(23 dËh¹k, 2008 ÌaËK 10 GxeÞl, 2009  ejêìæ oiËt e^wP ovLøwt gŠkwËÄÛ cwkwgwxpKhwËg eÞKwxmZ ÌlLwxUËK MÞìÿwKwËk GK owËa eÞKwm Kkw pl„ – gŠkwÄÛ)   

 

(1) bgybv – ’69

 

1969 owËl AwBtÔg xgËkwcy AwËëbwlËdk oiËt fxkbeÖk mpËk ovNxUZ GKxU iiêwxìZK pZøwKwË¡k eÞxZx¢ßtwt ovNxUZ GK MY-AhÖ¤wËdk xgËmönYB pËâQ GB diÖdwk eÞxZewbø xgnt„

 

1969 owËlk 20 RwdÖtwky XwKwk AdøZi Qw¢ËdZw mpyb AwowËbk ggêk pZøwKwË¡k ek ÌoB xbdB Qw¢ BDxdtd (Ìidd)-Gk ZuKwlyd b®k oóewbK dÔkØl pwowd fxkbeÖk Qw¢ BDxdtd ÌRlw ÌoË¢ßUwky gkwgk ovxq® GKUw RkØky ÌUxlMÞwi ewVwd Awowb pZøwk Lgk op Qw¢ AwËëbwld ÌRwkbwk Kkwk Awpµwd RwxdËt„ ÌUxlMÞwi ekxbd bÖeÖk dwMwb fxkbeÖËk ewItwk GK NåUwk iËcøB ÌRlwk DexþÿZ ÌdZÚgÙëb ekxbd oKl xmqw eÞxZÅwËd  pkZwl I xixQËlk xo¦wìZ MÞpY KËk Ggv Zwk eÞþçxZk Rdø ZwuqxYKhwËg iwBËKk owpwËjø mpËkk xgxhdí eÞwËìZ ÌiwËr ÌiwËr eaohw exkPwldw KËk„ ekxbd fxkbeÖk mpËkk oKl xmqw eÞxZÅwËdk Qw¢-Qw¢ygÙëb ÌgxkËt GËo xixQËl mkyK pt„ AwBtÔg okKwk oiaêK Gd, Go, Gf, Ggv Bolwiy Qw¢ ovN gøZyZ og Qw¢ ovMVdB GËZ ÌjwMbwd KËk„ GhwËg fxkbeÖk mpËk ÂkØ pItw AwËëbwld ¢ßiwìñËt owkw ÌRlwk og xmqw eÞxZÅwd I mpk-gëbk-gwRwËk QxrËt eËr„ owcwkY iwdÖËnk AËdËKkB oiaêd awKËlI ogêþæËkk owcwkY iwdÖn ZLdI ejêìZ AwËëbwlËd ox¢ßt Avm MÞpY KËk dwB„

 

ZËg GKxU NUdw GB Agþÿwk exkgZêd NUwt„ ÌoxU pl oÔfy pZøw„ ZuKwlyd oit ejêìZ iwdÖn-pZøwk NUdw LÖg Ki NUZ xgcwt Ìj ÌKwd pZøwKw¡B gøweK AwËlwPdwt AwoZ„ xKìç oÔfy pZøwKw¡ fxkbeÖk mpËk GKUw MY-AhÖø¤wËdk oÙxÄ KËk, jw Awiwk Rwdw iËZ MZ 40 gQËk Awk NËU dwB„ oÔfyk ovxq® exkPt I NUdwk xggkY dyËP ÌbItw p’l„

 

oÔfy pËâQ NUdwk dwtËKk WwK dwi, jwËK ZuKwËl fxkbeÖk mpËkk eÞwt ogwB xPdZ GKRd ou, owpoy, Pxk¢gwd I AdøwËtk eÞxZgwby mx£ßiwd jÖgK xpowËg„ jZbÔk iËd eËr Zwk gwgwk dwi Ñotb xox¥K Awpóib„ xZxd ZLd AgoËk„ eÔËgê oºgZ RRËKwËUêk ÌKwd KkxYËKk eËb PwK×xk KkËZd„ PwK×xk ÌaËK AgoËkk ek ZuKwËl UwBe kwBUwk Ìixmd xdËt ÌKwUê GlwKwt gwBËk gËo ovowk Pwlwgwk Rdø xKQÖ gwrxZ DewRêd KkËZd„ ou-Pxk¢gwd ÌlwK gËl mpËk Zwk exkxPxZ xQl„ xox¥K owËpËgk ÌiS hwB Kxg fkkØL Awpóib ZLd XwKwt awKËZd„ xgLøwZ Kxg xQËld„ Z^wËbk Ñex¢K xdgwo xQl fxkbeÖk ÌRlwk exúPi eÞwËìZ KwiwkLwly dby gëbk-gwRwËkk exúPi ewËr, gZêiwd iw†kw ÌRlwk iwSwBl MÞwËi„

 

xox¥K owËpËgk bÖB ÌQËlk iËcø oÔfy xQl ÌQwU„ oÔfy eÞaËi ewxKþæwd ÌodwgwxpdyËZ PwK×xk xdËt ZuKwËl xKQÖxbd exúPi ewxKþæwËd xQl„ ÌoLwËd PwK×xkkZ Agþÿwt ew™wgy GK Ìodw obËoøk Adøwt gøgpwËk AxZÅ pËt ZwËK iwkxeU KËk„ flþñkÕe Zwk ÌKwUê iwmêwl pt„ xgPwËk oÔfyk Ìg¢bË¡k mwxþæ pt Ggv PwK×xk PËl jwt„ fËl Ìo gwry xfËk GËo gwgwk owËa gwryËZB gogwo KkËZ awËK„

 

ZuKwlyd owËgK fxkbeÖk ÌRlwk iÖoxli lyËMk ÌoË¢ßUwky xQËld Ìowgwd ÌiwÁw„ LÖg þñùe xmxqZ, ewËmB ebôwk PËkk Ìgm xKQÖ hÔ-oóex£k iwxlK„ ÌRwZbwk exkgwk„ ebôwk PËkk lwxVtwl-obêwkËbk GKRd PwlK„ xdËRk obêwky-ÌiRwR„ Zwkek bm gQk cËk GK Uwdw qiZwk AxcKwky AwBtÔg LwËdk bËlk ÌRlw ÌoË¢ßUwky„ mwoKËbk dwdwxgc bÖûKËiêk DxâQÄ ÌhwMy„ kwRÐdxZK qiZwk KwkËY Axfo ewrwËZI Zwk bÖbêwìZ eÞZwe„ mpËkk okKwk oiaêK Qw¢ ovMVd Gd, Go, Gf-Gk ibb bwZw – eÙÅËewnK„ Zwk gwryI mpk ovlMí D£k eÞwËìZ †p lqyeÖk MÞwËi„

 

G Ìpd qiZwck Ìowgwd ÌiwÁw oÔfyËbk ipÁwk xpëbÖ ewrwt dwdwxgc AZøwPwk PwlwZ„ xgËmn KËk xpëbÖ exkgwËkk jÖgZy ÌiËtËbk Dek Zwk Lwkwe bÙxÄ xQl„ Zwk ÌPwËL lwMËl Ìo ÌiËtk kqw xQl dw„ Zwk G RwZyt AZøwPwËk AxZÅ pËt AËdK exkgwkB Ìo oit dykËg Ìbm ZøwM KËk exúPi gËŠ PËl ÌjËZ gwcø pËtxQl„ ZwËbk KwËkw KwËkw gwryI dwdwhwËg ÌiwÁw bLl KËkxQl„

 

xKìç oÔfy Zwk ipÁwk xpëbÖ ewrwt Ìowgwd ÌiwÁwk G RwZyt KiêKwË¡k xgkØ˦ kØËL b^wrwt„ ipÁwt GËl ÌQwgwd ÌiwÁwËK Ìo gwcw Ìbt„ KËtKgwk ovNnê pt„ Ìowgwd ÌiwÁw eÞxZgwkB ewxlËt ÌjËZ gwcø pt„ Ìgm KËtKgwk ekwRËtk ek Ìowgwd ÌiwÁw ikytw pËt oÔfyËK pZøwk eÞþçxZ Ìdt„ Pkwél ÌaËK ÌgËQ ÌgËQ owpoy lwxVtwl obêwkop Gd, Go, Gf-Gk ÌdZÚþÿwdyt iwþæwd opËjwËM Zwk gwxpdy ÑZky KËk„ NUdwk xbd fRËkk dwiwR ÌmËn oÔfy jLd gwryk AbÔËk kwþæw xbËt AwoxQl, xSËlk bxqY ewËmðê ÌP#kŠyk ÌiwËr eÔgê exkKùedw AdÖowËk PwxkxbK ÌaËK xNËk ÌfËl Ìhlw, gÁi I orxK xbËt eÞaËi bÔk ÌaËK AwNwZ KkËZ awËK„ oÔfy xPuKwk xbËt iwxUËZ eËr jwt„ ZLd PwxkxbK ÌaËK xNËk cËk xdiêihwËg kwibw I Zkgwxk xbËt K^ÖxeËt iÙZ×ø xdxúPZ KËk NwZK gwxpdy oËk jwt„

 

mpËk ©ØZ Lgk QxrËt eËr„ eÞaËi ogwB pZgwK I pZh¹ pËt jwt„ hyZ-oìèþæ hwg ÌbLw jwt„ NUdwk eÞwt Ìbr-bÖB NåUw ek ZuKwlyd fxkbeÖk ÌRlwk hwowdy ÌdZÚZòwcyd døwËek ÌRlw ÌoË¢ßUwky GWËhwËKU mwioÖl gwky xiTw Ìiwpd owiwdø KËtKRd jÖg Kiêyop GKxU iwBK Ìgk KËk mpkgwoyËK kwþæwt ÌgxkËt GËo G pZøwKwË¡k xgkØ˦ eÞxZgwËbk  Awpµwd RwdwËZ awËKd„ AùeqËYB Ìjd mpkgwoy ÌRËM DVl„ eÞaËi xKQÖ ÌlwK kwþæwt ÌdËi Zwk owËa ÌjwM Ìbt„ xKQÖqËYk iËcøB ÌlwKovLøw gwrËZ awËK„ NåUwLwËdËKk iËcøB xgeÖl ovLøK ÌlwK RËrw pt„ eÞxZgwb xixQl ÂkØ pt„ ¢ßiwìñËt mpk I mpkZlyk MÞwi†Ëlw ÌaËK Qw¢-jÖgKop Awgwl-gÙ¦ RdZw xixQËl mwxil pt„ xixQËlk Ìkwn ¢ßËiB kØbÛiÔxZê cwkY KËk„ ÌbLËZ ÌbLËZ MY- xgËýfwkËYk oÙxÄ pl„

 

xixQËlk Dek DËbøw£ßwËbk ÌKwd xdtìèY awKl dw„ bliZ xdxgêËmËn ogwB D£wl RdZwt exkYZ pl„ iÖoxli lyM I RwiwZ gwËb og bËlk Kiêy I Qw¢ ovMVËdk Kiêyop ogwB GKwKwk„ RdZwk iwS ÌaËK AwItwR DVl, "PËlw Ìowgwd ÌiwÁwk gwry„' ÌbLËZ ÌbLËZ xixQl Ìowgwd ÌiwÁwk gwry Ìe^#ËQ ÌMl„ þñwhwxgKhwËgB xixQl Awowk Lgk ÌeËt Ìowgwd ÌiwÁw ewxlËt ÌMËQ„ RdZw iÖpÔËZêk iËcø Zwk gwryËZ gøeKhwËg hwŠP×k ÂkØ KËk Ggv Aw†d cxkËt Ìbt„ eÖxlm LÖg ©ØZ NUdw þÿËl jwt Ggv ÌoLwd ÌaËK Aþèmþè D¦wk KËk„ gwryk ewpwkwbwk ÌlwKRdËK cËk RdZw eÖxlËmk KwËQ pþæwìZk KËk„ Zwkek mpËkk iwSLwËd Ìowgwd ÌiwÁwk oiaêK iÖoxli lyËMk ÌlwKRËdk gwry hwŠP×k KËk„

 

RdMY Ìjd ikytw pËt ÌMËQ„ ÌoB kKi oit ZuKwlyd fxkbeÖËkk AwItwiy lyM ÌdZw BiwiDx¥d Awpóib pVwu ÌNwnYw Ìbt mpk ÌaËK eÞwt AwrwB xZd iwBl bÔËk ewl gwryËZ NwZKkw lÖxKËt AwËQ„ AaP iRwk gøwewk pl ewlgwryk og ÌQËl-ÌeËl eÞai ÌaËKB xixQËlk oËŠ„ Ggv eÞai jwkw iwBK Ìgk KËk Zwk oËŠI ÌoB gwryk KËtKxU ÌQËl eÞai ÌaËKB jÖ£ß xQl„ Ggv eÞai jwk ÌdZÚËZò iwBK Ìgk Kkw pËtxQl ÌoB xiTw ÌiwpdI H gwryk RwiwB„ Ggv AxhjÖ£ß Gd, Go, Gf,-Gk ew¡wËbk KLdB ewlgwryk oËŠ oóeKê xQl dw„ gkv ÌoB gwryk ÌQËlkw ogwB Qw¢ BDxdtËdk ox¢ßt Kiêy, ÌdZw Ggv oiaêK xQl„ ewlgwryk ÌQËlkwop fxkbeÖk kwËRëbÛ KËlËRk Ìgm xKQÖ xmqKI Gk xgËkwxcZw KËk gËld GUw gwËdwtwU Kaw„ Zw oË£òI AwItwiy lyM ÌdZw I KiêyËbk eÞËkwPdwt xixQl GxMËt PËl ewlgwryk DË¥Ëmø„

 

KËlËRk xmqK I mpËkk gÖx¦RygyËbk xgËkwxcZw oË£òI xixQl GxMËt jwt„ ÌUew ÌLwlwk NwU ÌjLwËd þñwcydZwk ek ÌlK I Ìgxrgw^c ÑZky pËtËQ, ÌoLwËd ikw dby xQl – jw ÂKdw Ìi#oÖËi Ìp^ËU ewk pItw ÌjZ„ xixQËlk owiËdk GKUw Avmiw¢ Adø ewËr DËVËQ Ggv gwKy AvËmk xKQÖ dbyk iËcø I xKQÖ Avm mpËkk xbËKk ewËr„ ZLd xixQl ovxmöÄ ewl gwryk ÌQËlkw PlËZ PlËZB xdËRËbk iËcø ekwimê KËk pVwu gËl DVl "ewlgwryËZ PËkk pwRwk pwRwk ÌlwK Aþèmþè xdËt xixQl Aw¢ßiËYk Rdø eÞþçZ pËtËQ, ÌoLwËd ÌMËl xgeb pËg„ xmMzxMk ewlwI„' xPuKwk xbËt GB Kaw gËl xKQÖ ÌlwK GKoËŠ DËùUw xbËK Aaêwu mpËkk xbËK QÖUËZ ÂkØ Kkl„ xixQl aiËK ÌMl Ggv ek iÖpÔËZêB mpËkk xbËK QÖUËZ ÂkØ Kkl„ AwItwiy lyËMk ÌdZw BiwiDx¥dop AwItwiy lyËMk xKQÖ Kiêy jwkw xixQËlk owiËd ÌaËK GB oiËt ÌdZÚZò xbËtxQl – Zwkw owiwdø xKQÖ ÌlwKop xKQÖqY b^wxrËt ÌaËK mpËkk xbËK xfËk ÌjËZ gwcø pl„ 

 

DeËk DËÁxLZ NUdwUw AwiwËbk RwZyt gw Rd Pxk¢ Delx³k ÌqË¢ Ìgm xKQÖ xmqw Ìbt„ Ìjid :

 

(1) pVwu gr ckËdk AwNwZ ÌeËl owcwkY gwŠwly pZgÖx¦ pËt eËr„ Ìjid oÔfyk G ckËdk xgeb pËZ ewËk G Kaw ÌKD AwËM hwËg dwB, ZwB pVwu AeÞZøwxmZ G m£ß AwNwËZ ogwB eÞai GËKgwËk pZh¹ pËt eËrxQl„ GUw gwŠwly PxkË¢k GKUw bÖgêlZw„

 

(2) gwŠwly PxkË¢k GKUw †Y pl owpËok RwtMw ÌeËl Aaêwu owpoy ÌdZÚZò ÌeËl AxZ©ØZ xdËRËK owiËl xdËt eÞxZËmwËck Rdø ikytw pËt  IËV„ gw^c hwŠw ÌRwtwËkk iZ Aagw pVwu Kwl-ÑgmwLy SËrk iZ ht‰k kÕe xdËZ ewËk jw ptËZw AwËM ÌaËK hwgw KÄKk„ GLwËd xiTw ÌiwpËdk ÌdZÚËZò iwBËK Awpµwd Ìmwdwk ek ©ØZ Zwkw owpo oét KËk ÌgeËkwtw pËt IËV eÞxZËmwËck Rdø„

 

(3) GB kKi oiËt Aaêwu Kwl-ÑgmwLyk iZ ikytw pËt IVwk oit Zwkw xgPwk-gÖx¦k ÌPËt AwËgËM ZwxrZ pt Ìgmy„ AËdKUw Ìdmwt ewItw iwdÖËnk iZ„ ÉRÖËM GKRd xKQÖ gll – Ìo Kawk Ìj#x£ßKZw xgPwk dw KËkB, AËdK oit xdËgêwËck iZ ÌoxbËKB ÌQwËU – GUw gwŠwly PxkË¢k Awk GKUw bÖgêlZw„

 

(4) xgeb ÌbLËl, xeQUwd xbËZI Zwkw xo¦pþæ„ ZLd exkKxùeZ ÌiwKwxglw dt – Ìj ÌKwd hwËg xdËRËK g^wPwËZ gøþæ pt„

 

