dkxemwËPkw gwvlwk iwxUËZ GK dwkKyt pZøwjš Pwlwt„ Awk GB pZøwjËšk AdøZi AwZôbwdKwky pËld GK ixptoy-owvgwxbK-owxpxZøK-K×ovÆwk iÖ£ß ovMÞwiy iwdÖn Ìoxldw ewkhyd„

Ìoxldw ewkhydËK xKQÖUw gÖSËZ pËlI Ìo oiËtk Ìbmy-xgËbmy NUdw, owiwxRK I ewxkgwxkK exki¡l, Z^wk RygËd GoËgk eÞhwgËK xgËgPdwt AwdËZ pËg„ Awikw Rwxd xgvm mZw²yk bÖB-ZÚZytwvËmkI Ìgmy oit cËk eÙxagyËZ NËU jwt gr gr NUdw I exkgZêd„ bÖ’ËUw ipwjÖ¦ ÌeËkwËZ pt„ AhÖø¤wd NËU dZ×d oiwRgøgþÿw oiwRZËìèk„ DexdËgxmK mwod ÌaËK iÖ£ß pËZ awËK GËKk ek GK Ìbm„ Awk AwiwËbk AéËlI GËKk ek GK D£wl-ZkËŠ bÖlËZ awËK eÖËkw oiwR„ gÙxUm mwoËdk AgowËdk Rdø KLËdw gw Aþè pwËZ Z×Ël ÌdItw pt Awgwk KLËdw gw AopËjwM AwËëbwld MËr IËV„

Zwkek ciêËK ÌKëbÛ KËk x§RwZytZË£òk xhx£ËZ eÞaËi ewxKþæwd kwÄÛ eËk k£ßqty ovMÞwËik iËcø xbËt ciêxdkËeq AwcÖxdK gwvlwËbm Awikw ewB„ Awk eÙxagyk oKl ÌbËmk iËZw AwiwËbk ÌbËmI Gog ovMÞwËi AvmMÞpYKwkyËbk owËa exkgwËkk Agþÿwd GKUw †kØZòeÔYê hÔxiKw kwËL„ Awikw Ìj oiËtk Kaw glxQ, Ìo oiËt ÌbLw ÌMËQ xmqKZwk Ìemwt xdËtwxRZ AxhhwgKËbk gr AvmB ovMÞwËi-AwbËmê, dyxZËZ, xdËlwêh-RygËd, ewxkgwxkK Ìþíp-iiZw I g¬Ëd pËt DVËZd eÔRdyt„ Gixd GK exkgwËk mpyb Ìoxldw ewkhyËdk Rdô„ Qt hwB xZd ÌgwËdk iËcø xZxd xQËld ZÚZyt„ Z^wk gwgw Ìi#lhy AwxgbÖk kpiwd gÙxUm AwiËl AopËjwM AwËëbwlËdk owËa RxrZ awKwk Rdø RygËdk ÂkØËZ okKwky PwK×ky ewdxd„ ekgZêyËZ xZxd ÌfdyËZ ÌUÛxdv BdxýUxUDËUk ÌpWiwýUwk eËb xdËtwM ewd Ggv AgxmÄ PwK×kyKwlyd oiËt eËbwdíxZk cwe eÞZøwLøwd KËk ÌpWiwýUwËkk eËbB ÌaËK jwd„ Ìoxldw ewkhyËdk iw owËRbw LwZ×d h^ÔBtw xggwxpZ RygËdk gr Avm MÙpgcÔ xpËoËg KwUwËlI eÞai RygËd eÞwt gwk guok xZxdI xmqKZwk KwËR xdËtwxRZ xQËld„

Ìoxldw ewkhyËdk Rygdy xdËt AwËlwPdw KkËZ ÌMËl ÌbLw jwËg eÙxagyk AËdK gr gr ÌlLËKk MËùek-DedøwËok dwxtKwk gøx£ßZò, o£w, Rygd ovMÞwi, owpo GB ixptoy dwkyk KwËQ xfËK pËt ÌMËQ„ iwdÖnUw xQËld þñwxeíK„ Qxg A^wKËZ hwlgwoËZd„ iÖËL iÖËL Mùe-KxgZw gËl ÌjËZd„ ifþñl mpk QwxrËt dbyk ewr cËk ÌQwU hwBËtk owËa Ìp^ËU ÌgrwËZd„ KxgZw, Mùe I dwdw ÌlLwt hxkËt Z×ËlËZd ÌiwUw ÌiwUw LwZw„ xKìç þñeí ÌbËL ÌZw Awk Rygd PËl dw„ xgËt xbËt Z^wk RygdËK g^wcwk eÞËPÄw pËlw xdtËik mÙáLËl„ Rdô pËlw GK f×Uf×ËU xm oÖiËdk„ xKìç eÞLk AwZôoóiwdËgwc, þñwcyd xPìæw-hwgdw ÌaËK xZxd QK g^wcw Rygd xQ^Ër ÌgxkËt GËld„ ovowËkk g¬d ÌaËK iÖ£ß pËt, oÖidËK xdËt RygdjÖ˦ AgZyYê pËZ pl Z^wËK„ KwRUw GËZw opR xQl dw„ Dbtwþæ mÛi I eÞxZKÔl exkËgËmk iËcø Zwk Rygd KwUËZ awËK xm oÖidËK xdËt„ oìæwËdk hkY ÌewnËYk Rdø Z^wËK GK GK oit GK GK KwR KkËZ pËtËQ„ KLËdw Ìgxg xoUwk, KLËdw XwKw xgmðxgbøwlËtk PwËily pËl (ixplw ÌpwËýUl) ÌiUÛËdk KwR„ xKìç ÌKwawI ZwËK xUKËZ ÌbItw pxâQl dw„ xZxd xdËRI xQËld þÿwxeíK-oÛÄw„