(5) DeËk DËÁxLZ AwËëbwldxU ovMxVZ Kkwk ÌqË¢ eÞaËi gwieìÿy ovMVËdk ÌdZw I Kiêykw xiTw ÌiwpËdk ÌdZÚËZò owpoy hÔxiKw ewld KkËlI ÌbLw ÌMl – ¢ßiwìñËt xgeÖl Rd-oiwMËik ek ZwËbk pwËZ Awk ÌdZÚZò awKl dw„ ÌdZÚZò PËl ÌMl AwItwiy lyM ÌdZwËbk pwËZ„ GB ÌdZÚZò gbËlk KwkY gÖSËZ pËl H oiËt H GlwKwk owiwxRK qiZwk xgdøwo gÖSËZ pËg„ H oit ejêìZ owiwxRK qiZwk eÞcwd AvËmk xdtìèY xQl iÖoxli lyM ÌdZw ÌowgwËdk pwËZ„ Adø GKxU Avm xQl AwItwiy lyM ÌdZwk pwËZ„ Gkw xQl xgbøiwd owiwxRK KwVwËiwk þñwhwxgK ÌdZÚZò„ Awk gwieìÿykw xQl xgbøiwd owiwxRK KwVwËiw xgËkwcy AwNwZKwky Avm„ eÞaËi gwieìÿykw xgbøiwd ÌdZÚËZòk eÞcwd AvmËK AwNwZ Kkwk fËl oiwËRk þñwhwxgK ÌdZÚËZòk KwVwËiwËZ mÔdøZw ÑZky pl„ jLd xgeÖl ovLøwt RdoiwMi pl ZLd GB mÔdøZw eÔkËYk Rdø xgbøiwd owiwxRK KwVwËiwk AeÞcwd Avm AwItwiy lyM GxMËt Gl Ggv eÞcwd AvËm exkYZ pl„ xgeÖl ovLøK eúPwueb RdMY GKx¢Z pËl ZwËbk ÌdZÚZò eúPwuebB pt, ÌKwd AMÞok ÌPZdwk iwdÖn dt„ Gk KwkY xgbøiwd gøgþÿw xgËkwcy AMÞok ÌPZdwk kwRdyxZk eÞxZ oiwR AgZËlk owcwkY iwdÖËnk AdwMÞp, ZwËbk ÌPZdwk iwËdk oyiwg¦Zw„ fËl Zwkw eÞPxlZ owiwxRK cwkwk ÌdZÚËZòk eÞxZ AdÖMZ awËK„

 

 

 

(2) diÖdw – ’71

 

G oiwËR xZ£ß oËZøk iÖËLwiÖLy b^rwgwk iZ iwdÖn LÖgB Ki„ oÖZkwv ’71-Gk AwËlwËKwŒòl xbKxUËKB iw¢ Z×Ël ckw pt„ Lx¡Z Ggv GidxK AËdK ÌqË¢B LÖg q×bÛ GK oZøËK f×xlËt-f^wxeËt xgkwU KËk Z×Ël cËk oiwR I RwxZMZhwËg AwiwËbk xdËRËbk bÖgêlZw, Adøwt, Aekwc I AÐdxZKZwËK XwKw xbgwk ÌPÄw Kkw pt„ oÖZkwv dykgZwk ewak xbËt ’71-Gk oitKwk eÞwt ogêRdxgxbZ GK xgkwU oZøËK AwR Agxc Pwew kwLw pËtËQ„ GKw£k GB RwxZk RygËd GK xgkwU †kØZòeÔYê Ggv xdcêwkK NUdw„ oÖZkwv RwxZk hxgnøu xdiêwËYk eÞËtwRËdB ÌoxbËK bÙxÄ xfkwgwk eÞËtwRd, Pwew oZøxUËK DbzNwUËdk eÞËtwRd„ GB diÖdw xgËmönY ÌoB eÞËtwRd Ìgwc ÌaËK„

 

eÞKÚZeËq 1971 owËlk 25 iwËPêk ek ¢ßiwìñËt owkw eÔgê gwvlwt ewxKþæwdy gwxpdy Aw¢ßiY Axhjwd ÂkØ Kkwk ek owcwkY gwŠwly xgËmn KËk gwŠwly iÖoliwd – jwkw gZêiwd gwvlwËbm kwËÄÛk mZKkw 80 hwËMk Dek, ZwËbk x¢ßtw-eÞxZx¢ßtw ÌaËK gwŠwly Rd-Pxk¢ oóeËKê cwkYw Kkw KxVd dt„ ÌoB oiËtk AovLø NUdw ÌaËK GB RdËMwÅyk  iwdo MVd I xPìZwk þæk oóeËKê cwkYw lwËhk Rdø oÖþeÄ owqø ewItw jwËg„ ÌoB oitKwk xgxhdí NUdwglyk xdËiêwp I xdkËeq xgPwk AwiwËbk DdíZ oiwR, RwxZ I kwÄÛ MVËdk Rdø Aexkpwjê„ oÖZkwv AwR oiËtk bÔkËZò b^wxrËt pËlI xdR eÞZøq AxhšZw xhx£K ÌoB oiËtk NUdwcwkwk GKUw L¡xP¢ xdËií Z×Ël ckwk ÌPÄw Kkg jw gwŠwly Rd-PxkË¢k þñkÕe xdYêËt opwtZw KkËg„

 

gxYêZ GlwKw (1) owËgK fxkbeÖk ÌRlwk obk ipK×iwk Aaêwu gZêiwd fxkbeÖk ÌRlwk ogê exúPËi XwKw-jËmwk ipworK ovlMí MrwB-icÖixZ ewËrk mZw²y eÞwPyd gwRwk-gëbk KwiwkLwly Ggv eÖËkw KwiwkLwly BDxdtd Ggv ZuovlMí gwMwU BDxdtËdk xKtu Avm, (2)  owËgK fxkbeÖk ÌRlwk owËgK ÌMwtwlëb ipwK×iw Zaw gZêiwd kwRgwry ÌRlwk owËgK gwxltwKwëby awdwk eÞwt oóeÔYê – jwk bxqY Avm gZêiwd fxkbeÖk ÌRlwcyd icÖLwly DeËRlwk AìZhêÖ£ß Ggv D£kwvm gwxltwKwëby DeËRlwk AìZhêÖ£ß – jw gZêiwd kwRgwry ÌRlwcyd Ggv kwRgwry obk DeËRlwk Ìgm xKQÖ Aél„

 

ewxKþæwdy gwxpdy fxkbeÖk ÌRlwt eÞËgËmk xbd ÌaËK xdËRk GlwKwt lÖUewU eÞZøq KËkxQ„ KËtKxbd ek ZuKwlyd eÔgê ewxKþæwd KxiDxdýU ewxUê (Gi, Gl,)-Gk ÌKëbÛyt KxixUk oboø I fxkbeÖk ÌRlw mwLwk oóewbK KiËkW oZø ÑiË¢k oËŠ GKË¢ xgþæyYê Aél NÖËk ÌbËLxQ„ jaw þÿwËd Ìo Kaw gYêdw Kkg„ eÞoŠZ DËÁLø Ìj ZLd AwxiI ÌMwed eÔgê ewxKþæwd KxiDxdýU ewxUê (Gi,Gl)-Gk fxkbeÖk ÌRlw KxixUk AdøZi oboø xQlwi„ ZuKwËl gÙp£k fxkbeÖk ÌRlwk ÌRlw KxixUk oboø ovLøw xQl 6 Rd„ Agmø 1974 owËlk RÖd iwËok iwSwiwxSËZ Awxi Bxexoxe (GiGl) ÌaËK ebZøwM Kxk„ ZËg ÌoUw xhdí eÞoŠ„ GLd iÔl g£ßËgø jwg„

 

1971 owËlk 21 GxeÞl ZuKwlyd gÙp£k fxkbeÖk ÌRlwt ewxKþæwd gwxpdy bÖB RwtMwt bÖB hwËg eÞËgm KËk„ GK : MwdËgwU opËjwËM ebôwdby ewk pËt ZuKwlyd ÌMwtwlëb NwËU – ÌjLwd ÌaËK dby GLd Ìgm bÔËk oËk ÌMËQ„ ÌoLwËd ZuKwËl B, xe, Awk,  gwxpdyk Ìgm xKQÖ ovLøK obËoøk ÌdZÚËZò þÿwdyt RdMËYk opwtZwt GKUw eÞxZËkwc MËr DËVxQl„ KwËRB ÌoLwËd jÖ¦ KËkB ZwËbk AgZkY KkËZ pËtxQl„ bÖB : ÌpxlKïUwk ÌjwËM gZêiwd icÖLwly DeËRlw obËkk eÔgêxbËK xbNxltw iwËV XwKw-jËmwk ipworËKk KwQwKwxQ„ ÌoLwd ÌaËK GKUw Avm orK xbËt ÌMwtwlëb NwËUk xbËK jwt Mwd ÌgwËU AwMZ ÑodøËbk owpwËjøk Rdø Ggv Adø GKUw Avm jwt KwiwkLwly NwËUk xbËK„

 

KwiwkLwlyËZ MrwB dbyk NwËU B,xe,Awk, gwxpdyk 4/5 Rd obËoøk ÌdZÚËZò þÿwdyt RdMY eÞxZËkwËck GKUw exkKùedw KËkxQl„ ZLd ejêìZ cwkYw xQl jËmwk KøwåUdËiËëUk ÌodwgwxpdyB ptZ dby ewk pËt fxkbeÖËk XÖKËg„ ZwB ÌoUw eÞxZËkwËck Rdø GKUw eÞËPÄw xQl„ ÌoB ckËdk xPìZw ÌaËKB 25 iwËPêk KwËlw kwËZk ek ekB þÿwdyt Qw¢-RdZw KwiwkLwly NwËUk bÖBxU ÌQwU Ìfky WÖxgËt Ìbt„ gr GKxU ÌfkyËK NwËUk KiêPwkykwB dbyk gwËK NÖËkweËa eÞwt 7/8 iwBl bÔËk oxkËt kwËL„ NwËUk Ìfky xhrwgwk eùU×dI WÖxgËt ÌbItw pËtxQl„

 

KwiwkLwly gwRwËkk bxqY-exúPi ovlMí xiþèygwryk ewËmB dbyk D^P× ewËr B,xe,Awk, gwxpdyk oboøËbk ÌL^wrw gw‰wËkk ewËm gËo 20 GxeÞl o¬øwk xKQÖ eÔËgê ZwËbk oËŠ Awiwk Ìmn AwËlwPdw pt„ ZwËbk oËŠ xQl bÖBxU Go,Gi,xR, xZdxU aÛy dU aÛy kwBËfl Ggv owiwdø exkiwY †xl„ GB owiwdø Aþè xdËt ewxKþæwd gwxpdyk oËŠ oóiÖL jÖz¦ Kkw KZUw oºg? GUwB xQl AwËlwPdwk iÔl xgnt„

 

iwËPêk ÌmËnk xbËK xSdwBbËpk KwËQ MwrwM™-xgntLwlyk eÞxZËkwc jÖ˦k KËtKxbd cËk KwiwkLwly GlwKw ÌaËKI eÞxZËkwcKwky Ìjw¦w Ggv RdZwk Rdø jËaÄ DuowËpk owËa gwry gwry ÌaËK kØxU ovMÞp KËk eÞxZxbd ewVwËdw pËZw„ xgntLwly eÞxZËkwc jÖ¦ ÌhËŠ erwk ek ÌaËKB Duowp xSxiËt eËr„ Ìgmyk hwM RdZwB xdkØuowp pËt eËr„ xKQÖ ovLøK ÌlwK glËZ awËK GLwËd eÞxZËkwËck ÌPÄw KkËl xixlUwkykw gøweK cµvo KkËg„ ¢ßiwìñËt ÌoxbËKB ÌlwËKk oiaêd gwrËZ awËK„ Ìo xgntxUI AwËlwPdwt DËV AwËo„ gÖSlwi B,xe,Awk, oboøMYI LÖgB Dx§Mí xP£„ 20 GxeÞl o¬øw kwËZB Zwkw eÞxZËkwc exkKùedw ZøwM KËk Adø¢ PËl jwt„

 

21 GxeÞl oKwl AdÖiwd dt xK owËr dtUwk xbËK UÛwK ÌjwËM ewxKþæwdy Ìodw xKQÖ bÔk ÌaËK Gl,Gi,xR,-Gk f^wKw †xl QÖ^rËZ QÖ^rËZ KwiwkLwly gwRwËk eÞËgm KËk„ xKQÖ †xl gwRwËkk NËkk PwËl lwËM„ gwRwËk eÞËgËmk AwM ÌaËK †xl ÌQ^wrwk m˲ Ìgmyk hwM iwdÖn gwRwk ÌaËK ewlwËZ gøþæ pËt eËr„ ewxKþæwdy gwxpdy gwRwËk eÞËgm KËkB UÛwK ÌaËK ÌdËi pwZ Bmwkwt Ggv iÖËL QÖUìZ ÌlwKRdËK awiwËZ ÌPÄw KËk„ xKQÖ xKQÖ ÌlwK ÌaËi b^wrwt„ xixlUwkykw ZwËbk KwËQ RwdËZ Pwt ‘xpëbÖ Kwp^w?’ ‘xpëbÖKw Nk Kwp^w?’ xpëbÖ oóeÞbwËtk ÌlwK ZZqËY gwRwk ÌaËK ÌgxkËt ÌMËQ„ bÖ’GKRd awKËlI ©ØZ oËk eËr„ ÌKwd xpëbÖ oóeÞbwËtk ÌlwKËK ÌKD Agmø ZLd ÌbxLËt Ìbt dwB Aagw ÌbLwËdwk iZ ÌKD ÌoLwËd xQl dw„ xKìç xpëbÖ oóeÞbwËtk ÌbwKwd Nk ÌbxLËt Ìbt„ xixlUwkykw Zwlwg¬ NËkk Zwlw ÌhËŠ xbËt ÌlwKRdËK iwlwiwl xdËt ÌjËZ gËl„ eÞaËi bÖ’Pwk Rd KËk iwlwiwl  ÌdItw ÂkØ KËk„ ÌbLwËbxL ¢ßiwìñËt DexþÿZ ogwB xdËZ awËK„ GB Lgk owkw gwRwk Ggv Gk AwËm-ewËm ©ØZB QxrËt eËr„ gwRwk ovlMí Ggv ewmðêgZêy MÞwi ÌaËK ÌlwKRd ©ØZ gwRwËk hyr KËk lÖUewËU Avm xdËZ awËK„ lÖËUkw iwdÖn xdËRkwB eQëb iwxfK NËkk Zwlw ÌhËŠ lÖUewU ÂkØ KËk Ìbt„ Ìgm gr GB gwRwËkk Ìgmyk hwM gøgowtyB ZLd xpëbÖ oóeÞbwËtk ÌlwK xQl„ iËdwpwky, ÌýUmdwky, LwbøbÛgø, AwUw-itbw-Pwlop †bwËik hÔxniwl Aaêwu KlwB, ioÖky, ÌQwlw, Mi, ÌLowry og NkB Zwlw ÌhËŠ lÖUewU ÂkØ pËt jwt„ og ÌmËn ewËUk G gr ÌiwKwËik gr gr ewU †bwiI lÖU pËtËQ bÖB-xZd xbd hËk„ xKQÖ iÖoxli gøgowtyI B¬d xbËtËQ„ xdËRk Nk LÖËl gËo Zwkw lÖËUk ewU gw hÔxniwl ewxdk bËk xKËd xdËtËQ lÖËUkw RdZwk KwQ ÌaËK„ lÖËUkwkw Ìgmyk hwMB GhwËg GK oóeÞbwËtk ipwRËdk NËkk iwl Awk GK oóeÞbwËtk ipwRËdk NËk Z×Ël xbËtËQ iwlwiwl gpËdk dwi iw¢ iÔËløk xgxdiËt„

 

Ìodwgwxpdy gwRwËk GK P~k xbËtB Ìfky NwU PwlÖk eÞËPÄwt NwU KiêwPwkyËbk o¬wËd gøþæ pËt eËr„ BxZiËcø gwRwËk gøweK lÖUewU ÂkØ pËt jwt„ ÌjËpZ× AxcKwvm NkB xpëbÖ gøgowtyËbk xQl – ZwB eÞwt eÖkw gwRwkB iËd pt lÖU pËtËQ„ ZwlwhwŠw, bkRw ÌLwlw, AËdK NËkk SweI hwŠw gw ÌLwlw„ eÞwt hÔZ×Ër Kwkgwk gËl iËd pZ – kwËZk A¬KwËk„ xgËmnhwËg lqYyt Ìj iÖoxli oóeÞbwËtk GKxU NkI xKìç lÖU pt dwB„ Aaêwu lÖËUkw iÖoxli oóeÞbwËtk ÌlwK þñ-oóeÞbwËtk ÌKwd gøgowtyk Nk lÖU KËk dwB„ GkKi ÌKwd Lgk G gwRwËk Âdw jwt dwB„

 

xixlUwky AwMiËdk NåUw LwËdËKk iËcøB xKQÖ ÌlwK xixlUwkyËbk eÞZøq opËjwMy pËt eËr„ ‘pwËg bwItwËl’ dwËi ZLd ogwk KwËQ exkxPZ eÞwt Awcw gtoy GK ÌlwK xKQÖ jÖgKËK owËa xdËt xixlUwkyk opËjwxMZwt dwËi„ pwËgk ÌdZÚËZò 4/5 Rd jÖgK KËtKxUd ÌKËkwxol ÌZl gwRwËkk ÌKwd xpëbÖk ÌbwKwd ÌaËK xdËt bÖB Rd xixlUwky owËa KËk gwRwk ÌaËK eÞwt xoxK xKËlwxiUwk bÔËk KwiwkLwly Ìkl ÌýUmËdk D£k-eÔgê eÞwËìZ iolëbeÖk xpëbÖ ewrwk exúPi ewËmk eÞai gwryËZ xUËdk NËk ÌZl ÌXËl Aw†d cxkËt Ìbt„ gwRwËk gøweK lÖËUk LgËk ogwB ZUþÿ xQl„ xixlUwky owËa KËk Ìkl ÌýUmd ÌaËK xpëbÖ ewrwk xbËK ÌlwK AwoËZ ÌbËLB ogwB ewlwgwk ÌPÄw KËk„ iwS gtoy GK ixplw ZLdI ewlwËZ ewËk dwB„ NËk Aw†d lwMwgwk ek ekB Ìo ‘iwËMw’ gËl PyuKwk KËk ewlwgwk Rdø Ìb#r Ìbt„ ZuqYwu GKRd xixlUwky ZwËK †xl KËk ÌfËl Ìbt„ Zwk PyuKwk Ggv Ìb#r xPkxbËdk Rdø ÌaËi jwt„ eÖËkw ipÁwk iwdÖn eÔgê I bxqY eÔgê xbK xbËt eÞwYhËt ewlwËZ awËK„ KËtK gwryËZ Aw†d xbgwk ek ÌKËkwxod ÌZl f×xkËt jwt„ Aw†d Awk Ìbt dwB„ xKìç ZZqËY ÌkllwBËdk owiwdø KËtK MR f^wKw RwtMwk ek bxqËYk iÖoxli ipÁwk ÌiËt-eÖkØn, ÌRwtwd-gÖrw iwt gwâPw-KwâPw WwK xbËt lÖU ÂkØ KËk„ bwB ewrw I K×lÖewrwk ÌlwKRd owiwËbk ÌdZÚËZò GËo PyuKwk KkËZ KkËZ xpëbÖewrwt lÖU ÂkØ KËk Ìbt„ xpëbÖ ewrwk GËKgwËk ovlMí D£k ewËmk iÖoxli ewrwk ÌlwKRdI GKB hwËg lÖËU S^wxeËt eËr„ iwlwiwl lÖUewU pItwk Ìmn ejêwËt bÖeÖËk iolëbeÖk MÞwËik D£k ewm xbËt ovlMí XwKw-jËmwk ipworËKk D£Ëk Awrewrw MÞwËik ÌlwKRd D£ß xpëbÖ ewrwt AwoËZ ÂkØ KËk„ iolëbeÖk xpëbÖewrwUw Ìgm gr„ eÞwt iwSwxk GKUw MÞwËik oiwd„ dwdw oóeÞbwËtk ÌlwËKk gwo„ ÌSweSwr-RŠlI xQl Ìgm„ xKQÖ ÌlwK RŠËl lÖxKËt xQl xixlUwky PËl ÌMËl gwryËZ Ìfkwk AËeqwt„ xKìç Awrewrwk ÌlwKRd GËo ÂcÖ iwlwiwl dt, Nk hwŠËZ ÂkØ KËk Ìbt„ ¢ßiwìñËt ZwËbk ovLøw gwrËZ awËK„ xpëbÖ oóeÞbwËtk ÌlwKRd Awk NËk xfkËZ ewËk dwB„ ÌbLËZ ÌbLËZ eÖËkw MÞwËik Nkgwry hwŠw ÂkØ pËt jwt„ AxlxLZ oiËSwZw AdÖjwty Ìj lÖËUkw gøx£ß GK Nk hwŠw ÂkØ Kkl ÌoUw Zwk bLËl PËl ÌMl„ ÌoUwËZ Awk ÌKD pwZ xbËZ ewkËg dw„ GhwËg xdËRËbk iËcø oiËSwZwt Nk†Ëlw hwŠw pt„ kwZ Ggv eËkk xbËdk iËcø og Nk ÌhËŠ xdËt jwt„ bÖBxbd cËk ipwlÖU Duog Pll„ bÖBxbd ek GKxU NkI Awk AgxmÄ awËK dwB MÞwixUËZ„ iolëbeÖk ovlMí bxqY-eÔgê xbËKk ÌMwewlxb MÞwËik xpëbÖ ipÁwI lÖU pËt ÌMl„ Nk-gwryop og„

 

KwiwkLwly gwRwËkk eÔgê I bxqY eÔgê xbËKk xpëbÖeÁyk Lgk GZqY gllwi„ Ggwk gwRwk ovlMí LÖg ÌQwU xiþèy ewrw I Zwk bxqËYk LÖg ÌQwU kwRckeÖk MÞwËik xggkY xbB„ LÖg ÌQwU pËlI xKQÖ oóedí exkgwËkk gwo xQl G MÞwixUËZ„ GKxbËK RxiRiw I AdøxbËK gwRwËk xdRþñ NËk gøgow-gwxYRø„ KwiwkLwly gwRwËkk AdøZi eÞcwd GKxU cdy gøgowtyk gwryI xQl MÞwixUËZ„ gwRwËk lÖUewU Ìmn pËZ dw pËZB GB MÞwixUËZI lÖUewU ÂkØ pËt jwt„ MÞwËik ÌlwKRd oËk ÌjËZ gwcø pt„ kwËZ Zwkw ÌNwkw eËa ZuKwlyd gwxltwKwëby awdwk gr xpëbÖ AéËlk  drËKwdw MÞwËi AwmÛt Ìdt„ o¬øwk iËcøB MÞwixUk og KtxU Nk ewmðêgZêy iolëbeÖk I f×lgwry eÞhÙxZ MÞwËik ÌlwKRd GËo ÌhËŠ xdËt jwt„ GhwËg ¢ßiwìñËt M¬Lwly, owlwiZeÖk, ÌKwikeÖk, btwkwieÖk ximÛgoZy MÞwi pËt BDxdtËdk bxqY-exúPi eÞwËìZk ÂcÖ xpëbÖ goZy MÞwi jwkRwd dMk, xgÛpn dMk, Pk-KoÖëby eÞhÙxZ MÞwi eÖËkweÖxkhwËg lÖU pËt jwt„ Ìmn ejêìZ ÌKwd MÞwiB lÖUewËUk pwZ ÌaËK kqw ewt dwB„ Awk lÖUKwky MÞwi†Ëlwk ÌKwd ÌKwd MÞwËik GKm hwM iÖoliwdB lÖËU Avm xdËtËQ„ ÌKwd ÌKwd MÞwËik 2/1 xU xKvgw ÌKwd ÌKwd MÞwËi EcµêeËq 3/4xU exkgwk lÖUewU Kkw ÌaËK oóeÔYê xgkZ ÌaËKËQ„ MÞwËi ÌKwd iÖoliwd gwry NÖdwqËkI lÖU pt dwB„ Awgwk lÖUKwkykw GKNk GKRd hwŠw ÂkØ KkËl GKUw AxlxLZ oiËSwZw AdÖowËkB Ìjd Ìo NËkk iwxlK ÌoB„ Adø ÌKD Ìo NËk pwZ Ìbt dwB„ ZËg owcwkYZ NkbkRw ÌlwKgl oóedí gw mx£ß oóedí gøx£ßkwB lÖU KËkËQ„ bÖgêl ÌlwËKkw owcwkY iwlwiwl lÖU KËkB oìçÄ ÌaËKËQ„

 

eÞoŠ¢ßËi eÔËgê DËÁxLZ KwiwkLwly gwRwk I iolëbeÖk MÞwi ovlMí ipw orËKk D£Ëk AgxþÿZ Awrewrw GKxU gr MÞwi„ iÖoxli eÞcwd GB MÞwËik GK ewrwt owiwdø xKQÖ xpëbÖ oóeÞbwt gwo KËk„ gZêiwËd GB MÞwËik ÌhwUwk ovLøwB eÞwt e^wP pwRwk„ GZbéËl lÖËUk ÌqË¢ GB MÞwiUwk GK gr hÔxiKw xQl„ MÞwixUk D£k, D£k-eÔgê I D£k-exúPËi xgmwl xpëbÖ eÞcwd Aél„ hÔ-eÞKÚxZ xpowËg xKQÖUw xdiíwél„ þÿwdyt hwnwt ‘hr’ Aél gËl„ kwþæw gw DP^Ö ÌKwd ea xQl dw„ gnêwt gwryk xhUw†Ëlw Qwrw AxcKwvm MÞwiB eÖËkw ewxdËZ WÖËg ÌjZ„ ÂKdw KwËlI BZþæZ xgxq® xglxSËlk fËl eÞwt RlwhÔxi GlwKw xQl„ gZêiwËd Agmø exkKxùeZ Lwl-dwlw LdËdk iwcøËi xVK eÔËgêk Ìo Agþÿw dwB„ kwþæwNwU Ìgm xKQÖ pËtËQ„ ZLd iwxUk DP^Ö kwþæw xQl dw„ GLd GlwKwk ÌKwd ÌKwd AvËm bÖ’GKUw ewKw kwþæwI pËtËQ„ gZêiwËd ÌKwd ÌKwd MÞwËi bÖ’Pwk Nk iÖoliwd goxZ pËtËQ„

 

Z×ldwiÔlKhwËg AélUw Ìo oit xKQÖUw bÖMêi Aél xQl glw PËl„ Ìo AéËl KLdI ewxKþæwdy xixlUwky gw xgpwky lÖËUkwI jwt dwB„ eÞaiZ, Awrewrw MÞwËik ÌlwK Ggv Zwk ewmðêgZêy MÞwi†Ëlwk iÖoliwd oóeÞbwËtk eÞwt oiþæ ÌlwKB lÖËU Avm xdËtËQ„ ewmðêgZêy MÞwi†Ëlwk iËcø xpëbÖ AélxUk D£Ëkk Awk GKxU gr MÞwi iøwKPwiy, Zwkek ewBKKwëby, LwoKwëby, hyi dMk BZøwxb„ exúPËik gr MÞwi WÖiwBd, Zwkek ÌhÁwKwëby, xdxúPxëbeÖk, kwRckeÖk eÞhÙxZ iÖoxli eÞcwd MÞwËik ÌlwKRd eÞwt ogwB lÖËU Avm xdËtËQ„ ÌKwd ÌKwd MÞwËi 2/1 Nk gw ÌKwawI 2/4 Nk iw¢ xgkZ xQl„ Ìjid Awrewrwk iZ gr MÞwËi iw¢ 3/4xU exkgwk gw gøx£ß lÖËU Avm Ìdt dwB„ Awk ogwB Ki-Ìgmy lÖËU Avm xdËtËQ„ ZuKwËl xg, xg, xo-k LgËkI Awrewrw MÞwËik dwi DËÁL KËk glw pËtxQl GB MÞwixU 30/35Uw xpëbÖMÞwi lÖËUk Rdø bwty„ KwiwkLwlyËZ ewxKþæwdy xixlUwky AwMiËdk xZd xKvgw Pwk xbd ek gwMwU BDxdtËdk ÌNweNwU, gwMwU, gwoeÖkop KËtKxU MÞwËik lÖËUk Agþÿw ÌbËL xgnYí iËd eÞwt 250/300 gQËkk eÖkwZd gxcênä× xpëbÖ MÞwi ÌKwrKby Ìe^#Qwlwi„ gÙxUm AwiËlk eÞLøwZ KxiDxdýU ÌdZw, ewxKþæwd AwiËl byNê xbd Kwkw xdjêwZd ÌhwMKwky gtÆ Ggv ZLd xdxû¢ßt møwËid h›wPwËjêk gwryËZ golwi„ ÌoLwËd bÖeÖËk Lwgwk ÌLlwi„ Zwk gwry ovlMí, gtËo Zwk ÌPËt xKQÖ ÌQwU, ewxKþæwd AwiËlk AxcKwvm oit kwRgëby xpowËg KwkwËhwMy, ’69-Gk MY-AhÖø¤wËdk ek iw¢ Qwrw ÌeËtËQd, ÌoB oZø Ñi¢I ÌoLwËd DexþÿZ pËld„ xZxd ’69 owËlB Z^wk gogwËok NkxU xgx¢ß KËk oiÖbt UwKw ZuKwËl ÌMwed KxiDxdýU ewxUê Bxexoxe (GiGl)-Gk fwË¡ Riw Ìbd„ AgxmÄ AwkI GKxU xUËdk Nk xdR MÞwËikB GK MÙppyd exkgwkËK xhUwop þÿwty bwd KËk Ìbd„

 

ÌbËmk exkxþÿxZ xdËt møwËid h›wPwËjêk oËŠ iZ xgxdiËtk ek Z^wk gwryk bxqËY KËtKxU exkgwËkk KwQ ÌaËK ZwËbk Kaw Âdlwi„ Zwkw ogwB GK Kaw glËld – Ìj ÌKwd iÖpÔËZê pwilw Awodí„ eÞP¡ AwZˉk iËcø Zwkw kËtËQd„ gr xpëbÖ AéËlk eÔgê-bxqY ÌKwËYk xbËK ZwËbk MÞwi„ oiMÞ xpëbÖ AélxUk Ìj Agþÿw – ZwËbkI ZwB„ ÌKwd Dewt dwB„ gwcw Ìbgwk iZ ovMxVZ ÌKwd mx£ß dwB„ AZGg hwkËZ ewlwËdw Qwrw Awk Dewt dwB„ KiËkW oZø ÑiË¢k owËa eÔgê xbËKk kwþæw cËk GKU× GËMwËlB PyuKwk-ÌPPwËixPk  m˲ xeQd xfËk ÌPËt ÌbxL MÞwËik bxqY-exúPi eÞwËìZk pwBÆ×Ëlk bxqËYk ÌQw› iwËVk iËcø KwUwLwly MÞwËik xbK ÌaËK blg¦hwËg QÖËU AwoËQ KËtK mZ ÌlwK„ pwËZ lwxV, kwibw BZøwxb Aþèmþè„ bÖ’RËdB ÌoB bÔk ÌaËK b^wxrËt b^wxrËt ÌbLlwi lÖËUkwkw MÞwËi XÖKËlw„ AùeqËYk iËcøB MÞwËik ÌlwKRd D£k xbK xbËt iwËV ÌgxkËt erËlw„ Awgwl-gÙ¦-gxdZw GK oËŠ„ Ìgwc pt gYêdwUw eÖkw p’l dw„ KwkY KwËkw ÌKwËl obø eÞoÔZ xm awKËlI ÌoB AgþÿwtB gwry ÌQËr ÌgËkwËZ pËtËQ„ eËk ÌlwK iÖËL ÂËdxQ, bÖeÖËkk Lwgwk jwkw Ìbky KËk ÌLËZ gËoxQl, ZwËbk awlwUwI Uwd ÌiËk xdËt ÌMËQ„ iÖËL icÖk o˹wcd, ‘mwlwkw, GLdI jwI dwB?’ Ky PiuKwk bÙmø! ZwB dw? eÖËkw MÞwiUw lÖU pËt ÌMl„ Nk-bkRw ogxKQÖ„ bÖm’ gQËkk eÖkwZd bwlwd-ÌKwVwk hMíwgËmn jw xQl, ekgZêy KËtK iwËok iËcø ÌlwKRd ZwI ÌhËŠ xdËt jwt„ eÞxZLwdw BU Z×Ël xdËt ÌMËQ„ gZêiwËd ÌKD hwgËZI ewkËg dw GLwËd GKbw GKUw oiÙ¦ MÞwi xQl„ gÙxUm AwiËl RxibwkËbk MÞwi gËlI exkxPxZ xQl„

 

Gkek  Awikw GKUÖ GxMËt D£k iÖLy plwi„ MwgÖkxbtw MÞwi pËt KlwMwxQ MÞwËi Ìe^#Qwlwi„ AwiwËbk oiaêK xKQÖ ÌlwK AËdK AwËqe Kkl„ ZwËbk iwcøËi drËKwdw, mwxìZeÖk, gdMÞwiop exúPi I D£k-exúPi GlwKwk eÖkw RŠl BDxdtËdk MÞwi†Ëlwk Lgk ewItw ÌMl„ ÌQwULwËUw MÞwi†Ëlw lÖU pËt ÌMËQ„ gr KËtKxU MÞwi GLdI eÖkweÖxk pt dwB – ÌKwrKxb MÞwËik iZ ptZ AwRËKB ÂkØ pËt jwËg gËl ZwËbk Awm‰w„ ekxbd oKwËlB oiMÞ xpëbÖ Aél Aw¢ßwìZ pt„ oiMÞ AéËlk ÌlwKB hwkËZk eËa kIdw pt„ Awikw Ìoxbd dxltw RwiwleÖËkk KwËQ xQlwi„ Ggv Ìo Lgk Âdwk ekB Awikw eÔgêxbËK kIdw pËtxQlwi„ ekgZêy oiËt xgþæwxkZ ÂËdxQ„

 

dxltw-RwiwleÖk GËo gwRwËkk gÙ¦ KiËkW Ww: iËdwk™d ÌP#cÖkyk owËa Awikw ÌbLw Kxk„ Zwk g£ßgøI GKB„ Ìj ÌKwd iÖpÔËZê pwilw pËg – eÞxZËkwËck ÌKwd ea dwB„ ovLøwMxkÅ oóeÞbwt jxb Aw¢ßiY KËk ZËg dMYø ovLøK lxNÅ oóeÞbwt Ky KkËg? xgËmn KËk kwÄÛB ÌjLwËd GB Aw¢ßiËYk B¬dbwZw„ Rygd gwP^wgwk Awmwt Ìbm ZøwM dw KËk Dewt dwB„ gwRwËkk ewËmk MÞwËi kwx¢ jwed KËk eËkk xbd oKwËlk dwþæw ÌLËt Awikw ÌgËZŠw, AwrKwëby MÞwi pËt AwrKwëbyk ÌQwU gwRwkUwt gËo xRxkËt xdB„ ZLd ejêìZ gwRwk ÌQwU, NkËbwk ÌlwKRd Ki„ xKQÖ xbd eÔËgê dÔZd gwRwk gËoËQ„ gwRwËk ZLdI goZy MËr DËV dwB„ GLwd ÌaËK eÔgê xbËK BëbÖkby MÞwi pËt gwkØMÞwi Ggv Zwkek gwÉxUtw eÞËgm Kxk„ ÌoLwd ÌaËK D£k-eÔgê xbËK Awk GKxU hr Aél I xpëbÖ eÞcwd GlwKw„ GB GlwKwk AgþÿwI drËKwdw GlwKwk iZ ZUþÿ„ Ìj ÌKwd oit pwilwk Awm‰w„ GLwËd AwËkw GKxbd ek Aw¢ßiY pt, lÖUewU pt„ Ggv xpëbÖ oóeÞbwt hwkËZ PËl jwt„ GB MÞwËik Axcgwoy gyËkd bwm kwRdyxZ oËPZd gøx£ß„ Zwk KwËQ GlwKwk Agþÿw Âdlwi„ Ìo xbd Awikw ÌoLwËdB awKlwi„ ekxbd kwRgwryk DË¥Ëmø kIdw plwi„ ZËg gr kwþæwt dt, ÌiËVwea xbËt kwRgwry ÌaËK 5/6 iwBl bÔËk gwxdtw gD gwRwËkk xbËK„ bÖBxbd AwËMB gwxdtw gD gwRwk I Zwk AwmewËm kwRgwryk xgpwkyËbk ÌdZÚËZò gøweK AxMíovËjwM Kkw pt„ gwRwk I Zwk AwmewËm lÖUewUI pt„ gwRwk I Zwk AwmewËmk AxMíbˆ I lÖUewUKÚZ MÞwËik ÌlwKRd PËl ÌMËQ„ GLwËd dwky-eÖkØn xixlËt 4/5 RdËK xgpwkykw †xl KËk pZøw KËk„ xixlUwkykw ZwËbk KwËQ kwBËfl okgkwp KËkËQ„ gwxdtw gD GlwKwk ÌlwKRËdk AdÖËkwËc Awikw kwRgwryk xbËK jw¢w g¬ KkËZ gwcø plwi„ KwkY xgpwky lÖËUkwk bl GxbËK AwoËZ ewËk„ ZwËbk oËŠ eËa ÌbLw pËt ÌjËZ ewËk„ kwRÐdxZK ÌdZw gw Kiêy oËëbp KkËl cËk xdËt xixlUwkyËbk KwËQ xbËZ ewËk Awgwk xdËRkwI †xl KËk iwkËZ ewËk„ xKQÖ ovLøK xgpwky LÖgB Lwkwe„