RyxgKwk ZwxMËb GK ixplw AwgwËok oÖewk pËlI RygdËK L^ÖËR xfkËZ awKËld Qxg A^wKw, Mwd, ÌlLwËlxLk KwËRk iwcøËi GhwËg xZxd eÞaËi ÌgMËi Ggv eËk ow®wxpK lldwt KwR KËkd„ xgšwed xghwËM Zwk ex¢Kwk KwR ÂkØ„

ekgZêyËZ Ìoxldw ewkhyd Zwk og þñeí eÔkËYk Rdø eÞKwm KËkd owxpZø ex¢Kw ‘xmlwxlxe„’ Ìoxldw ewkhyËdk x§Zyt oìæwd„ GB ex¢Kw AŠ oŒwt, ÌlLwt, hwnwt, xgnËt gwOwly RwxZk eÞZyK pËt DËV„ þñwcyd gwOwly o£wk xgËbÛwpy eÞKwm„ Ìo oit gwvlwËbËmk oKl dwiKkw ÌlLKËbk KwQ ÌaËK Ìoxldw ewkhyd ÌlLw ovMÞp KkËZd – Qwew pËZw xmlwxlxeËZ„ fËl ewxKþæwdykw ex¢KwxU eÞKwm xdxn¦ KËk Ggv Ìoxldw ewkhyËdk RygËd ÌdËi AwËo GK htwgp exkYxZ„ G oit oÖid AwU gQËkk gwlK„ GB xgËtwMwìæ NUdwk AvmU×K× Zwk ÌQwU hwB G,xU,Gi, Aw²Öl ÌiwxiËdk ÌlLw ÌaËK Z×Ël xbxâQ„

“13B xWËo¹k ’71 ZwxkËL ÌQwU×k (Ìoxldw ewkhyd) owËa ÌQËl oÖid Qwrw ÌQwU GK hwB DxRk gwowt xQl„ KwfêÖ ÌbItw xQl gËl xZxd oÖidËK ÌZl iwxLËt QwËb ÌkwËb gxoËt kwdíw KkËZ gËoËQd„ Ìglw gwËR 10Uw„ Gid oit BRTC-Gk GKxU bkRw Rwdwlw g¬ Kkw iwBË¢ßwgwo GËo gwowk KwËQ awËi Ggv ÌoB Mwry pËZ 4/5 Rd iÖËLwocwky ÌlwK GËo gwowt XÖËK eÞaËi gËl Ìj iìèYwlËt ÌjËZ pËg„ GKaw ÂËd ÌQwU× og gÖËS ÌMËlI Ìmn ÌPÄw KËkd Ggv gËld KwkxfD Ìmn ÌpwK ZLd jwg„ xdlêŒ NwZËKk bl Ìo Kaw ÂËdxd„ ÌQwU hwB DxRk gøwK×l pËt oËŠ ÌjËZ PwBËl ZwËK ÌgtËdU ÌbxLËt qwìæ Kkw pt Ggv xm oÖiËdk AwZê xPuKwk I hwB DxRËkk KwZk AdÖdt-xgdt DËeqw KËk NwZËKk bl ÌQwU×k ÌPwL Z×Ël ÌgËc Z×Ël xdËt jwt„ xZxd Awk ÌfËkdxd„ - - - - 18B xWËo¹k jLd kwËtk gwRwk icøhÔxiËZ gÖx¦RyxgËbk iÙZËbp ÌL^wRw pxâQl – ZLd gÖËK, ÌPwËL I KwËd gÖËlËUk I ÌgtËdËUk AwNwËZ qZ-xgqZ ÌmðZ¸ owRekw GK ixplwk iÙZËbp ÌbËL oËëbp Kkw pl, Bxd ptËZw Ìoxldw ewkhyd pËZ ewËkd„ Lgk ÌeËt hwB ÌMl, odw£ß Kkl GB ZwËbk xeÞt Ìgwd Ìoxldw ewkhyd, jwk ekËd ZLdI xQl Rwibwdy owbw mwry, göwDR, owbw Æwfê, ewËt owbw RÖZw I ÌiwRw„ LÖg myZ KwZ×Ëk xQËld gËl myËZk xbËd ogêbw ÌiwRw I Æwfê gøgpwk KkËZd„”

Awiwk ÂcÖ ZygÛ þñËk glËZ BËâQ KËk ­ oÖid Rwxpb – Z×xi Ìoxldw ewkhyËdk GKiw¢ oìæwd„ Ìoxbd Z×xi xQËl AwU gQËkk„ AwR Z×xi Pxlöm ÌexkËt ÌMËQw„ ÌZwiwk KwËQ GB xgËmð xZxd GKRd iw xQËld„ AwiwËbk KwËQ xZxd GKRd ÌMwUw xgmð„

(oÖxftw Kwiwl oóewxbZ ‘mpyb gÖx¦Rygy Ìoxldw ewkhyd þôwkK MÞìÿ’k x§Zyt ovÆkËY eÞKwxmZ„ xdg¬xU KwRy Ìiwpwóib mym-Gk ‘KwËlk ÌPwËL Awiwk Ìbm’ MÞìÿ ÌaËK ovKxlZ„ eÞKwmK : RdwxìæK, 50, AwxRR ÌKw-AewËkxUh iwËKêU, gBewrw, mwpgwM, XwKw, eÞKwm Kwl : iwN, 1414; ÌfgÛØtwky, 2008„ – gŠkwÄÛ)

AdlwBd : 18 RÖd, 2009