 

kwþæw xbËt AùexKQÖ bÔk xhËUewrwk xbËK GxMËt ÌglMwxQk xbËK Ìiwr xdlwi xKQÖ ÌiËVw ea cËk„ ÌglMwxQk GK exkxPZ gwryËZ Ìe^#Qwlwi„ GLwËd GËo Âdlwi kwRgwryËZ eÞai Ìjxbd xixlUwky AwËo Hxbd o¬øwt AdøZi þÿwdyt ÌRwZbwk gK× ÌP#cÖkyk ÌdZÚËZò ÌglMwxQ gwRwËkk xpëbÖ gøgoyËbk og Nk lÖU pËtËQ„ GLwdKwk AxcKwvm gøgowty xQl xpëbÖ oóeÞbwËtk Ggv Ìgm owiaêøgwd„ gK× ÌP#cÖky eÞcwdZ Ìowdw-kÕew I UwKw-etow lÖU KËkËQ„ eÔgê ÌaËKB Zwk xdRþñ gëbÖK xQl„ ebôwk PËkk AËdK hÔ-oóex£k iwxlK„ dÔZd Pk RwMËl Ìo Zw RgkbLl Kkwt eÔgê ÌaËKB Ahøþæ„ xdRþñ lwxVtwl gwxpdy kËtËQ„ ZwËbk opwtZwt eÞaËi ÌglMwxQ, oÔjêdMk gwRwk Ggv ewmðêgZêy MÞwi†Ëlwk xpëbÖ oóeÞbwËtk gwryk UwKw-etow Ìowdwbwdw lÖU KËk Ìdt„ Zwkek kwRgwry ÌaËK AwMZ xgpwky lÖËUkwkw AwËo Ggv KËtKRd iwdÖn pZøw KËk GlwKwt ¢wo oÙÙxÄ KËk„ Gk ek eÞxZËgmy iÖoliwdËbk §wkw lÖUewU ÂkØ pt„ AxcKwvm xpëbÖ oóeÞbwËtk ÌlwK hwkËZk DË¥Ëmø kIdw pËtËQ„ KòxPu bÖ’GKRd ZLdI kËtËQ – bÖ’GKUw opwdÖhÔxZmyl iÖoxli exkgwËkk opwtZwt„ ZwkwI xo¦wìZ xdËtËQ jZ ZwrwZwxr oºg hwkËZ PËl jwËg„ kwRgwry ÌaËK xgpwkykw eÞwt eÞxZxbdB blg¦hwËg AwoËQ„ xKQÖ bÔËkk oÔjê dMk gwRwËkk AgþÿwI GKB kKi„ G AéËl xdkwe£wk Agþÿw xgpwkyËbk KwkËY LÖg Lwkwe„ Gkek Awikw Adø¢ PËl jwgwk xo¦wìZ xdB„ þÿwdyt oiaêKËbk owpwËjø Awikw xdkweb þÿwËdk xbËK PËl jwB„ byNêxbËdk gøgcwËd og GlwKwk og Kaw iËd KkwI KÄKk pËt erËQ„ DbwpkY gwxrËt lwh pËg dw„ GLd xo¦wËìZk xbËK ÌjËZ PwB„

 

ZËg Zwk AwËM Awiwk xggkY oóeËKê Awk GKU× þeÄ cwkYw xbgwk Rdø Awiwk ¸iY oóeËKê KËtKxU Kaw gËl xdËZ PwB„ GxU ¸iËYk eÔËgê 3/4 xbd KwiwkLwlyk xdKU Awiwk gwryËZ ÌaËK GlwKwt NÖËk Ggv Gkek oZø ÑiË¢k oËŠ xZd xbËdk ¸iËYk iwcËiø jw ÌbËLxQlwi Zwk GKUw ovxq® xggkY„ ¸iËYk xZd xbËdk eÖkw gw AxcKwvm oitB Awxi oZø ÑiË¢k oËŠ xQlwi„ ¸iËdk xZd xbËd Awxi AwdÖiwxdK 45-50 iwBl ea ewËt Ìp^ËUxQlwi„ Awxi Ìj GlwKw exkbmêd KËkxQlwi Zw AwtZËd AwdÖiwxdK 200 ÌaËK 250 gMêiwBl pËg„ GB GlwKwk ZuKwlyd RdovLøw oºgZ 3 lËqk Ìgmy xQl„ xpëbÖ eÞcwd GlwKw xpowËg GB xZd lqwxcK iwdÖËnk iËcø Ki KËk pËlI Ìbr lq iwdÖn xpëbÖ oóeÞbwthÖ£ß xQl gËl AdÖiwd Kkw PËl„ Ìo ÌqË¢ iÖoliwËdk ovLøw Ìbr lËqk KwQwKwxQ„ GLd GB Ìbr lËqk iZ iwdÖËnk xhZk dwky Ggv GËKgwËk xm gwb xbËlI eéwm pwRwËkk iZ oqi eÖkØn awËK, GK gw bÖB mZwvm gwËb jwkw lÖËU Avm xdËtxQl„ ptËZw ÌKwd ÌKwd ÌqË¢ lÖËU Avm Ìdt dwB Gid iÖoliwËdk ovLøw Awk GK gw Awc mZwvm gwrËZ ewËk„ xKìç eÞKÚZ AËaê lÖU GKUw ogêwZôK gøwewËk exkYZ pËtxQl„ AwËMB gËlxQ Ìj lÖËU dwky Ggv ÌQwU ÌQËlËiËtkwI Avm xdËtxQl„ ÌKwËlk gwâPw gw GËKgwËk Aqi xmÂËbk Ìglwt Ìo Kaw eÞËjwRø dt„ oÖZkwv lÖËUk AwtZd Ggv kÕe oóeËKê Ggwk Awmw Kxk GKUw ÌiwUwiÖxU þeÄ cwkYw Kkw oºg pËg„ ÌKwawtI ÌKwawtI ewxd ÂxKËt GËl ogwk Rdø Ddô xgl gw RlwmËt iwQ ckw Ìjid DuoËg exkYZ pt Ggv ZwËZ ÌjwM xbËZ bÔk bÔkwìZ ÌaËK Rwl, LwlÖB BZøwxb pwËZ xdËt pwRwk pwRwk iwdÖn GËo S^wxeËt eËr gøwewkUw Ìjd ÌZid„

 

DeËk DxÁxLZ NUdwgly gwŠwlyk RwZyt gw Rd Pxk¢ Delx³k ÌqË¢ Ìgm xKQÖ xmqw Ìbt„ xgËmnZ DeËkw£ß xggkËYk icø xbËt AìZZ ÌoB oitKwk ovLøwMxkÅ gwŠwly iÖoliwdËbk owcwkY Pxk¢ I ÑgxmÄø ÌgxkËt GËoËQ„ Ìjid,

 

(1) gwŠwly opR lwËhk eÞZøwmy I ÑdxZKZw gxRêZ :

 

gwŠwly þñwaê ÌeËlB ÌlwËh xpZwxpZ šwd pwxkËt ÌfËl„ ÌKwd ÑdxZKZw awËK dw„ KÄKk eËa ÌjËZ AxdâQÖK, opR lwhB ZwËbk eÞZøwmw„ 1970 owËlk xdgêwPËdk oit gøweK ovLøwt gwŠwly ÌhwUwkkw RwZytZwgwËbk opR ÌþíwMwËd AwKÚÄ pËt, gwŠwlyk pwËZ qiZw Awdwk iwcøËi opËR oÖËjwM-oÖxgcw lwËhk Awmwt jwËbkËK ÌhwU xbËtxQl, Zwkw qiZwt dw ÌjËZ ewkwk ek ekB jLd m¢Øeq gwŠwly RwxZk iËcø xgËhb oÙxÄk DË¥Ëmø GKUw AvËmk oóeb lÖËUk Awpµwd Rwdwl I oÖËjwM KËk xbl Aixd AMÞeúPwu xPìZw dw KËk ZwuqxYK lwËhk Awmwt lÖU ÂkØ KËk xbl„ RwZytZwgwËbk xPìZw iwaw ÌaËK DËg ÌMl, mÔËdø xixlËt ÌMl„ ZwuqxYK ÑgnxtK lwËhk Awmwt m¢Ø eËqk pËt KwR ÂkØ Kkl„ Aaêwu opR eÞwx®k eÞxZ AwKnêY gwŠwly Rd-PxkË¢k xgËmn ÑgxmÄø„ Gk iÔl KwkY ptZ gwŠwly RwxZMVd eÞx¢ßtw oÖbyNê gw oÖeÞwPyd dt„ jwk fËl ÑdxZKZw Ìgwc GLdI bÙs xhx£ ewt dwB„

 

(2) gwŠwly ciêwâQdíZw gmZ owóeÞbwxtK :

 

oiwR AgZËlk owcwkY gwŠwly ciêyt iwdxoKZwt AwâQdí„ fËl xhdí ciê gw oóeÞbwËtk iwdÖËnk eÞxZ opwdÖhÔxZk ewaêKø kËtËQ„ þñ-ciêËMwË¢k iwdÖËnk oóeb lÖU Kkwk ÌqË¢ Ìj opwdÖhÔxZ Rdôwt – xhdí ciê-oóeÞbwt gw ÌMwË¢k ÌlwËKk eÞxZ Zw pt dw„ 1971 owËlk GZ gøweK lÖËUk iËcøI iÖoliwd oóeÞbwËtk gwRwËkk ÌKwd Nk gw gwry gw MÞwËik ÌKwd gwry lÖU pËtËQ gËl Âdw jwt dwB„ owóeÞbwxtK bÙxÄhxŠk KwkËYB ÌoUw pËtËQ„

 

GB gøweK lÖUewËUk iËcøI gøwxZ¢ßi Ìj xKQÖ xQl dw Zw dt„ ZËg ovLøw gw exkiwËYk xgËgPdwt Ìo ovLøw cZêËgøk iËcø eËr dw„ Ìjid Awrewrw MÞwËik ZuKwlyd Pwk-e^wP pwRwk RdovLøwk iËcø iw¢ xZd xK PwkxU exkgwk iw¢ lÖU KËk dwB„ AgþÿwUw ogê¢B GkKi„ AìZZ ZuKwlyd gÙp£k fxkbeÖk AéËlk Kaw glËZ ewxk„ ÌQwU ÌQwU AËdK MÞwËik GKmZ hwM exkgwËkk ÌlwKRdB lÖU KËkËQ, Aaêwu eÞxZUw exkgwËkk ÌKwd dw ÌKwd oboø xpëbÖËbk gwry lÖU KËkËQ„ 

 

Agmø GB eÞoËŠ G Kaw glw AeÞwoxŠK pËg dw Ìj, gwŠwly iÖoliwd oóeÞbwËtk iËcø lÖËUk GB eÞgYZw BolwËik ciêyt xmqw gw HxZËpøk iËcø xdxpZ kËtËQ„ Bolwi ciê RdôKwËl jLd jÖ¦ I oxpvoZwk icø xbËt eÞxZÅw lwh KËkËQ, ÌoB  oit ÌaËKB Gk k£ßgyR ÌkwxeZ pËtËQ„ BolwËik etM¹k jÖ˦k ek xgxRZ AiÖoxliËbk ogxKQÖ lÖUËK jwËtR KËk xbËtËQd ‘ iwËl MxYiZ’ xpowËg„ xgxRZ oiwR gw RwxZk ÂcÖ þÿwgk-Aþÿwgk oóebB dt – ZwËbk iw, Ìgwd, gD, ÌQËl-ÌiËtop ogxKQÖ„ jÖ¦gëby xpowËg – lÖËUk oóeb xpowËg ZwËbkËK iÖoxli Ìjw¦w I Zwk ÌdZwËbk iËcø ebijêwbw AdÖowËk hwMwhwxM KËk ÌbItw pZ„ dgy xdËRI Zwk hwM xdËZd„ GB pwbyo I BxZpwËok Kaw ogwB RwËd„ ÌoB lÖUZkwËRk Pxk¢ okwoxk kË£ßk iwcøËi dw pËlI xmqw I HxZpø ÌaËK Ggv gøgpwxkK eÞx¢ßtwk icø xbËt GB exl-Kwbwk ÌbËmk ciêwìZxkZ iÖoliwdËbk D£k eÖkØnËbk iËcøI ov¢ßxiZ pËtËQ„ GB eÞoËŠ GKUw oÖþeÄ DbwpkY xbg„ ÌlLwk eÞaixbËK DËÁxLZ lÖUZkwRKwky ÌdZÚþÿwdyt gr MÞwi Awrewrwk owcwkY xKQÖ ÌlwK jLd eÞaËi lÖU ÂkØ KËk ZLd Awrewrw MÞwËi mðÂk gwryËZ gogwoKwky iIlwdw ÌiwfwËŒl ÌpwËod, jwËK ZLd Dik dMËkk iIlwdw glËlB eÞwt ogwB xPdZ, Ggv Bolwiy šwËdk GKRd ex¡Z gøx£ß gËl RwdZ xZxd ZwuqxYKhwËg fËZwtw xbËld, ‘xpëbÖËbk oiþæ oóeb lÖU Kkw jwËtR, GUw “iwËl MxYiZ”„ KwkY G jÖ¦ pËâQ BolwËik xgËkwxcZwKwkyËbk oËŠ Bolwi cËiêk gw iÖoliwdËbk jÖ¦„’ GB g£ßËgøk ek lÖUKwkyËbk iËdwgl ÂcÖ mZ†Y dt, iËd pt pwRwk †Y ÌgËr xMËtxQl„ ZwËbk iËdk iËcø ekþñwepkËYk ÌqË¢ Ìj x§cw xQl Zw ciêyt eÞhwËg GËKgwËk ÌKËU ÌMl„ GB ckËdk g£ßgø Ìo oit dwdwd RwtMw ÌaËK ÌQwU-gr dwdw Bolwiy ex¡ZËbk §wkw owkw ÌbËmB eÞPwxkZ xQl, jw gwŠwly iÖoliwd lÖËUkwËbkËK lÖËU DuowxpZ KËkxQl„ ÌoB oit Bolwiy bmêd I BxZpwËok GBog ex¡Z gøx£ßkw Bolwi cËiêk GKUw iiêgþç Z×Ël cËkxQËld„ gwŠwly RwZytZwgwËbk xgPwËk xKvgw iwdxgKZw I ÑdxZKZwk xgPwËk jZ KbjêB ÌpwK Bolwi ciêyt bmêd AdÖowËk ÌoUwB xQl þñwhwxgK„ GUw BolwËik AìZgêþçk GKUw xdiêi eÞKwm iw¢„

 

GB eÞoËŠ GLwËd DËÁL Kkw eÞËtwRd Ìj, D£ß iIlwdw ’71-Gk 16B xWËo¹Ëkk GK/bÖB xbd AwËMB Mw XwKw Ìbt Ggv ©ØZ ewxlËt hwkËZk AwRiyËk LwRw-itdÖ¥yd xPmzxZk iwRwËk AwmÛt MÞpY KËk„ Gkek Ìo 8/10 gQk RyxgZ xQl, xKìç KLdI gwvlwËbËm AwËo dwB„ Awrewrw MÞwËi gogwoKwky Zwk bÖB ÌQËl iwËS iËcø AwRiyËkk D£ß iwRwËk ÌjËt ÌbLw KËk AwoËZw„ gr ÌQËlk dwi owpwŠyk, Ìo icÖLwlyËZ AgxþÿZ ‘fxkbeÖk xPxd Kl’-G PwK×ky KËk„ ÌQwU ÌQËlk dwi AwliMyk – gwryËZ ovowk KËk„

 

(3) gwŠwly k£ßewZ xgiÖL I Ki oxpvo :

 

eÞoŠ¢ßËi GB xgnt DËÁL Kkw eÞËtwRd gËl iËd pËâQ Ìj, GZ gøweK AwKwËkk, glw PËl ipw gøweK AwKwËk lÖUewËUk iËcøI xKìç gwŠwlykw xgËmn ÌKwd pZøwKw¡ NUwt dwB„ xixlUwkykw lÖËUk Rdø D§Ö¦ Kkwk owËa owËaB Ìjid gøweKhwËg iwdÖn lÖËU owrw xbËtËQ, xdËRkw Duowpy pËt lÖU KËkËQ, ÌZidhwËg ÌoB AdÖowËk xKìç pZøwk eËa eÞËkwxPZ pt dwB„ ZwpËl ptËZw gøweKhwËg iwdxgK ipw xgejêt oÙxÄ pZ„ Aaêwu glw jwt AxZËlwh gmZ gwŠwly iÖoliwd oóeÞbwt AiÖoliwd eÞxZËgmyËbk oóeb lÖU KËkËQ, xKìç pZøwjš PwxlËt xdÅ×kZwk ekwKwÅw ÌbLwt dwB„ Aaêwu gwŠwly iÖoliwd owcwkYhwËg Ìlwhy xKìç xdÅ×k pZøwKwky dt„ ptZ k£ß ÌbLËZ ht ewt gw Zw ÌbLwt Ahøþæ dt„ þñwËaêk Rdø Pki dyPZw AwËQ – xKìç opËR Pki xdÅ×k pZøwKwky pt dw„ RwxZ xpowËg gwŠwlyËK Pki Ìlwhy glËlI GB xgPwËk Pki xdÅ×k glw PËl dw„ AìZZ ’71 KwleËgêk AxhšZw AdÖjwty LÖg Ìgmy xdÅ×kZw Zwk PxkË¢k eÞcwd xbK dt„

 

Awk GKUw lqYyt xgnt, Ìj hwËg lÖU pËtËQ Ìo hwËg Ìjid pZøwjš pt dwB ÌZid dwky cnêËYk xbËKI ÌohwËg gwŠwly jwt dwB„ gøxZ¢ßiy xKQÖ NUdw NUËZ ewËk – ZËg Ìo kKi ÌKwd NUdw Awiwk iËd erËQ dw„ owcwkY oiËtI oiwR xgËkwcy þñùe ovLøK bÖÄ P¢ß G kKi NUdw NUwËZ ewËk – ÌoUw gøxZ¢ßi„ xKìç lÖËUk oit ewxKþæwdy xixlUwky I xgpwky gwxpdy I eËk kwRwKwk gwxpdy G RwZyt KwËR RxrËtËQ – xKìç gøweK lÖUewËUk oit owcwkY gwŠwlykw pZøw I cnêY KwËR lÖËUk iZ RxrËt eËr dwB„ GUwËK gwŠwly PxkË¢k GKUw BxZgwPK xbK xpowËg xPxpßZ Kkw ÌjËZ ewËk„ cËiêk ÌbwpwB xbËt jZB DÆwxd AwoÖK ’71-G GB eËa Zwkw gøweKhwËg jwt dwB gËl Awiwk iËd pËtËQ„ gÖSw jwt jÖ¦-exkxþÿxZËZI jÖ¦gëby gw xgciêy dwky cnêY Ggv xgciêy pZøwk ÌqË¢ ewxKþæwdy iÖoliwdËbk iËZw gwŠwly iÖoliwdkw 1971-G Bolwiy HxZËpøk AdøZi ÑgxmÄø bÖBxUËK hwlhwËg k® KkËZ ewËk dwB„ 

 

 

Deovpwk

 

DeËkk NUdwxU oiMÞ ÌbËmk ÌeÞxqËZ GKxU iw¢ GlwKwk AxhšZwk xggkY Ggv xgËmönY, jw ÌoB oitKwk ÌbËmk owixMÞK AgþÿwËKI AËdKwvËm eÞxZfxlZ KËk„ G NUdwk ek eÞwt 38 guok Kwl AxZgwxpZ pËtËQ„ 1971-Gk þñwcydZw jÖ˦k exkYxZËZ eÞwt 37 guok eÔËgê  eÔgê gwvlw þñwcyd gwvlwËbm kwÄÛ xpowËg eÞxZxÅZ pËtËQ„ GB byNê oiËtk MxZcwkwt G ÌbËmk oiwR I kwËÄÛ Ìjid AËdK gþçMZ exkgZêd NËUËQ  ÌZid gwŠwly Rd-iwdo I PxkË¢I xdúPt Ki-Ìgmy exkgZêd NËUËQ„ ZËg gþçMZ ÌqË¢ DdítËdk ÌjU×K× ÌQ^wtw ÌlËMËQ gwŠwly Rd-iwdo I PxkË¢ Zwk KZU×K× BxZgwPK eÞhwg eËrËQ Ìo eÞmí AwR oŠZhwËgB Kkw jwt„ Ìj ÌKwd GKxU ÑdkwRøiÔlK exkxþÿxZËZ xhdí kÕËe Ggv xhdí ÌqË¢ pËlI ’71-Gk diÖdwk Ìj xggkY xblwi Zwk eÖdkØx£ß Ìj NUËg dw Zwk xdúPtZw ÌKwawt? RdiwdËo lÖŸdekwtYZw gw AxZ Ìlwh awKËl ZwËK KwËR lwMwgwk Rdø mx£ßk Ahwg hxgnøËZI Ìj pËg dw Zw Awikw Ky KËk gxl? AZyËZ gxp:mx£ßËK B¬d xbËZ Awikw ÌbËLxQ„ hxgnøËZI xhdí kÕËe pËlI gxp:mx£ßk hÔxiKw ÌbLw ÌjËZ ewËk„ Awk Zwk Rdø ciêB Ìj B¬d pËg Zwk xK iwËd AwËQ? lÖŸdekwtYZw awKËl ZwËK DËÆ xbgwk Rdø B¬Ëdk Ahwg NUwk KwkY dwB„ ÌoUw Ìj ÌKwd GKUw xKQÖ pËZ ewËk„ G Kaw iËd kwLw eÞËtwRd Ìj, gwŠwly iÖoliwd RdZw eÞaËi xdR DËbøwËM lÖËU dwËi dwB, ewxKþæwdy kwÄÛ Ggv Zwk pwdwbwk Ìodwgwxpdyk eÞmÛt I DÆwxd ÌeËtB Zwkw Ìo KwËR ÌdËixQl„ 

 

 

 

(3) diÖdw : MwËtgy iwRwk

 

gwŠwly oiwR I Rygd NxdÅ owxpxZøK Ñotb ItwlyDÁwpz-k ‘lwl owlÖ’ DedøwËok dwtK ‘K×ovÆwk, mVZw, eÞZwkYw Ggv A¬xgmðwËok eÞZyK pËt IVw ixRb, Ìj xKdw eÞPxlZ eÞawËK xUxKËt kwLËZ Pwt, Pwt oiwËR AeÞxZpZ qiZwk AxcKwky pËZ„ Ìo Rdø Ìpd KwR dwB jw Ìo KËk dw„’ ÌZid gto gw gÖx¦k AxcKwky dw pËtI owiwdø 10/12 gQËkk GKxU gwlKI Ìj eÞPxlZ GB oiwR gwþægZwt Ìjd-ÌZd eÞKwËkI ÂcÖiw¢ oiwËRk A¬-ciêwâQdíZwk KwkËY iwdÖnËK KyhwËg AxZ opËR eÞhwxgZ KkËZ ewËk, ZwkB GKxU diÖdw-NUdw xgcÙZ gw gYêdw Kkg„

 

NUdwxU 1975 owËlk iwPê Aagw GxeÞl iwËok eÞai xbËKk pËg„ jZbÔk iËd erËQ Ìo oit ÑPZwly fol DËV ÌMËQ, iwV f^wKw„ NUdwxUk oËŠ gøx£ßMZhwËg Awxi RxrËt eËrxQlwi„ ZËg opwtK mx£ß xpowËg dt; xgËkwcy eq xpowËg„

 

NUdwk xbd xgKwËl erìZ Ìglwt AwiwËbk ZuKwlyd ewxkgwxkK xdgwo M¬Lwly MÞwi ÌaËK Ìp^ËU eÞwt AwrwB iwBl bÔkgZêy KwiwkLwly gwRwËk jwxâQlwi„ Ìo oit A¢ GlwKwk K^wPw kwþæwt ÌKwd xkKzmw gw høwd RwZyt jwdgwpd PlZ dw„ ZwB AhøwogmZ LÖg þñâQëbhwËgB p^wUËZ ewkZwi„ iwxUk K^wPw kwþæw iwËS-iËcø hwŠw, gwlÖit„ dbyk ewr ÌN^nw Ìgxrg^wËck kwþæw cËk M¬Lwly oyiwdw AxZ¢ßi KËk f×lgwry MÞwËik oyiwdwt eÞËgËmk oit Kwlwi dwËi f×lgwryk GKxU jÖgK AwiwËK owlwi RwxdËt oŠ xdl„ owlwËik Rgwg xbËt dwdw eÞoËŠ Awlwe KkËZ KkËZ gwRwËkk eÞwt  DeKËŸ GËo WwdxbËKk ÌQwU fw^Kw iwVUwk ek GKUw f^wKw gwryk bxqY ewËm KËtKmZ iwdÖËnk hyr ÌbLlwi„ eÞaËi iËd Kklwi ptËZw, ÌKwd M¡ËMwl iwkwiwxk„ xKìç ekqËYB iËd pl iwkwiwxkk iZ xKQÖ dw„ iwkwiwxk ÌPPwËixPk ÌKwd lqY dwB, GËKgwËk mwìZ„ xKQÖ GKUwËK ÌKëbÛ KËk eÞwt Adr GKUw RUlw„ pwlKw hwËg bÖB GKRd PlwPl KkËQ iw¢„ KwlwiËK xRšwow Kklwi, ‘Ky gøwewk AdÖiwd KkËZ ewk?’ I gll, ‘RwpwËRk gwryËZ dwxK GKUw MwËtgy Kgk DËVËQ oøwk, Awexd ÌmwËdd dwB? ÌoLwËdB ÌlwËKk hyr RËiËQ„’ Awxi xRšwow Kklwi, ‘Ky glËl? MwËtgy Kgk?’ Ik D£k ‘Ry oøwk, LÖg gÖRÖMê ÌlwËKk iwRwk dwxK!’ Awxi gllwi ­ ‘Z×xi ewMl pËl dwxK? MwËtgy Kgk gw iwRwk Awgwk IËV ÌKid KËk!’ I gll, ‘oøwk o®wLwËdËKk Ìgmy pËt ÌMl, Gk iËcøB jËaÄ ÌlwK oiwMi ÂkØ pËtËQ„ Ìgm bÔk ÌaËKI ÌlwK AwoËQ ÌbLËZ„ ¢ßËiB hyr gwrËQ„ ÌlwËK etow-KxrI xbËâQ oøwk„’ Awiwk iwawUwk iËcø Ìjd GKU× S^w KËk DVl„ Zw pËl GLwËdI GKUw Kgk gøgow ÂkØ pËt ÌMl! qxYK eÔËgêk pwlKw idUw xdËiËnB hwky pËt ÌMl„ Kaw glËZ BâQw pxâQl dw„ b^wxrËt GK xixdU hwglwi„ KZêgø-KËiêk GKUw ZwuqxYK xo¦wìZ xdlwi„

 

MZ o®wpLwËdK XwKwt xQlwi„ MZKwl o¬øwkwËZ XwKw ÌaËK xfËkxQ„ ¸iYRxdZ xKQÖUw KõwxìZk KwkËY gwRwËk ÌKwawI gxo dwB gw Ìbky Kxk dwB„ ZwB Kaw eÞoËŠI G ckËYk Lgk ZLd KwËd AwËo dwB„ GLdB gwcw xbËt Kgk ÌhËŠ dw xbËl RiRiwU Kgk gøgow PwlÖ pËt jwËg„ KwlwiËK gllwi, ‘PËlw„’ eÞoŠZ Ìgwc pt DËÁL Kkw eÞËtwRd Ìj, Awiwk Qw¢ RygËd kwËRëbÛ KËlËR erwÂdwk oit 1965 owËlk ÌmnwËcê M¬Lwly I f×lgwryk jÖgKËbk xdËt GKxU jÖgK oxixZ MVd KËkxQlwi Ggv ZwËbk xdËt Awiwk DËbøwM I eÞËPÄwt GlwKwgwoyk ox¢ßt opwtZwt M¬LwlyËZ GKUw eÞwaxiK xgbøwlt eÞxZÅw Kkw pËtxQl„ QÖxU ÌeËlB iwËS-iËcø xgbøwltxUËZ Kõwo xdZwi„ ÌoB oiËtk Qw¢ËbkËK ÌKwd hwl KwËR WwKËlB AËdK oiËtB AËdKËK Awxi ÌeËtxQ„ Awiwk Dek ZwËbk GKUw xgmðwoI AwËQ„ Kwlwi ÌZixd GKRd eÞw£ßd xgmðwoy Qw¢„ (1990 Gk bmËK GB xgbøwlËtk ewËm Awk GKUw DâPxgbøwltI eÞxZÅw KËkxQ„)

 

jwËpwK, KwlwiËK oËŠ KËk Pwn Kkw ÌqËZk icø xbËt ÌQwU iwVUw ÌexkËt ÌlwK RiwËtZ þÿËl Ìe^#Qlwi„ obø fol Z×Ël ÌdItw gwry ovlMí RxiL¡xU iwdÖËnk ewËtk PwËe PwËe KËtKxbËdk iËcøB GËKgwËk oiZl pËt ÌMËQ„ RUlwk hyr ÌVËl xhZËk XÖKlwi„ ÌbLlwi, GKU× ÌQwU AwKwËkk KgËkk iZ, lwl owlÖËZ XwKw GKUw Ìgxb„ ÌgxbUwk PwxkxbËK AwMkgwxZ RòlËQ„ eÔgê ewËmðê KxaZ Kgk gw ÌgxbUw owiËd KËk exúPiiÖLy pËt 10/12 gQËkk GKxU ÌQËl dwiwËR gowk iZ p^wU× ÌMËr gow„ ekËd lÖxŠ, MwËt ew™wgy, iwawt U×xe, pwËZ GKxU ZQxgk Qrw„ AcêiÖxbÛZ ÌdË¢ gËo xd:m² ÌZlItwZ KkËQ gËl iËd pt„ PwkewËm RiwËtZ eÞwt 3/4 mZ xgxhdí gtoy ÌlwK„ ovLøwt xpëbÖ oóeÞbwËtk ixplwB Ìgmy„ ZdôËcø xgcgw Ggv xo^bÖk ekw ocgw DhtB eÞwt oiwd„ bBÖ-xZd iwBl bÔËkk drËKwYw I mwxìZeÖËkk ixplwkwI kËtËQ gËl xRšwowt Rwdw ÌMl„ Awiwk owiËdB xo^bÖk ekw KËtKRd ixplw lwl owlÖ KweËr Ìiwrw ÌgxbxUk Dek xKQÖ AwcÖly, xoxK, K^wPw UwKwk iÖbÛw xbl„ ZwËbk gwry xRšwow Kkwt ÌKD gll ­ mwxìZeÖk, ÌKD gll ─ drËKwYw„ Awxi bÖB xZd xixdU bw^xrËt oiMÞ gøwewkUw ÌbLlwi„ Zwkek ZQxg erw ÌQËlxUËK xRšwow Kklwi, ‘G†xl Ky?’ iËd pËâQ I oklhwËg D£k xbl, ‘xbd bËmK AwËM kwËZ AwiwËK þñËeí GKRd gÖrw KwËil ÌlwK glËld, GBLwËd Awiwk iwRwk AwËQ, Z×B exkûKwk exkâQdí KËk kwLxg, jZí Kkxg„ ÌZwk oItwg pËg, ÌKwd Ahwg pËg dw„ Awxi ZLdB DËV GLwËd GËo ÌbxL ÌQwU GKUw Kgk„ eÞxZkwËZB GKU× KËk gr pËâQ„’ xhZkUw Awiwk Aw†Ëdk iZ RòËl DVËlI mwìZhwËg gllwi,    ‘Z×B Ìbwtw-Kwlwi KZU×K× Rwxdo? gl, Awxi ÂdËgw„’  I AwiZw AwiZw KkËZ awËK, Pwe ÌbItwËZ I gll, ‘Awxi GKUw Kliw Rwxd, eÞai KliwUw„ Awk Rwxd dw, ÂcÖ AwÁw AwÁw Kxk„’ Awxi gllwi, ‘Z×B eÞwt xKQÖB Rwxdo dw; Awk ÌZwk KwËQB þñËeí ÌbLwËlw? ZwQwrw ÌKwkwd pwxbo AdÖowËkI GkKi ÌKwd Kgk DVËZ ewËk dw„ GB h¡wxi ÌKwaw ÌaËK xmËLxQo myNÞ gl? ─ dw pËl, ÌZwk KewËl Lwkwe AwËQ„ myNÞ oxZø Kaw gl„’ GhwËg ¢ßiwìñËt Awxi Pwe xbxâQlwi„

 

ÌoB oit RiwËtËZk bxqY-eÔgê ËKwËY GKU× bÔËk b^wrwd bwItwËl gw dËl ewrwt gwry, BDxdtd exknb oboø AwxRR ÌiwÁw Ggv Zwk owËa MùekZ GLwd ÌaËK 50 MR bÔËk G MÞwËik gËdxb ÌiwÁwgwryk jÖgK ÌkRwDl Kxki Ìiwpd ÌiwÁw Awiwk KwËQ AwoËlw„ Ìi¹wk glËlw ‘iwýUwk owg, Awexd cËiêk gøwewk xdËt LwiLw Uwdw-Ì^pPrw KkËQd ÌKd? IËK þñeí ÌbxLËtËQ, MwËtgy Kgk DËVËQ„ AwikwI Kxbd cËk ÌbLxQ„ Awexd IËK LwiwLw ciKw-cixK KkËQd ÌKd?’ Awxi gllwi ‘Ìi¹k, GUw ÌiwËUI cËiêk KwR dt, gkv AcËiêk KwR„ ÌKwkwd pwxbo iËZ GkKi NUdw NUËZ ewËk dw„ ÌoUw Awxi ÌRËdB glxQ„’ Ggwk Ìiwpd ÌiwÁw GxMËt GËo glËlw, ‘dw hwB, gwcw ÌbItwUw xVK pËâQ dw„ xdËR cËiêk eÞxZ Dbwoyd gËl ogwBËK Zw hwgwUw xVK dt„ IËK þñËeí ÌbLwËZB ewËk? ZwB gËl Ik Dek RÖlÖi Kkw xVK dt„’

 

Awxi þæxºZ pËt ÌMlwi„ KwkY GlwKwk eÞxZUw ÌlwKB ZLd RwdZ Ggv GB bÖB gøx£ßI hwl KËkB RwËd Ìj Awxi jÖx£ßpyd ÌKwd KwR Kxk dw Ggv xiaøw KawI gxl dw„ ÌKwkwd-pwbyo AdÖowËkI Ìj G ckËYk NUdw pt dw, Ìo Awxi dw ÌRËd gxl dwB„ Awxi dw Rwdw Kaw xdËt ZKê Kxk dw; – GlwKwgwoy Zw RwËd„ M¬Lwly MÞwËi ZLd ejêìZ eÞwaxiK xgbøwlt eÞxZÅwt Awiwk hÔxiKw, 1970 owËl KwiwkLwly KËlR eÞxZÅwt Awiwk †kØZòeÔYê hÔxiKw, 1974 owËlk ÌmËnk xbËK KËlËRk AwxaêK bÖkgþÿw bÔkyKkËY †kØZòeÔYê hÔxiKw ewld, KwiwkLwly gwRwËk 1966-’67 owËl ‘oÖcy ovN’ I eËk ‘oÖcy-gw¬g’ Kõwg eÞxZÅw Ggv KõwËgk iwcøËi GlwKwt owiwxRK KløwYiÔlK KwR exkPwldwop 1969 owËl fxkbeÖk ÌRlw mpkop GZbéËl Awiwk ox¢ßt hÔxiKwk KwkËY Awiwk eÞxZ GlwKwgwoyk GKUw Awþÿw xQl„ ÌoB gËl AwxiI pVwu xo¦wìZ xdËtxQlwi Gog h¡wxik KwjêKlwe g¬ KkËZ„ xKìç D£ß bÖB gøx£ßk hÔxiKwt Awxi LwxdKUw xPxìZZ pËt erlwi„ DexþÿZ ÌlwKRdI P×ePwe„ AwiwËK oiaêd KkËQ dw„ šwd gw jÖx£ßk mx£ß §wkw gw ÂcÖ KløwYiÔlK ÌKwd xPìZwk §wkw G h¡wxi awiwËdw jwËâQ dw gwŠwly oiwR AgZËlk iwdÖËnk ÌPZdwk ÌKwd iwd dw awKwk KwkËY„ ZwB ©ØZB AwiwËK ÌK#ml ewùUwËZ pl„

 

D£ß bÖB gøx£ßk Awex£ gw gwcw bwd Ggv DexþÿZ RdZwkI ZwËbk eÞxZB dykg oiaêËdk hwg ÌbËL Awxi gllwi, ‘xVK AwËQ, Awxi ÌZwiwËbk Kawt GB iÖpÔËZê awixQ, xKìç Awiwk Kaw oxVK xK dw ÌoUw jwPwB Kkwk Rdø GLdB gwRwk RwËi ioxRËb ÌjËZ pËg„ BxZiËcø iwMxkËgk dwiwËRk oit pËt ÌMËQ„ ÌoLwËd ioxRËbk Biwi op AwËliMËYk KwËQ ÂdËZ pËg ÌKwd MwËtgy Kgk DVËZ ewËk xK dw?’ ZKêKwky bÖB Rd op oKl RdZwËK Awpµwd Rwdwlwi ioxRËb ÌjËZ„ Ìgm xKQÖ ovLøK Awiwk owËa ÌjËZ kwxR pl, xKìç ZKêKwky bÖB Rd Awk ÌMl dw„ ioxRËb ÌjËt ÌbxL dwiwR Awkº pËt ÌMËQ„ ogwBËK xdËt GKU× AËeqw Kklwi„ dwiwR Ìmn ejêËt xQl„ ZwrwZwxr-B Ìmn pl„ eÞaËiB KwiwkLwly BDxdtËdk ZuKwlyd ÌPtwkiøwd Rdwg kØþçi Awly Lwd Ggv Zwk ekek-B ioxRËbk Biwi Awrewrw xdgwoy Ìi#lhy gmwkZ owËpg ÌgkØËld„ Awxi ZwËbk KwËQ eÞmí Kklwi, ‘MwËtgy ÌKwd Kgk iwxU f^×Ër DVËZ ewËk xK?’ Zwkw ftowlw xbËld, ‘dw„’ Zwkek oxgþæwËk NUdw gllwi Ggv ioxRb ÌaËK iw¢ 2/3 mZ MR bÔËk GB AdwPwËkk DËâQb AwËMB pItw DxPZ xQl gËl bwgy Kklwi„ Zwkw glËld, ‘Awikw Rwxd dw„’ Awxi gllwi, ‘ZwpËl GLdB PlÖd„’ ÌPtwkiøwd owËpg xdËR GxrËt jwgwk Rdø gÙ¦ Biwi owËpËgk Dek hwk xbËt glËld, ‘Awiwk RkØky KwR AwËQ, ZwB Awxi Pllwi„’ xZxd PËl ÌMËld„ Ìi#lhy owËpgËK oËŠ KËk ÌoB iwRwËkk KwËQ ÌjËt ÌbxL ÌQËlxU ÌohwËgB gËo AwËo„ hyr KËi ÌMËQ„ ZgÖI AùexKQÖ iwdÖn AwËQ„ Ìi#lhy owËpg glËld, ‘Kgk ÌkwR ÌKtwiËZk ek eÖdkؤwËdk xbd Qwrw DVËZ ewËk dw„ ZwI Ìoxbd Kgk ÌaËK ÂcÖ ÌlwK DVËg, ÌKwd Kgk dw„ Z×xi Kwk Kawt KyhwËg GUw KËkËQw, gËlw?’ xKìç ÌQËlxU xKQÖËZB oZø Kaw glËQ dw„ AgËmËn Awxi gllwi, ‘ÌKwbwl Awd„ Kgk L^ÖËr ÌbLg Ik xhZk Ky AwËQ?’ ÌQËlxU ZgÖI dwËQwrgwëbw, GKËNËtxi þñeí gYêdw KËk ÌMl„ ogwBËK xgmðwo KkwËZ Pwt Ik Mùe„ ÌmËn hynY ÌkËM xMËt gllwi, ‘ÌKwbwl Awd, dBËl ÌZwËK xexUËt pwZ-ew ÌhËŠ xbg„’ Zwkek Ik gwryk xhZk ÌaËK ÌK Ìjd ÌKwbwl Ìgk KËk xbl„ Awxi xdR pwËZ KgkxUk iwxU ÌflËZ ÂkØ Kklwi„ AwlMw iwxU opËRB ÌKËU Ìflw ÌMl„ Aùe xdËPB GK L¡ Klw MwQ„ K^wPw-B xQl„ iwxUk xdËP awKwt 10/12  xbËdI ÌiwËUI ÂKwt dwB„ Klw MwËQk xdËPB m£ß RxiËdk iwxU„ gllwi, ‘DeËkk AwMlw iwxU ÌKwd RwtMw ÌaËK GËdxQo? glËlw, ‘LwËbk icø ÌaËK„’ Zwkek gllwi, ‘og Kawk D£k xVK xVK xbxg, dBËl GLwËd oxZø Kgk ÌKËU ÌZwËK RøwìZ Pwew xbËt iwRwk gwdwg„ dwi xbg RøwìZ iwRwk„’ ZZqËY I hyZ-oìèþæ„ og Kaw LÖËl gll„

 

KËtKiwo eÔËgê Ik GK AwZôyËtk oËŠ XwKw xMËtxQl„ KwËRk ÌQËl xpowËg KËtK iwo GK gwowt xQl„ ÌoB gwowk AbÔËkB GKxU iwRwk xQl„ ÌoLwËd KËtK iwo cËk iwRwËkk KiêKw¡ ÌbËL ÌbËL Ik iËdI Ìlwh RËdô„ G kKi GKUw iwRwk gwdwËZ ewkËl Ik  Ahwg awKËg dw„ KwkY iwRwËk iwdÖn AËdK etow Ìbt, PwBËZI pt dw„ ÌoB Ìlwh ÌaËKB exkKùedw iwxfK GB iwRwkxU Ìo KËkxQl„  gwgw-iwk oóixZ xdËtB G KwRxU ÂkØ KËk„ iwRwkxU pËt-B xMËtxQl glw jwt„ ÌlwËK etow ÌbItw ÂkØ KËkxQl„ IËbk exkKùedw xQl eËk iwRwkxU ewKw Kkw„ Zwkek ¢ßiwìñËt Ddítd Kkw„ iwRwËkk gøgow Ìj LÖg lwhRdK Ìo oóeËKê Zwk LÖg Awþÿw xQl„ Awiwk xgËkwxcZwk KwkËY Zwk þñeíowc ÌhËŠ ÌMl„ NUdwk dwtK ÌoB ÌQËlxUk dwi Ìiwþæfw„ gwËek dwi RwpwËR„ RwpwËR ZLd KwiwkLwly gwRwËk K×xlk KwR KkËZw„ 12/14 gQk eÔËgê RwpwËR KwiwkLwlyk gwry xgx¢ß KËkËQ„ xZd hwBËtk iËcø Ìiwþæfw gr„ gZêiwËd Ìo høwd Pwlwt„

 

MwËtgy iwRwËkk NUdwUw xdËt iwdÖËnk iËd Ky x¢ßtw, eÞxZx¢ßtw pËtxQl Zw ÌbLw jwK Ggv ÌoB oËŠ Kkw jwK gwŠwly Rd-PxkË¢k xKQÖ ÑgxmËÄøk xgËmönY„

 

Rd-iwdËok x¢ßtw-eÞxZx¢ßtw I ÑgxmÄø xgËmönY :

 

ÌKwdz Awox£ß ÌaËK Ìo xbËdk gwlK Ìiwþæfw MwËtgy iwRwk Mrwk eÞËPÄw xdËtxQl Awmw Kxk ewVKgÙËëbk KwËQ ÌoUw exkûKwk„ XwKwt ÌjËt iwRwk ÌbËL Ggv Zwk AwËtk gøgþÿw ÌbËL Ìo AwKÚÄ pËtxQl AdÖkÕe GKUw gøgþÿw MËr ÌZwlwk Rdø„ gwŠwly oiwR AgZËlk ciêwâQdí id-iwdxoKZwk gwþæg kÕe ÌbËL AwKÚÄ pËt Ìo GB gøgowt dwiËZ ÌPËtxQl„ eÞaiZ, Ìo KÚZKwjêI pËtxQl„ oiwËRk Adø ÌKwawI ÌaËK Ìo gwcwk oóiÖLyd pt dwB„ oiwËRk MrerZw owcwkY iwdÖn xgdw gwËKøB Zw ÌiËd xdËtxQl„ Ìo eÞwt dwgwlK ÌQËl pËlI ÌKD ÌKwd eÞmí ÌZwËl dwB„ oiwËRk oËPZd AvËmk KwQ ÌaËK jLd eÞmí D¤wxeZ pl Ìo oit gkv Zwkw dwgwlK ÌQËlxUËKB owpwjø Kkl„ Zwk iwËd oiwR AgZËlk gwŠwlyk owcwkY eÞgYZw pËâQ A¬-ciêwâQdíZw„ ÌoLwËd Zwkw ÌKwd jÖx£ß xbËt xgPwk-xgËgPdw KkËZ dwkwR„ oËPZd iwdÖËnk gwþæg jÖx£ß ZwËbk id:eÖZ dt„ Gid xK ekyxqZ oiwR xpÐZny ou gøx£ßk g£ßgøI G oit opËR ZwËbk iËcø KwR KËk dw„ GB A¬ APlwtZd iwdxoKZwk RM¥l ewak eÞwt eÖkw oiwËRk Dek ÌPËe gËo AwËQ„ GUw ÂcÖ iÖoliwd oóeÞbwËtk iËcø dt, x§Zyt gÙp£i oóeÞbwt xpëbÖ oiwËRI oiwd hwËg eÞËjwRø„ xgËmn KËk xpëbÖ ixplwËbk iwËS Gk eÞhwg LÖg Ìgmy„ iÖoliwd oóeÞbwËtk ciêyt iwRwk gw KgËk xdx§êcwt Zwkw GËoËQ„ etow xbËtËQ„ AdÖixZ ÌeËl Ìgwc pt Kewl ÌVxKËt eÞYwi KkËZI Awdëb ÌeZ„ Ìj iwdxoKZwk KwkËY xpëbÖ oóeÞbwËtk ÌlwK iÖoliwd eyk, fxKk, bkËgËmk KwËQ jwt ÌoUw pËâQ hx£ßgwËbk iwcøËi ekËl#xKK iÖx£ßk Awmwt„ Zwk ÌpkËfk GLd ejêìZ KZUw pËtËQ? Awiwk ÌZw iËd pt dw MÞwiwéËlk AwiRdZwk iËcø ÌZid ÌKwd DËÁLËjwMø exkgZêd pËtËQ„ GidxK mpËkk owcwkY iwdÖËnk RdøI KawUw eÞËjwRø„

 

ÌkRwDl Kxki Ìiwpd ÌiwÁw I AwxRR Ìi¹wk Awiwk oËŠ ZKê KËkxQl GB ciêwâQdí iwdxoKZwk KwkËYB„ GB ciêwâQdíZwk Rdø ÌKwdUw oxZøKwk ciê ZwI AËdK oit gÖSËZ ewËk dw„ GKxbËK xgxhdí KwjêKlwËek icø xbËt Awiwk eÞxZ xgmðwo awKËlI Zwk ÌPËtI eÞglZk xQl A¬- ciêxgmðwo„ fËl cËiêk dwËi jLd ÌKwd KwR pt  ZLd eÞglZk xgmðwËok KwkËY Ìo xbËKB S^×ËK jwt„ DËÁxLZ ÌkRwDl Kxki NUdwUwk Ìgm KËtK xbd ek Awiwk owËa ÌbLw KËk AZøìZ xgdyZ hwËg gll, ‘hwB, AwoËl cËiêk dwËi KwRUw Kkwt Awikw A¬-xgmðwo ÌaËKB Ìoxbd ZKê KËkxQlwi„ AZU×K× ÌQËl Ìj GZ gr xiaøw cw¯w xbËg Zw hwgËZB ewxk dwB„ Awikw iËd KËkxQ oxZø gÖxS IËK þñËeí ÌbxLËtËQ Ggv MwËtgy Kgk DËVËQ„ jLd Awexd ioxRËb BiwËik KwËQ jwgwk eÞþæwg xbËld Ggv AdøËbk xdËt kItwdw pËld, ZLdB AwiwËbk cwkYw pl AwexdB xVK, Zw dw pËl AìZZ Awexd ÌjËZ ewËkd dw„ dw ÌRËd GZgr PøwËl™ Awexd xbËZ ewËkd dw„ Ìo gøwewËk Awikw xdxúPZ xQlwi„ ZwB Awikw Awk ioxRËb jwB dwB„’

 

GUw Zwk okl þñyKwËkwx£ß„ Zwk Pwxkx¢K ÑgxmÄø AdÖowËk Ìo KLdI e^øwËPk ÌlwK dt„ KwiwkLwlyËZ Kõwg-ewVwMwk Mrw, dwdw owiwxRK KwR, ÌLlwcÔlw, owvÆÚxZK AdÖÅwËd og oitB Ìo oklhwËgB Awiwk owËa awKZ„ D£ß Ìi¹wkI, Adø ¢ØxU awKËlI, Ìgmy e^øwËPk ÌlwK dt„ ZwB Zwk KawUw Awxi xgmðwo KËkxQ„ Zwk g£ßgøI Awiwk Kawk-B owqø xbËâQ„

 

gwŠwly iwdo owcwkY hwËg A¬-ciêwâQdí, K×ovÆwkeÔYê„ xpëbÖ-iÖoliwd ogwB„ Ggv G ÌqË¢I gwŠwly ÉRÖËM iwËZ Aaêwu ÉRÖMxeÞt RwxZ„ jwk ARoÛ DbwpkY eÞwt eÞxZxdtZ xgxhdí þÿwËd NËU awËK„ gr gr xKQÖ iwZw-iwxZk NUdw iwËS-iËcø ex¢KwËZI GËo awËK„ AwiwËbk GlwKwk ewËmB icÖixZ dbyk I ewËk gÙp£k jËmwk Zaw gZêiwËdk iw†kw ÌRlwk gwMgwxrtw MÞwËi KËtK gQk eÔËgêk GK xgkwU ÉRÖËM iwZwiwxZk NUdw eÞwt mZ gMêiwBl GlwKwËK bwkØY hwËg AwËlwxrZ KËkxQl, jwk xggkY ZuKwlyd oiËt eÞai ÌmÛYyk ogËPËt RdxeÞt ex¢Kw op xgxhdí RwZyt ex¢Kwt eÞKwxmZ pËtxQl„ GK ejêwËt KieËq ÌoLwËd eÞxZxbd 60 pwRwk iwdÖnI DexþÿZ pZ„ eËk ÌPÄw Kkg  ZwkI GKUw diÖdw AdÖo¬wd xlLËZ„

 

 

 

 

(4) diÖdw : þñËeí ewItw xPxKuow

 

gwŠwly GKxbËK Ìjid Pki A¬ xgmðwoy ÌZid oiwdhwËgB eÞP¡ AwËgMeÞgY RwxZ„ Ìo Ìjid jÖx£ß, xgPwk-gÖx¦ pwxkËt GËKgwËk Aˬk iZ ÌPwL gÖ^ËR xgmðwo KËk, Awgwk AwËgM oéwxkZ pËl ÌZixdhwËg AwËgËM ÌhËo PËl; ZLd Awk xgPwk-gÖx¦ ox¢ßt awËK dw„ ÌoB iÖpÔËZê AwËgËMk ÌoÛwËZ hwoËZ hwoËZ Zwk iËcø Ddôwbdwk oÙxÄ pËt jwt – Ìjd Ìgwc-gÖx¦pyd DdôwbdwMÞþæ GK RdoixÄ iw¢„ GB Ddôwbdw eÞx¢ßtw AxZ Aùe ovLøK ÌlwK ÌaËK ÂkØ KËk mZ mZ, pwRwk pwRwk, lwL lwL, GidxK ÌKwxU ÌKwxU iwdÖËnk iËcøI ov¢ßwxiZ pËZ ewËk„

 

GB Ddôwbdw ÌKwdz ÌqË¢ dwB? kwRdyxZ, AaêdyxZ, ciê, xPxKuow BZøwxb Ìj ÌKwd Ìq¢B GB Ddôwbdw §wkw Aw¢ßwìæ pËZ ewËk„ AwR Awxi þñËeí ewItw xPxKuow xdËt GB ckËdk Ddôwbdw gw iwZwiwxZk GKxU NUdw Z×Ël ckg„ ZËg Zwk AwËM G ckËdk xPxKuow oóeËKê eÞwoxŠK AwkI xKQÖ Kaw glg NUdwxUk Zwuejê þeÄZk Kkwk Rdø„

 

owcwkYhwËg MÞwËi-MË™, eËa-NwËU, pwËU-gwRwËk ogê¢B GB AhwMw ÌbËm A¬ xgmðwoËK ÌKëbÛ KËk MËr IVw G gøgow PlËQ jÖM jÖM cËk„ xgxhdí gr gr mpËkk Ìiwr ÌaËK mÖkØ KËk ÌLwb kwRcwdy XwKw mpËk RwZyt ioxRb gËl LøwZ gwtZ×l ÌiwKwkzkËik bxqY ÌMËUk PZòËk xKQÖ xbd AwËMI ÌbËLxQ þñËeí ewItw Jnc, ZwxgR KyhwËg xgx¢ß pt„ gZêiwËd bxqY ÌMU PZòËk jwZwtwZ dwB xgcwt glËZ ewkxQ dw I†Ëlw GLdI xgx¢ß pt xKdw„

 

iRiw xixlËt gw AËdK oit iRiw QwrwI ÌbËmk xgxhdí eÞwËìæ GLdI kikiw hwËgB G RwZyt gøgow PËl„ xKìç gøgowtyk gøx£ßZò I Klw-ÌK#mËlk KwkËY G gøgowt iwËS-iËcø Ìj gøweK Ddôwbdwk oÙxÄ pt, Zwk dxRk ApkpB ÌbËmk xghdí eÞwËìæ ewItw jwt„ G ckËdk DdôwbdwKk Agþÿw ÌLwb kwRcwdy mpËkI oit oit oÙxÄ pItwk dxRk AwËQ„ Ìjid, 1970-Gk bmËKk ÌmËnk xbËK gÖxrMŠwk IewËk GKgwk GKUw eÖK×Ëkk ewxd LwItwk xpxrK eËrxQl„ eÞZøqbmêyËbk KwËQ ÂËdxQlwi eÖK×Ëkk ewxd KËi Kbêiw£ß pItwk ekI dwxK ÌlwËKk xhr KËi dwB„ ÌNwlw ewxdB eki xgmðwËo ewd KËkËQ„ D£ß eÖK×Ëkk ewxdËK Ìo oit ‘gwMzËMwk ewxd’ glw pZ„

 

fxkbeÖk ÌRlw mpËkk bxqËY dMkKwëbw Aagw hwŠw DeËRlwk ÌKwd GK MÞwËik dwi ‘QwMlxb’„ Ìgm KËtK gQk AwËM ÌoLwËdI ipw ÉlÖþÿÔlKwky eÖK×Ëkk AwxgûKwk pËtxQl„ ewxd ÌLËlB og ÌkwM ÌaËK iÖx£ß! eÞxZxbd pwRwk pwRwk ÌlwK KËtK iwo cËk ÌoLwËd Éixr ÌLËt erZ„ GhwËg gwvlwËbËmk xgxhdí þÿwËd xgxhdí dwËi AwR†xg gw þñËeí ewItw eÖK×Ëkk ewxd gw Jnc Aagw ZwxgËRk Kwxpdy xgþæk Ëmwdw jwt„ GLd GLwËd Ìo RwZyt GKxU NUdwk Kaw glxQ„

 

2003 owËlk Kaw„ gwvlwËbËmk xgxhdí RwZyt ÑbxdËK cwkwgwxpKhwËg Lgk eÞKwxmZ pt Ìj, xSdwBbp ÌRlw mpËk Awdowk gøwËUxltËdk GK obËoøk “þñËeí ewItw” JnËc Køwëowkop xgxhdí ÌkwËMk iÖx£ß pËâQ„ Jnc ewItwk Rdø eÞxZxbd pwRwk pwRwk ÌlwK oiwMi pËâQ ¢ßigcêiwd pwËk„ ¢ßiwìñËt ovLøw gwrËZ awËK„ xZxkm, Pxlöm, eéwm, nwU pwRwk QwxrËt, pwRwk QwxrËt lwËLw iwdÖËnk RiwËtËZk ovgwb eÞKwxmZ pËZ awËK„ exúPi gŠ ÌaËKI ÌoLwËd xgeÖl ovLøK ÌlwK AwoËZ awËK„

 

gøwËUxltd AwdowËkk owcwkY Kwjê¢ßi gøwpZ pItwt KZêÙeq ZwËK iwbwkyeÖk gbly KËk Ìbt„ xKìç Zwk eÞxZx¢ßtwt ÌoxbdB xSdwBbp mpËk oiwMZ iwdÖn oÖxgmwl xixQl Ìgk KËk„ eÞmwoËdk Dek Pwe oÙxÄ pt„ Agþÿw ÌgMxZK ÌbËL eÞmwod iw¢ GK kwx¢ iwbwkyeÖk awKwk ek Awgwk ÌoB þñËeí#nc eÞw® Awdowk KxgkwRËK xSdwBbËp xfxkËt AwdËZ gwcø pt„ ÂcÖ ZwB dt, Zwk Rdø Pwk Rd ÌbpkqyI xdËtwxRZ KkËZ pt„

 

xþÿk pt o®wËp 6 xbd xSdwBbp Ggv 1 xbd (¢ßgwk) iw†kw Aaêwu iw†kwk AbÔËk Zwk xdR gwry ewZ×xrtw MÞwËi ÌkwMy ÌbËL Jnc ÌbItw pËg„ AùexbËdk iËcøB KxgkwR xo¦wìæ Ìdt o®wËp xZd xbd xSdwBbp Ggv xZd xbd iw†kw Zaw Zwk gwryËZ ÌkwMy ÌbLËg„ AwËkw xKQÖxbd ek eÖËkweÖxkhwËgB KxgkwR Zwk xdR MÞwËik gwry ewZ×xrtwt ÌaËK oKlËK xPxKuow xbËgd xþÿk pt„ G oit Zwk gwryËZ eÞxZxbd A†dzxZ ÌlwK oiËgZ pËZ awËK„

 

ewmðêgZêy KËtKxU ÌRlw ÌaËK eÞxZxdtZ gøwMhxZê ewxdk ÌgwZlop pwRwk pwRwk ÌlwK AwoËZ awËK„ AwmewËmk GlwKwk owcwkY jw¢yËbk gwËo DVwB bÖxgêop pËt eËr„ gwo QwrwI ÌUóeÖ, xkKmw-høwd Ggv icÖixZ dbyeËa AovLø UÛlwk ÌgwSwB KËk ÌlwK RiwËtZ pËZ awËK„ UÛlwËkk jw¢yËbk icÖixZ dbyk NwU ÌaËK iwBl LwËdK ea ewËt Ìp^ËU Zwk MÞwËi Ìe^#QËZ pZ„

 

iwV-NwU, MÞwiø K^wPw kwþæw ÌlwËK ÌlwKwkYø„ ÑRøÅ-Awnws-mÛwgY-Gk eÞLk Ìk#bÛ I gÙxÄ ÌKwd xKQÖB G Rd oiwMËik ÌRwtwk LwËUw KkËZ ewËk dwB„ pVwu ÌbLËl iËd pËg ptZ ÌKwd MÞwiø Ìilwk oiwËgm„ xKìç MÞwiø Ìilwt GZ ÌlwËKk oiwMi ÌZw pt dw! Awk ogwB QÖUËQ EcµêmðwËo GK xbËK„ ÌKwawI Ìilwk ÑZRme¢ dwB„ ÂcÖ gøwMhxZê ewxdk ÌgwZl„ KwËkw KwËkw gøwËM kwdíw Kkw iÖkMyk iwvo„ p^øw, ÂcÖ KxP iÖkMyk iwvo„ ÌiwkËMk iwvo pËl dwxK ipw ogêdwm pËt jwËg!

 

KxgkwËRk gwry gw AwmewËm ÌKwawI GZ ÌlwK RiwËtËZk iZ Lwxl iwV gw RwtMw dwB„ ZwB gwryk xZd xbËK xZdxU K^wPw MÞwiø kwþæwk bÖB cwk xbËt MwËt MwËt lwxMËt ogwBËK b^wrwgwk Aagw gogwk xdËbêm KxgkwËRk„ ZbwkxKËZ xdËtwxRZ pËtËQ KxgkwËRk MÞwËik xgmðþæ AdÖMZ ÌlwK gw ÌþñâQwËogK gwxpdy„ ZwËbk KwR pËâQ H xZdxU kwþæwt bÖ’ewm xbËt lwBd xVK KËk ogwBËK b^wr KxkËt ÌbItw Ggv mÙáLlw xgcwd Kkw„

 

GZ ÌlwK oiwMiËK ÌKëbÛ KËk AwËm-ewËmk ÌKwd gwry gw NËk gw MwQ Zlwt gw GKUw Kwer UwxdËt Zwk Zlwt, Aagw xUd xbËt Aþÿwty QwerwNk KËk iwËS iwËS xKQÖ ÌbwKwd gËoËQ„ kØxU, xgÆ×Uop ewd xoMwËkU gw PwËtk ÌbwKwd PlËQ hwlB„ bwi GKU× Ìgmy pËlI Ì¢ßZwËbk ZwËZ Awex£ dwB„ ewItw jwËâQ ZwB ÌZw Ìgmy!

 

KxgkwR gwry ÌaËK ÌgxkËt GKxU kwþæwt jwËg„ bÖ’ewËm ÌiËl ckw gøwMhxZê iÖL ÌLwlw ewxdk ÌgwZl Ggv Køwëowk ÌkwMyk Rdø KxgkwËRk xdËbêm iZ kwdíw Kkw iÖkMyk iwvËok DdôÖ£ß ew¢ GKU× D^P× KËk ckËZ pËg„ KxgkwR iwvo ewË¢ Jnxc †Ëlôk PÔYê xKQÖUw xQxUËt xbËg Ggv Z×Ël ckw ewxdk ÌgwZËlk xbËK GKUw KËk ‘f^×’ xbËZ xbËZ ¢ßiwìñËt owiËd GËMwËg„ GhwËg eÞwt Ìbr-bÖ’iwBl l¹w GK GKUw lwBd AxZ¢ßi KkËZ KËtK NëUw oit ÌlËM jwt„ GhwËgB GËKk ek GK lwBd AxZ¢ßi KËk KxgkwR Zwk þñeíeÞw® Jnc xgZkY KkËQ„ GhwËg owkwxbËd KËtKgwk KËk GK GKUw kwþæwk lwBd NÖkËZ pt„

 

eÞai xbËK KxgkwR dwxK ÌKwd etowB xdZ dw gËl Ìmwdw jwt„ RdxeÞtZw Aaêwu hyr gwrwk ek dyxZ ewËùU jwt„ ÌKD ÌþñâQwt bwd KkËl ÌoUw MÞpY KkËZ gwcw dwB„ fËl AdÖiwd Kkw jwt ÌþñâQw eÞb£ etowUwk exkiwY ÌdpwËtZ Ki dt„ KwkY Ìgmyk hwM ÌkwMyB xKQÖ eÞbwd KkËZ AwMÞpy„ iwËS iËcø ÌKD ÌKD ÌiwUw AvËKk bwdI KkZ„ GB etow ÌaËKB þÿwdyt ÌþñâQwËogK gwxpdy I eÞËtwRdyt ÌlwKËbk LÖmy Kkw pZ„ ÌKwd eÞmwoËdk ÌlwK gw Adø ÌKwd qiZwgwd ÌlwKËbkËKI Aweøwtd KkËZ pZ„

 

KxgkwËRk ZuKwlyd goZ gwry ewZ×xrtwk ewmðêgZêy GK MÞwËi gogwoKwky DâP xgbøwlËtk AgokeÞw® RÐdK eÞcwd xmqK Zaø xbËld Ìj, KxgkwR Zwk RdxeÞtZwk oiËt GKUw Ikm KËk, ZwËZ GKxbËd IkËm bwËdk exkiwY dMb 37 lq UwKw pËtxQl gËl xgmðþæ oÔË¢ ÌRËdxQËld„ ZËg oxVKhwËg GUw jwPwB Kkw LÖgB KxVd gøwewk„ KxgkwËRk RdxeÞtZw gw Rd-RiwËtËZk GB ÌRwtwk 5/7 iwo xUËK xQl„ Zwk ek cyËk cyËk KiËZ awËK„ hwUwk Uwd ÂkØ pt„ Zwkek Aùe xbËdk iËcøB g¬ pËt jwt GB MY-ÌRwtwk gw ‘MY xpxýUxktw’I jwËK glw jwt„

 

2005 owËl KxgkwR ZuKwlyd goZMÞwi ewZ×xrtw ÌQËr KËtK iwBl bÔËk ‘bÖMêweÖk’ dwËi GK xpëbÖ MÞwËi gwry KËkËQ„ GKxU møwËlw xUDgIËtl gxoËt cwd, Mi BZøwxb Pwn KkËQ„ xbËdk GKUw gr Avm Zwk Gog ZbwkxKËZB gøt pt„ xKQÖUw Axþÿk þñhwËgk ÌlwK„ GK RwtMwt xþÿk pËt ÌgmyqY gËo dw„ Zaø†Ëlw xbËld Zwk gwryk ewËm Zwk þÿwxeZ ioxRËbk Biwi owËpg„ bÖ’GK Rd ÌkwMy iwËS iËcø AwËo„ GKxU Nk KËk xbËtËQ„ ÌKwd ÌkwMy xPxKuow xdËZ AwoËl ÌoB NËk awKËZ pËg„ xdËR Aagw ÌlwK §wkw kwdíw KxkËt ÌLËZ pËg„ Nk hwrw gwgb xdxbêÄ AvËKk UwKw KxgkwRËK xbËZ pËg„ ÌkwMy xdËRk gwry awKËl KxgkwR GLd Awk KwDËK xPxKuow Ìbt dw„ xPxKuowk ogêxdií Ìitwb xZd iwo„ Gk iËcø NkUwB KxgkwËRk Awt„ InÖc ‘xfÝ’„ ZËg LÖxm pËt ÌKD bwd KkËl ÌoUw Adø Kaw„ Ìj ÌKwd cËiêk ÌlwKËKB Ìo xPxKuow xbËg„ ZËg eÞËZøKËKB þñ-þñ cËiêk x¢ßtwKiê KkËZ pËg„ AwlwbwhwËg ciêyt x¢ßtwKiê ewld Qwrw InÖc Ìbtw pt dw„

 

Awxi bÖBxU ÌkwMy ÌbLlwi„ GKRd oËgiw¢ Awiwk høwËdk AwËM GËo b^wxrËt høwËdk etow xbËt ÌgxWvop xdxbêÄ NËk PËl ÌMl„ Aek ÌkwMyk dwi – iÖxRgÖk kpiwd, owv­ipóib Riw, Ìew:- okRM™ gwRwk, DeËRlw-P×twWwŠw, ÌRlw-K×xÄtw„ Ìemwt WÛwBhwk„ bm guok xktwËb xQl„ ÌbËm GËo ÌkwM ckw eËrËQ„ XwKw ÌaËK KøwëowËkk Kaw Rwdwk ek  KlKwZwt jwt„ ÌoLwdKwk Ww£ßwkËbk xkËewUêI Lwkwe„ LÖg RxUl AewËkmd KkËZ pËg„ oÖþÿZwk oºwgdw LÖg owiwdøB„ gwxpøKhwËg ÌbËL ÌkwËMk AZUw †kØZò ÌgwSw jwËâQ dw„ gow gw p^wUwPlw KkËZ ewkËQ„ Ww£ßwxk xPxKuowt owkwk oºwgdw dwB ÌRËd iwdxoKhwËg iÙZ×øËK ÌiËd xdËtB Ìmn xPxKuow iËd KËk GLwËd GËoËQ„ Zwk GK AwZôyËtk KwQ ÌaËK KxgkwËRk dwi ÂËdËQ„ GLd jw pgwk pËg„ xZd xbd AwËM GLwËd GËoËQ„ Jnc LwËâQ„ GZ Aùe oiËt xKQÖ gÖSËZ ewkËQ dw„ Ki eËq xZd iwo Jnc ÌLËZ pËg„ Ìbwtw PwBl Awk Ìmn Kaw gll­ iÙZ×øËZw pËgB, ZgÖ Ìmn ÌPÄw KËk ÌbxL„

 

G ckËdk xKQÖ ÌkwMy iwËS iËcøB AwËo eÖËkwËdw ÌoB eÞPwËkk fËl„  bÖMêweÖk Ggv ewmðêgZêy MÞwËik Ìgm KËtK RËdk oËŠ Awlwe KËk Rwdw ÌMl þÿwdyt ÌKwd ÌlwK xPxKuowk gøwewËk GLd Awk Zwk KwËQ jwt dw„ Zwk gZêiwd goZ MÞwi bÖMêweÖËkk xpëbÖ Axcgwoykw opËR ÌKD iÖL ÌLwËl dw„ xgËmn ÌKwd iìægøB KËk dw„ KwkY KxgkwËRk iÔl MÞwi gwMgwxrtw GZbéËlk xgËmn eÞhwgmwly gr MÞwi„ Awk H MÞwiËK AwmewËm MÞwËik ÌlwKRd ht ewt„ KxgkwËRk AwZôyt þñRdËK xgËmn KËk xpëbÖ MÞwi xgcwt bÖMêweÖËkk ogwB ht ewt„ GB MÞwËik D£Ëk XwKw-jËmwk ipworËKk D£Ëk ÌRwZmÛyeÖk MÞwËik (Ìew: pwRkwZlw, BDxe – dwËKwl, awdw – mÛyeÖk, ÌRlw – iw†kw) XwKw xgmðxgbøwlËtk Qw¢ xiëU× K×iwk xgmðwo gll (ovÆÚËZ Adwoê, RMdíwa pl) eÞai xbËK MY-ÌRwtwËkk oit ZwËbk MÞwËik GKmZ hwM iwdÖnB Zwk ewxd erw gw Jnc ÌLËtËQ„ Ìo xdËRI ÌLËtËQ – xKìç KwkØk ÌKwd AoÖLB owËk dwB„ eÞaËi KËtK o®wp Ki iËd pËtxQl„ xKìç Zwk ek gÖSw ÌMl KwkØk xKQÖB owËk dwB„ eÔgêwgþÿw xfËk AwËo ogwkB„ xRšwowt RwdËZ ewklwi ZwËbk MÞwËi eÞwt Awxm Nk ÌlwK gwo KËk„ ZwËbk MÞwi I AwËmewËm ÌKwd MÞwËik ÌKwd ÌlwËKk hwl pgwk Lgk Ìo AwR ejêìæ ewt dwB„ xRšwow Kklwi ÌKd ZwpËl ILwËd jwItw pËtxQl„ ÌpËo xbËt gll Ìj, ‘xgmðwËo iÖx£ß ÌiËl ZËKê gÉbÔk’– GB eÞgwËbk Dek hkow KËk ogwk oËŠ AwxiI xMËtxQlwi„ ZLd Awxi Æ×Ëlk Qw¢ xQlwi„

 

G xdgˬk GËKgwËk eÞaËiB hÔxiKw þñkÕe xlËL xQlwi ‘gwŠwly oiwd hwËgB A¬ xgmðwoy I AwËgMeÞgY„’ DËlöxLZ NUdwxUk Aagw G RwZyt Adø ÌKwd NUdwk xgmb xggkY xdËlI Ìo KawB eÞiwxYZ pËg„ þñËeí ewItw ÌKwd Jnc gw ZwxgËRk eÞxZ GËbËmk iwdÖËnk AMwc A¬ xgmðwo GLdI oiwdhwËg xgbøiwd„ 2003 owËlk G NUdw Ìgmy xbËdk Kaw dt„ oiwR AgZËlk iwdÖËnk PxkË¢k Ìi#xlK ÌKwd exkgZêd pt dwB„ ciê xdxgêËmËn og oóeÞbwËtk oiwR AgZËlk ÌPZdwk kÕe GKB ckËdk„ jwk eÞiwY ÂcÖ gwvlwËbm dt, exúPi gwvlwk oyiwìæ ovlMí iwdÖËnk xgeÖl ovLøwt D£ß KxgkwËRk KwËQ DexþÿxZ„ ÌbËmk iËcøI og oóeÞbwËtk ÌlwKB oiwd hwËg D£ß KxgkwËRk ewxderw I Jnc ÌeËZ ewMlewkw pËt xMËtxQl„ AwoËl GB ÑgxmËÄøk iËcøI kËtËQ gwŠwlyk opReÞwx®k Ìlwh Ggv A¬ ciê xgmðwo, jw ZwËK GZUw ewMl KËk ÌZwËl„ oiwR AgZËlk oKl oóeÞbwËtk ÌlwËKk iËcøB GB eÞgYZw oihwËg xgbøiwd„

 

 

 

(5) diÖdw : KwRËlk Éx« gøgow„

 

gwŠwly Ìj ÌKid Ìgxpowgy lwËhk eÞZøwmy Zwk GKxU diÖdw KwRËlk Éx« gøgow„ AwoËl GUw ÌKwd eÞKÚxZk gøgow Awxi oxVK KËk glËZ ewkg dw„ ZËg ÌlwËKk iÖËL iÖËL GUw Éx« gøgow dwËiB exkxPxZ ÌeËtËQ„ AwxiI Ìo dwËiB DËlöL KkxQ„

 

lwËhk Kaw ÂdËlB gwŠwly ÌoLwËd Éixr ÌLËt eËr„ GKU×I ÌL^wR ÌdItwk gw xpowg Kkwk bkKwk AwËQ gËl ÌhËgI ÌbËL dw„ Gk fËl eÞxZ xdtZ gøx£ßMZhwËg KZRd Ìj VËMk ewlöwt eËr ogêþñwìæ pËâQ Zwk xpowg ÌKD kwËL dw„ MÞwi gw mpËk ÌjLwËdB awK×d dw ÌKd, xgËmn KËk MÞwËi, G RwZyt ÌQwU-gr AËdK Kwxpdy iwËS-iËcøB Ìmwdw jwt„ lwBËoëocwky xgxhdí GdxRIk dwËi gw xgxhdí KiêovþÿwdKwky eÞxZÅwËdk dwËi gr gr Kwxpdyk Lgk eÞwtm ex¢Kwt ÌbLw jwt„ KwRËlk KwxpdyI eÞwt oiþæ RwZyt ÑbxdËK eÞKwxmZ pËtËQ„ eÞwt oiMÞ RwxZB Ìgwc pt G xgnËt AgxpZ AwËQ„ KËtK gQËkk gøgcwËd ptZ GKU× AwrwËl PËl ÌMËQ„ AwËkw xKQÖ Kwl eËk ptZ hÖ£ßËhwMy Qwrw ÌKD iËdB kwLËg dw„

 

KwRl MÞwiø GK iÖxb ÌbwKwdbwk„ Æ×Ëlk Mx¡ ÌexkËt xKQÖxbd PwKxk L^ÖRwL^ÖxR KËk ÌmËn iÖxb ÌbwKwd xbËt gËo„ pVwu KËk KwËkw KwQ ÌaËK gÖx¦ xdËt GB Éx« gøgow gw oÖËbk gøgow ÂkØ KËk„ Zwk gwry owËgK jËmwk pwl xSdwBbp ÌRlwk ÌKwU P^wbeÖk DeËRlwt oËliwdeÖk MÞwËi„ gwgwk dwi e^Pw xiTw„ ekgZêy oit iwkw ÌMËQd„ iw hwdÖxgxg KwRËlk gøgow Awk˺k eÔËgêB iwkw ÌMËQd„ xZd hwBËtk iËcø GKRd iwkw ÌMËQ„ jwBËpwK, KËtK gQËkk iÖxb ÌbwKwdbwk ÌoB KwRl Kwk KwQ ÌaËK xK jÖx£ß xdËt gw xmËL Ìo GB ZawKxaZ Éx« gøgow ÂkØ KËk ÌKD glËZ ewËk dw„

 

iRwk gøwewk Ìo ÌlwËKk KwQ ÌaËK DâP oÖËb UwKw xdËt ÌKwawt Ky KËk Zw ÌKD glËZ ewËk dw„ DâP oÖËb AËdøk KwQ ÌaËK UwKw xdËt eÞxZiwËo DâP pwËkk ÌoB oÖb Ìo exkËmwc KËk„ Ìo gøwewËk Ìo LÖg xdÅwgwd„ ÌKwd ¢ØxU pt dw„ oÖËbk UwKw jaw xdtËi ogwB ÌeËt jwt„ ÌQwU exkoËkk G ovgwb bÛØZ QxrËt eËr„ ogwB KwRËlk xgmðþæZwk eÞovmw KkËZ awËK„ xKìç GK gwkI ÌKD hwËg dw ÌKwawt KyËok gøgowt GZ UwKw LwxUËt bÛØZ lwh KËk oÖb exkËmwc KkËQ KyhwËg?

 

GlwKwk ÌlwËKk iËcø GKUw ÌRwtwËkk oÙxÄ pt„ ¢ßiwìñËt PwxkxbËK GB gøgowk ÌRwtwËkk exkxc xgþæÙZ pËZ awËK„ xSdwBbpop gÙp£k jËmwËkk xgxhdí Aél, K×xÄtwk xKQÖ Aél, iw†kw pËt fxkbeÖËkk eÞwËìæI Zwk gøgowk xgþæÙxZ NËU„ iwýUwk iwdÖn, Æ×l xdËtB gøþæ awxK, gøgow gwxYËRøk ÑgnxtK Lgk LÖg GKUw kwxL dw„ xKìç Awiwk xgbøwlt gykËmÛÅ iëoy Aw²Öl kDf DâP xgbøwlËtk iøwËdxRv KxixUk ohwexZ iÖëoy AwtÔg Awly, Ìj xKdw AwZôytZwk oóeËKê ÌQwU hwB pt, glËlw, ‘hwB, ÌQwULwËUw gøgow-gwxYËRø ÌZw Ìgmy oÖxgcw KkËZ ewkxQ dw,  Zw GKUw oÖËjwM AwoËQ gøgowk e^ÖxRUw ÌoLwËdB LwUwËZ PwB„’ Awxi xRšwow Kkwt oxgþæwËk KwRËlk Kwxpdy gYêdw KkËlw„ AwËkw RwdwËlw, ‘AwiwËbk gwRwËk xKQÖ e^ÖxR oóeÞxZ lxMí pËtËQ, AwkI pËg„ Awiwk KwËQI ÂhwdÖcøwtykw eÞþæwg xbËtËQ Ggv Awxi ÌiwUwiÖxU xo¦wìæ xdËtxQ, ­ ZËg Awedwk KwËQ ekwimê xdËZ PwB„ Awexd Ky gËld?’ Awxi gllwi, ‘jxb Z×xi xo¦wìæ xdËtB awK Ggv Awiwk KwËQ ÂcÖ Kawk Kaw xpowËg xRšwow KËk awK Zw pËl glwk xKQÖ awËK dw, ZËg oxZø jxb Awiwk Kaw xgËgPdwt dwI ­ ZwpËl ÌKwd AgþÿwtB ILwËd UwKw xbËg dw„ gZêiwd Ìj pwËk lwh xbËâQ Zwk xZd†Y gw Pwk†Y xbËlI dt„’ glËld, ‘gÖSËZ ewkkwi dw ­ KwkYUw Ky glËgd?’ Awxi ZwËK gÖSwgwk ÌPÄw Kklwi, ‘xdúPt eÖkw gøwewkUwB GKUw cw¯wgwxR„ ÌZwiwk KwËQB xRšwow KËk RwdËZ ewklwi Ìo GB UwKw KyËo xgxdËtwM KËk GZ exkiwY lwh KËk Ìj GZ Prw oÖbop UwKw exkËmwc KkËZ ewËk Zwk Lgk ÌKD RwËd dw„ Zw pËl Ìo xK iìè xbËt UwKw  gwxdËt oÖb exkËmwc KËk?’ RgwËg Ìo glËlw, ‘ÌL^wR xdËt ÌRËdxQ eÞËZøËKk UwKwB Ìo xdtxiZ exkËmwc KËk, ÌKwd ¢ØxU pt dw„’ Awxi gllwi, ‘ÌoUwB Zwk PwlwxK, ­ ÌlwK AwKÚÄ Kkwk oËgêw£i ÌK#ml„ GLd Ìo e^ÖxUk ÌZl xbËt e^ÖxU hwRËQ, GK xgkwU AvËKk UwKw RwËl AwUxKËt †xUËt xdËg„ xKQÖB xbËg dw„’ Awiwk Kaw Ìo xgmðwo KkËlw„ KwRlËK xbgwk Rdø ovMÙpyZ e^ÖxR Adø gøgowt lwMwl„ iw¢ 15/20 xbd ekB RwZyt ÑbxdKoiÔËp KwRËlk xgmðwoNwZKZwk Lgk ÌgËkwËZ ÂkØ Kkl„

 

KwRËlk ÌK#ml xQl eÞaËi Pki xgmðwo þÿwed„ Zwk oóeËKê ÌL^wRLgk xdËt Rwdw jwt Ìj Zwk Gid e^ÖxR xQl dw jw §wkw gr AvËKk UwKw Ìo lxMí KkËZ ewËk„ iwdÖËnk KwQ ÌaËK UwKw xdËt eÞxZiwËo Zwk 14% oÖb Ìo exkËmwc KkZ„ GidxK iÔlcd PwBËl Zuop exkËmwc KkZ„ ZwpËl eÞaËi Zwk Ìgm xKQÖ e^ÖxR LwUwËZ pËtËQ„ GLd eÞmí pl GB eÞwaxiK e^ÖxR Ìo Ìel ÌKwawt? xdúPtB ÌKwd gr e^ÖxRk iwxlK Zwk xeQËd xQl ­ Ìj KLdB xdËRËK eÞKwm KËk dwB„ Zwkek gøgow eÖkw PwlÖ pËl Awk e^ÖxRk Ahwg pgwk Kaw dt„ KwkY iwdÖn GKgwk ZwËK xgmðwo KËk ÌRwtwËkk iZ jLd ZwËK UwKw xbËâQ ZLd Zwk pwËZ AËXl e^ÖxR„ pwRwk pwRwk iwdÖn ZwËK UwKw xbgwk Rdø QÖËU AwoËQ„ gÉ GËRëU xdËtwM KkËZ pËtËQ FËYk UwKw ovMÞp Kkwk Rdø„ eÞËZøK GËRËëUk GKwxcK KiêPwky„ ÌKwawKwk ÌK KZ UwKw xbËâQ BZøwxb xlËL xdgwk xgkwi dwB„ Awgwk eÔËgê eÞb£ UwKwk eÞxZiwËok oÖb xixUËt xbgwk RdøI kËtËQ xpowËgk LwZw LÖËl xgmwl KiêPwky gw GËRëU gpk„ Glwpy Kwkgwk!

 

eÞmwoËdk ÌPwËLk Dek xbËt pËlI G gøwewËk ÌKD KLdI ÌL^wR-Lgk Ìdt dwB„ xgmwl AwKwËk Kwkgwk PlËQ„ iËd pËâQ ­ UwKw xdËâQ ­ xoëbÖËK kwLËQ ­ GK iwËo UwKwt xWi xbËâQ ­ Awk ÌoLwd ÌaËK xdËt oÖb gw oÖbop iÔl UwKw ÌfkZ xbËâQ Pwxpbw iZ„ AwoËl iwdÖn lwËhk Awmwt oÖbop iÔlcd Awgwk lxMí KkËQ„ Ìjd AwdËëb ogwB iwËZwtwkw„ ÌKwd S×^xK dwB, KÄ dwB, exkmÛi dwB ­ AaP xdxúPZ lwh„ Ìj ÌmwËd ZwkB Ìlwh pt„ KÚnK, mÛxiK, q×bÛ gøgowty, iwSwky gøgowty, PwK×kyRyxg, GidxK xKQÖ xKQÖ DâPebþÿ PwK×kyRyxgI G f^wËb AwUKw eËr„ xmqK, AwBdRygy, AxZ bxkbÛI„ xWi ÌgËP, iÖkMy ÌgËP, QwMl ÌgËP„ jwk Mwhy AwËQ ÌoB bÖËcl Mwhy ÌgËP„ pwËlk glb ÌgËP„ og o¹lU×K× KwRËlk Éx«k fwË« Riw Ìbt„ iwo ÌMËl oÖb Z×Ël ÌoUwI Awgwk Riw Ìbt„ bmRd gw xgm Rd dt, GidxK mZ mZI dt, pwRwk pwRwk ÌlwK AwËlwk ewËd A^wcwk kwËZ Ìjid eŠewl QÖËU AwËo, ÌZixd KËk KwRËlk ewËd ogwB QÖËU GËo jaw ogêþñ Riw kwËL lwËhk Awmwt, oÖËbk Awmwt„ GhwËg 25 ÌaËK eÞwt 50 pwRwËkk iZ ÌlwK dwxK Zwk KwËQ xgxhdí AvËKk UwKw Riw  KËk„ AxZ bxkbÛkw KËtK mZ gw pwRwk Awk GKU× hwl Agþÿw jwËbk Zwkw pwRwk pwRwk gw lwL UwKw GËKK RËd lxMí KËk„ Agmø owiaêøgwËdkw 5/10/20/30 gw 50 lwËLk iZ UwKwI dwxK AËdËK Riw xbËtxQl„

 

GhwËgB Zwk gøgowk ¢ßi eÞowk PlxQl„ Zwk ek GKxbd gËl gol, ‘Awiwk KwËQ UwKw dwB, xbg ÌKwˤËK? Awedwkw Ìjog GËRËëUk iwcøËi UwKw Riw xbËtËQd, Zwkw Awiwk KwËQ UwKw Riw Ìbt dwB„’ AaP oiþæ GËRëUB Zwk xdËtwxRZ„ ogwB Zwk xdtìèËYB xQl„ Zwk ek Ìj kKi AwiwËbk ÌbËm pt ÌoB kKi NUdw„ Lgk ÌeËt ÌlwKRd KwRËlk gwryËZ bÛØZ RiwËtZ pËZ awËK„ MÞwËik eÞhwgmwly ÌlwKRdop Ìgmyk hwM Zwk eq pËt gwcwbwËdk ÌPÄw KkËZ awËK Ggv bÛØZ eÖxlËm Lgk Ìbt„ eÖxlm ZwËK ÌMÞfZwk KËk xdËt jwt„ xSdwBbp ÌRlpwRËZ Ìo gpwl ZxgtËZ AwËQ„ gQk xZËdK eËk iwËS GKgwk RwxiËd ÌRl pwRZ ÌaËK ÌgxkËt gwryËZ GËoxQl„ ÌlwKRd Lgk ÌeËt gwry ÌNkwIËtk DËbøwM Ìdt„ GgwkI MÞwËik iwdÖn Zwk eq xdËt ZwËK kqw KËk„ eÖxlm GËo Awgwk ZwËK D¦wk KËk xSdwBbp ÌRl pwRËZ ÌkËLËQ„ GxbËK gwryËZ Zwk ovowk dwxK xbxgø hwlB PlËQ„ þèy, oìæwd, hwBËtkw ogwB gpwl ZxgtËZ ovowk KkËQ„ Ahwg dwB gËlB ogwB iËd KËk„ MÞwËik eÞcwd Avm jwkw gwkgwk Zwk eq Agl¹d KËk ­ ZwËbk ovowkI dwxK hwlB PËl gËl hÖ£ßËhwMyËbk AxhËjwM„ KwRËlk xdËtwxRZ GËRëUËbk eÞwt ogwB xQl H oiþæ exkgwËkk oboø„ KwRËlk owËa ÌaËK Zwkw eÞP×k lwhgwd pËtxQl„

 

hÖ£ßËhwMy RdMËYk AxhËjwM okKwk gw eÞmwoxdK KZêÙeq KwRËlk GZgr eÞZwkYwk xgkØ˦ ÌKwd KwjêKky gøgþÿw MÞpY KËk dwB„ ZwËbk KwËkw KwËkw cwkYw KËtK pwRwk ÌKwxU UwKw GB eÞx¢ßtwt RdMËYk KwQ ÌaËK pwxZËt ÌdItw pËtËQ„ Zwk iËcø opwt-o¹lpyd ÌlwËKk ovLøwB Ìgmy pËg„ ZwËbk AxhËjwM oóeËKê ÌKwd x§iZ dwB„ okKwk gw eÞmwoËdk DxPZ GZgr eÞZwkYwk jawja AdÖo¬wd KËk Aekwcy gw Aekwcy PË¢ßk jawja mwxþæ xgcwd Kkw Ggv ÌoUw bÙÄwìæiÔlK mwxþæ pItw DxPZ„

 

DeËkw£ß NUdwxUk oËŠ LwxdKUw owi™oø xQl 1996 owËl XwKw ýUK GË…Ë™k Ìmtwk iwËKêËUk fUKw KwkgwËkk oËŠ„ Ìo ÌqË¢I ÌbËLxQ XwKw mpËkk ewd ÌbwKwdbwk, Pw ÌbwKwdbwk ÌaËK ÂkØ KËk eÞwt  ogêþæËkk iwdÖËnk GB Ìmtwk iwËKêËUk gøgowt Éixr ÌLËt erwk bÙmø„ ogêËqË¢B AwËgM Zwrdw! Awk G AwËgM oÙxÄk xeQËdk KwkY gwŠwlyk AxZ ÌlwËhk eÞgYZw„ lwh ÌbLËl gw ÌlwËhk xgnt pËl xbMzxgxbK šwdmÔdø pËt Awikw gwŠwlykw eÞwt ewMËlk iZ AwËgM eÞgY pËt exr, Kw¡šwdpydhwËg gdøwËoÛwËZk iZ bÖKÔl eöwxgZ KËk QÖËU Pxl; Ìmn ejêìæ Ky pËZ ewËk, jÖx£ßMÞwpøhwËg ÌhËg ÌbLwk Agok AwiwËbk pt dw„ AwoËl gwŠwlyk gÖx¦gÙx£k iwd dyËPk Aˉ gËlB AwiwËbk GidUw pËt awËK„ xmqw Ggv šwd owcdwk iwcøËi gwŠwlyk gÖx¦gÙx£k iwdËK DdíZ Kkw GKwìæ eÞËtwRdyt„

 

 

[ÌlLK : ewxKþæwd AwiËl ZuKwlyd gÙp£k fxkbeÖk ÌRlwk owËgK Qw¢-KÚnK-døwe I KxiDxdýU ÌdZw„ gwvlwËbm eÞxZÅwk ek GKUw oiËt kwRcwdy XwKwt ÌKëbÛyt ejêwËt mÛxiK AwËëbwld I RwZyt kwRdyxZËZ eÞËgm KkËlI xgxhdí eÞËmí ÌdZÚËZòk oËŠ iZewaêËKøk KwkËY blyt kwRdyxZ exkZøwM KËkd„ GKxU DâPxgbøwlËtk eÞxZÅwZw eÞcwd xmqK xpowËg byNêxbd xdËtwxRZ ÌaËK Aùexbd pl AgokeÞw®„ – gŠkwÄÛ, 22 dËh¹k, 2009]

 

AdlwBd : 22 dËh¹k, 2009